پدافند هوایی سعودی با حملات هوایی به مناطق مختلف این کشور مقابله کرده است؛ حملاتی که موشک‌های کروز از مهم‌ترین تهدیدهای آن به شمار می‌روند. عملکرد این نیروها نشان‌دهنده آمادگی رزمی و توانایی آن‌ها در حفاظت از امنیت ملی، مراکز غیرنظامی و زیرساخت‌های حیاتی در برابر تهدیدهای فرامرزی است.
در روزهای اخیر، چندین موشک کروز رهگیری شده‌اند. آخرین مورد روز پنجشنبه بر فراز مدینه رخ داد. پیش از آن نیز یک موشک بر فراز الخرج و پنج موشک در مسیر ریاض رهگیری شدند که یکی از آن‌ها منطقه اطراف فرودگاه بین‌المللی ملک خالد را هدف گرفته بود.
رهگیری موفق این موشک‌ها در مناطق مسکونی، به سقوط قطعات و ترکش‌هایی در این مناطق انجامید. این حادثه خسارت‌های مادی محدودی به حدود ۱۵ خانه وارد کرد و چند غیرنظامی نیز به‌طور سطحی مجروح شدند. با این حال، حملات نتوانستند به اهداف تخریبی خود دست یابند.
کارآمدی پیشرفته و یکپارچگی دفاعی
نیروی پدافند هوایی سلطنتی سعودی با اتکا به شبکه‌ای یکپارچه از سامانه‌های دفاعی، با موشک‌های کروز و تهدیدهایی که در ارتفاع پایین پرواز می‌کنند، مقابله می‌کند. این شبکه از لایه‌های پیشرفته کشف و هشدار زودهنگام، سامانه‌های دقیق رهگیری و تجهیزات دفاعی کوتاه‌برد و میان‌برد تشکیل شده است.
موشک کروز نوعی سلاح هدایت‌شونده است که در ارتفاع پایین پرواز می‌کند و از نظر برخی ویژگی‌ها به هواپیماهای بدون سرنشین انتحاری شباهت دارد. این موشک با موتور جت حرکت می‌کند و برخی مدل‌های آن به موتور توربوفن مجهزند. برد عملیاتی این سلاح‌ها می‌تواند به هزاران کیلومتر برسد. سطح مقطع راداری کوچک و پرواز در ارتفاع بسیار پایین، شناسایی آن‌ها را دشوار می‌کند.
سرتیپ حسن الشهری در توضیح ویژگی‌های این سلاح می‌گوید موشک کروز، موشکی هدایت‌شونده است که در جو پرواز می‌کند و به موتور جت و بال مجهز است. به گفته او، این موشک از برخی جهات به پهپاد انتحاری شباهت دارد و پرواز در ارتفاع پایین، شناسایی آن را برای رادارها دشوار می‌سازد.
از مهم‌ترین مزیت‌های موشک‌های کروز می‌توان به دقت بالا، قابلیت برنامه‌ریزی مسیر پرواز برای عبور از سامانه‌های دفاعی و سطح مقطع راداری کوچک اشاره کرد. ایالات متحده، چین، فرانسه و بریتانیا از جمله تولیدکنندگان این نوع موشک هستند.
سامانه پاتریوت که در پادشاهی عربی سعودی و شماری از کشورهای دیگر منطقه به کار گرفته می‌شود، سامانه‌ای متحرک است که برای رهگیری هواپیماها، موشک‌های کروز پروازکننده در ارتفاع پایین و موشک‌های بالستیک تاکتیکی طراحی شده است. این سامانه در کنار دیگر تجهیزات دفاعی، بخشی از توان مقابله با تهدیدهای هوایی را تشکیل می‌دهد.
هواپیماهای هشدار زودهنگام و جنگنده‌ها نیز در کشف و رهگیری موشک‌های کروز نقش مهمی دارند. از آنجا که این موشک‌ها در ارتفاعی پایین‌تر از افق رادارهای زمینی پرواز می‌کنند، استفاده از رادارهای مستقر بر هواپیما می‌تواند امکان شناسایی زودهنگام آن‌ها را فراهم کند.
شبکه چندلایه دفاع هوایی سعودی، در کنار جنگنده‌ها، هواپیماهای هشدار زودهنگام و تجربه رزمی انباشته‌شده، توان مقابله با این تهدیدها را افزایش داده است. بر اساس گزارش این روزنامه، این سامانه‌ها بخش عمده تهدیدهای ناشی از حملات حوثی‌ها یا حملاتی که از ایران و عراق صورت گرفته‌اند، رهگیری کرده‌اند.
ماهیت تهدید و چالش‌های فنی رهگیری
الشهری با اشاره به ویژگی‌های فنی موشک‌های کروز می‌گوید بررسی داده‌های میدانی با ادعاهای حوثی‌ها درباره تولید این موشک‌ها در داخل یمن همخوانی ندارد. به گفته او، گزارش‌های هیئت کارشناسان سازمان ملل متحد از سال ۲۰۲۰ شواهدی ارائه کرده‌اند که نشان می‌دهد برخی قطعات موشک «قدس ۱» از نسخه‌ای غیرمجاز از یک موتور جت کوچک ساخت جمهوری چک استفاده می‌کنند.
اطلاعات موجود همچنین از بهره‌گیری از فناوری‌های پیشرفته چینی حکایت دارد. برخی ارزیابی‌ها نیز حاکی از آن است که «قدس ۱» نامی است که حوثی‌ها برای موشک ایرانی «پاوِه» به کار می‌برند؛ زیرا شکل ظاهری و طراحی این دو موشک شباهت کاملی به یکدیگر دارد.
کیفیت ساخت این موشک‌ها نشان می‌دهد که تولید کامل آن‌ها احتمالاً در خارج از یمن انجام می‌شود. همچنین، قطعات حساس مربوط به موتور و سامانه هدایت از منابع خارجی، به‌ویژه ایران، چین و روسیه، تأمین می‌شوند.
حوثی‌ها به‌تنهایی از توان فنی لازم برای تولید چنین سلاح‌های پیچیده‌ای برخوردار نیستند. به گفته الشهری، اعضای سپاه پاسداران ایران و حزب‌الله لبنان در راه‌اندازی و پرتاب این موشک‌ها نقش دارند. در کنار آن‌ها، شماری از نیروهای حوثی نیز آموزش‌های فشرده‌ای را در ایران و جنوب لبنان پشت سر گذاشته‌اند.
شبکه‌های قاچاق و تأمین مالی در انتقال این تسلیحات نقش دارند. موشک‌ها پس از تولید در خارج از یمن، به‌صورت قطعات جداگانه به این کشور منتقل می‌شوند و در کارگاه‌ها یا مکان‌های مخفی سرهم‌بندی می‌شوند. این روند به برخی نیروهای حوثی امکان داده است تجربه‌ای در مونتاژ این موشک‌ها به دست آورند؛ تجربه‌ای که از توان محدود آن‌ها در پرتاب این سلاح‌ها فراتر می‌رود.
حوثی‌ها در دوره اخیر متحمل خسارت‌های انسانی و فنی قابل‌توجهی شده‌اند؛ از جمله کشته‌شدن کارشناسان ایرانی که بر سامانه‌ها نظارت داشتند. این خسارت‌ها بر کارآمدی عملیاتی آن‌ها تأثیر گذاشته است. در هفته گذشته، آن‌ها نتوانستند بیش از چهار موشک شلیک کنند و موشک‌هایی نیز پس از بازگشت یا انحراف مسیر، در خاک یمن سقوط کردند.
