حسن روحانی رئیس جمهور (راست) على شمخانى دبیر شوراى عالى امنیت ملى

حسن روحانی رئیس جمهور (راست) على شمخانى دبیر شوراى عالى امنیت ملى

حسن روحانى رییس جمهورى فعلى براى مدت ١۶ سال و در فاصله سالهاى ١٣۶٨ تا ١٣٨۴ دبیرى این شورا را برعهده داشت. پس از آن على لاریجانى رییس کنونى مجلس شوراى اسلامى براى مدت دو سال و سپس سعید جلیلى براى ۶ سال دبیران شوراى عالى امنیت ملى بودند.

ریاست این شورا برعهده مقام ریاست جمهورى است .این شورا براى مدت ده سال عهده دار پرونده هسته اى ایران و مامور مذاکرات ایران با گروه ۵+١ بود . مسئولیتى که بعد از انتخاب روحانى به ریاست جمهورى ایران به وزارت خارجه محول شد .

سوابق على شمخانى

على شمخانى ۵۸ ساله ، عرب نژاد و متولد شهر اهواز است. به این ترتیب یک عرب تبار ایرانی عهده دار عالى ترین مقام امنیتى جمهورى اسلامى ایران شده است.

علی شمخانى در دوران جنگ ایران و عراق و در دوران نخست وزیرى میر حسین موسوى، قائم مقام فرمانده کل سپاه و نیز فرمانده نیروی زمینی و وزیر سپاه بود. پس از پایان جنگ و در سال ۱۳۶۸ به فرماندهى نیروى دریایى ارتش و سپس به فرماندهی مشترک نیروهای دریایی سپاه و ارتش منصوب شد.

شمخانى تابستان سال ١٣٧۶ از سوى محمد خاتمى رییس جمهور وقت جمهورى اسلامى ایران، به عنوان وزیر دفاع و پشتیبانى نیروهاى مسلح معرفى و با راى مجلس به این سمت منصوب شد. وى على رغم نامزدى در انتخابات ریاست جمهورى ١٣٨٠ و رقابت با محمد خاتمى، این پست را در دور دوم ریاست جمهورى خاتمى نیز حفظ کرد .

شمخانى پس از پایان کار دولت محمد خاتمی به عنوان عضو شورای راهبردی روابط خارجی که تازه تاسیس شده بود، منصوب شد. وی هم چنین در ۸ سال گذشته ریاست مرکز مطالعات راهبردی نیروهای مسلح را عهده دار بود. درجه نظامی شمخانی دریابان (معادل سرلشگر در نیروی دریایی) است.

با روی کار آمدن دولت روحانی مسئولیت مذاکرات مرتبط با پرونده هسته ای ایران از شورای عالی امنیت ملی به وزارت خارجه محول شد. برخی معتقدند این موضوع از درجه اهمیت این شورا کاسته است .اما با نگاهی به سه وظیفه و ماموریت این شورا در حوزه های دفاعی و امنیتی و نیز ترکیب این شورا همچنان می توان از شورای عالی امنیت ملی به عنوان مهمترین نهاد تصمیم گیری در حوزه دفاعی و امنیتی ایران نام برد .

وظایف و ماموریت های شورای عالی امنیت ملی

براساس اصل ١٧۶ قانون اساسى وظایف «شوراى عالى امنیت ملى» عبارتند از:

۱- تعیین‏ سیاستهای‏ دفاعى – امنیتى
۲- هماهنگ‏ نمودن‏ فعالیت‏ های‏ سیاسى، اطلاعاتى ‏، اجتماعى ، فرهنگى‏ و اقتصادى‏ در ارتباط با تدابیر کلی‏ دفاعى – امنیتیى
۳- بهره‏ گیرى از امکانات‏ مادى و معنوى‏ کشور برای‏ مقابله‏ با تهدیدهای‏ داخلى و خارجى

در دورانى که على شمخانى وزیر دفاع ایران بود، سیاست تنش زدایى و اعتماد سازى در دولت خاتمى پیگیرى مى شد. یکى از اهداف دولت خاتمى بالا بردن سطح روابط ایران با کشورهاى منطقه از جمله پادشاهی سعودی با هدف ارتقا امنیت منظقه ای بود.

