هشت وزیر خارجه از خاورمیانه، اروپا و آسیا روز جمعه در نشستی در استانبول، درباره آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز و شماری از مسائل منطقه‌ای و بین‌المللی گفت‌وگو کردند. این گفت‌وگوها از نظر موضوع و قالب برگزاری، بی‌سابقه بود.
در این نشست که با هماهنگی ترکیه برگزار شد، وزیران خارجه دو گروه «آر ۴» و «ای ۳» حضور داشتند. این نشست برای نخستین بار با هدف هماهنگی و بررسی همکاری‌ها برای حل بحران‌ها برگزار شد.
گروه «آر ۴» که در مارس گذشته تشکیل شد، شامل شاهزاده فیصل بن فرحان، وزیر خارجه پادشاهی عربی سعودی، بدر عبدالعاطی، وزیر خارجه مصر، محمد اسحاق دار، وزیر خارجه پاکستان و هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، بود. فیدان میزبان این نشست بود که در کاخ چراغان، مشرف به تنگه بسفر در استانبول، برگزار شد. گروه «ای ۳» نیز با حضور یوهان وادفول، وزیر خارجه آلمان، اد میلیبند، وزیر خارجه بریتانیا، و ژان نوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه، در نشست شرکت کرد. آنتونیو تایانی، وزیر خارجه ایتالیا، نیز به این نشست پیوست.
موضوعات متعدد و راه‌حل‌های منطقه‌ای
وزیران درباره مسئله فلسطین، تحولات یمن، حملات حوثی‌ها به سعودی، بحران تنگه هرمز و راه‌های پایان دادن به جنگ روسیه و اوکراین گفت‌وگو کردند.
هاکان فیدان در آغاز نشست بر اهمیت راه‌حل‌هایی مبتنی بر اصل «مالکیت منطقه‌ای» تأکید کرد و گفت راه‌حل‌های تحمیلی از خارج قابل قبول نیستند. او خاطرنشان کرد که «توافق‌نامه دفاع مشترک مکه» که پادشاهی عربی سعودی، ترکیه و پاکستان در ۷ اوت گذشته امضا کردند، نمونه‌ای از اجرای عملی این اصل است.
فیدان توضیح داد که هدف این توافق‌نامه، حفاظت از امنیت، صلح و رفاه منطقه‌ای بر پایه اصل مالکیت منطقه‌ای است. او همچنین بر حمایت ترکیه از امنیت سعودی در برابر حملات حوثی‌ها و ضرورت حفاظت از آزادی کشتیرانی در تنگه‌های هرمز و باب‌المندب تأکید کرد.
او گفت باز نگه‌داشتن کانال‌های ارتباطی و ادامه گفت‌وگو درباره مسائل و بحران‌ها ضروری است، حتی اگر پیشرفت در این زمینه کند و شکننده باشد. به گفته او، این رویکرد در شماری از اقدامات ترکیه، از جمله مذاکرات روسیه و اوکراین برای پایان دادن به جنگ، نمود یافته است.
فیدان پیش‌تر، در سخنرانی خود در مراسم افتتاحیه «نهمین کنفرانس میانجی‌گری استانبول» که روز جمعه در این شهر برگزار شد، از افزایش بی‌اعتمادی در سطح جهان سخن گفته بود. او اشاره کرد که مردم در شماری از مناطق جهان با درگیری‌های مسلحانه روبه‌رو هستند، با آنکه صلح برای سال‌های طولانی پذیرفته‌شده بود.
فیدان افزود که در چند سال گذشته، درگیری‌های متعددی در مناطق مختلف جهان ادامه یافته و بر مسیرهای تجاری بسیار مهم زمینی و دریایی تأثیر گذاشته است. در همین حال، نقض آتش‌بس به امری معمول تبدیل شده است.
او گفت نقض روزانه توافق آتش‌بس در غزه از سوی اسرائیل، اعتماد به نظام بین‌المللی را تضعیف می‌کند و تأکید کرد که رساندن کمک‌های بشردوستانه و حفاظت از کودکان باید در اولویت باشد.
حملات حوثی‌ها و تنگه هرمز
اندکی پیش از آغاز «نشست هشت‌جانبه» در استانبول، دفتر اد میلیبند، وزیر خارجه بریتانیا، اعلام کرد که محور اصلی گفت‌وگوها در این نشست «تنگه هرمز و وضعیت سعودی» خواهد بود.
بر اساس این بیانیه، میلیبند خواستار راه‌حلی دیپلماتیک برای بحران تنگه هرمز خواهد شد که حقوق و آزادی کامل کشتیرانی را احیا کند. او همچنین توضیح خواهد داد که چگونه تاکتیک‌های ایران در سراسر منطقه تکرار می‌شوند؛ حملات به سعودی نیز بی‌ثباتی منطقه را افزایش داده و فشار بر گذرگاه‌های آبی حیاتی و تنگه‌های راهبردی جهان، از جمله باب‌المندب و کانال سوئز، را تشدید می‌کنند.
وزارت خارجه فرانسه اعلام کرد که این گفت‌وگوها برای نخستین بار در چنین قالبی و در شرایط بی‌ثباتی شدید و ابهام در منطقه برگزار می‌شود و «بحران ایران و پیامدهای گوناگون آن» را در بر خواهد گرفت.
این وزارتخانه افزود: «هدف نشست، تقویت هماهنگی میان کشورهای اروپایی و کشورهای خاورمیانه برای مقابله با بحران‌هایی است که انتخاب ما نبوده‌اند، اما بر همه ما تأثیر می‌گذارند.»
پیش از نشست، بدر عبدالعاطی، وزیر خارجه مصر، گفت مهم است که همه فرصت‌های موجود برای دستیابی به راه‌حلی دیپلماتیک و پایان دادن به درگیری یمن بررسی شوند. این اظهارات در حالی مطرح شد که قرار است پارلمان مصر هفته آینده درباره اعطای مجوز به نیروهای مسلح این کشور برای حمایت از سعودی در برابر حملات حوثی‌های هم‌پیمان ایران رأی‌گیری کند.
آزادی کشتیرانی دریایی
یوهان وادفول، وزیر خارجه آلمان، درباره پیامدهای حملات به مسیرهای دریایی هشدار داد؛ از جمله حملات در تنگه هرمز، حملات حوثی‌ها و حملات روسیه به محموله‌های غلات.
او گفت: «تنها در صورتی می‌توانیم با این چالش‌های بزرگ مقابله کنیم که با یکدیگر همکاری کنیم و از چارچوب‌های موجود فراتر برویم؛ چه در ارتباط با مناقشه بر سر تنگه هرمز، چه حملات حوثی‌ها به سعودی و آزادی کشتیرانی دریایی و چه پیامدهای حملات فزاینده روسیه به محموله‌های غلات در دریای سیاه.»
وادفول اظهار کرد که کشورهای شرکت‌کننده در نشست، در این باور مشترک‌اند که این درگیری‌های حل‌نشده پیامدهای گسترده‌ای برای وضعیت اقتصادی و امنیتی دارند و همگی خواهان یافتن راه‌حل هستند.
وادفول افزود: «ما نمی‌پذیریم که ایران و شبه‌نظامیان حوثی تجارت جهانی را به گروگان بگیرند و همچنان عرضه انرژی و کود شیمیایی در جهان را در چنگال خود نگه دارند. حملات بی‌هدف به آزادی کشتیرانی دریایی و کشورهای همسایه باید متوقف شوند.» او خاطرنشان کرد که این درگیری، از جمله پیامدهای دیگر، به گرسنگی دامن می‌زند.
او گفت وضعیت دریای سیاه نیز به تشدید بحران کمک می‌کند. وادفول روسیه را متهم کرد که با حمله به محموله‌های غلات، خطر کمبود مواد غذایی در کشورهای جنوب جهان را افزایش می‌دهد. به گفته او، این اقدامات به فقیرترین اقشار جهان آسیب می‌رساند؛ اقشاری که تأمین نیازهایشان تا حد زیادی به گندم وابسته است. این حملات همچنین به شرکایی مانند ترکیه آسیب می‌زند که بزرگ‌ترین کشور جهان از نظر فرآوری گندم برای تجارت جهانی به شمار می‌رود.
وادفول گفت نشست استانبول که برای نخستین بار با این ترکیب برگزار شده، با هدف تلاش برای به‌حرکت درآوردن روند حل این دو مناقشه تشکیل شده است.