در کنار روابط شخصی مناسب خاتمى با مسئولان پادشاهی سعودی، به ویژه امیر عبدالله که در آن زمان ولیعهد عربستان سعودی بود، على شمخانى نیز از رابطه خوبى با «امیر سلطان» وزیر دفاع و هوانوردى عربستان برخوردار بود. در همین راستا على شمخانى در مقام وزارت دفاع ایران از عربستان سعودی دیدار داشت و متقابلا امیر سلطان نیز به عنوان وزیر دفاع عربستان سعودی به ایران سفر کرد .

سیاست رفع تنش با کشورهاى عربى در آن دوره منجر به امضاى تفاهم نامه همکاری های امنیتى میان دو کشور شد. در آن دوران على شمخانى از سوى پادشاه عربستان شایسته دریافت بالاترین مدال دولتى این کشور با عنوان «مدال عبدالعزیز» شد .

در همان دوران وجود افرادی مانند «محمد صدر» که از یک خانواده ایرانی – عربی بود در مقام معاونت عربی وزارت خارجه به توسعه روابط ایران با کشورهای عربی کمک کرد. محمد صدر از اعضای خاندان بزرگ صدر است که در کشورهای مختلف عربی از جمله لبنان و سوریه و عراق گسترده هستند.

وجه دیگر فعالیت شورای عالی امنیت ملی در حوزه تامین امنیت داخلی است. که بخشی از آن را از طریق یکی از شوراهای فرعی خود به نام «شورای امنیت کشور» انجام می دهد که دبیر آن وزیر کشور است. از آنجا که مساله اقوام و اقلیتهای قومی همواره یکی از مسایل امنیتی در ایران بوده است، علی شمخانى به عنوان دبیر جدید شوراى عالى امنیت ملى در این حوزه از تجربیاتی طولانی برخوردار است.

وی به تازگی در یک سخنرانی در جمع نخبگان عرب در اهواز گفته است اگر تحقیر، تبعیض و تنگدستی را از اقوام بر دارید عمده مسایل آنها حل می شود. وی هم چنین گفته است: «تجزیه طلبی و و انفصال، اندیشه داخلی عرب ها نیست و هیچ عربی به این امر اعتقاد ندارد. بیان این صحبت ها از سوى یک سیاستمدار عالی رتبه ایرانی که خود عرب تبار است برای اقلیت های قومی از جمله اعراب ایران قابل قبول تر به نظر می رسد.»

ترکیب شورای عالی امنیت ملى

اما علی شمخانی به عنوان دبیر شورای عالى امنیت ملى دراین نهاد با چه کسانی همکار است و ترکیب این شورا شامل چه مقام ها و اشخاصی است؟

بر اساس اصل ١٧۶ قانون اساسى ایران اعضای این شورا را مقامات عالی‌رتبه سیاسی، نظامی و اطلاعاتی ایران تشکیل می‌دهند.این افراد عبارتند از:

رییس جمهورى (حسن روحانى)
رییس قوه قضاییه (صادق لاریجانى)
رییس قوه مقننه (على لاریجانى)
رییس ستاد کل نیروهاى مسلح (سرلشگر حسن فیروز آبادى)
مسئول برنامه و بودجه کشور (محمد باقر نوبخت سرپرست معاونت برنامه ریزى رییس جمهور)
وزیر دفاع (حسین دهقان)
وزیر اطلاعات (محمود علوى)
وزیر کشور (عبدالرضا رحمانى فضلى)
فرمانده سپاه (سرلشگر محمد على جعفرى)
فرمانده ارتش (عطا الله صالحى)
وزیر امور خارجه ( محمد جواد ظریف )
و دو نماینده رهبرى(على شمخانى و سعید جلیلى )

سوابق على شمخانى نشان مى دهد که وى با اکثر اعضاى کنونى شورا تجربه همکارى داشته است.

در مجموع با وجود اینکه مسئولیت پرونده هسته اى از این شورا به وزارت خارجه منتقل شده، اما این شورا کماکان در حوزه دفاعى امنیتى و امنیت داخلى عالى ترین شوراى تصمیم گیرنده است.

اما پررنگ ماندن نقش این شورا بستگى به میزان توجه رهبرى و رییس جمهورى به این شورا دارد. زیرا ریاست شوراى عالى امنیت ملى بر عهده رییس جمهور است و تصمیمات آن نیز بعد از تایید رهبرى قابل اجرا است .