جشنواره «دریای سرخ سینمایی» در دوره پنجم خود روند مرمت فیلمهای قدیمی مصر و بازگرداندن آنها به زندگی با نسخههای تازه قابلنمایش بر پایه جدیدترین فناوریها را ادامه میدهد. در چارچوب گرامیداشت پنجاهسالگی درگذشت بانوی آواز عرب، امکلثوم، جشنواره دو فیلم از آثار او را برای مرمت انتخاب کرد؛ یعنی «سرود امید» (۱۹۳۷) و «عایده» (۱۹۴۲) که هر دو به کارگردانی احمد بدرخان هستند.
جشنواره روز جمعه فیلم «سرود امید» را در «موزه طارق عبدالحکیم» در باغ فرهنگی منطقه تاریخی جدّه نمایش داد، در حالی که فیلم «عایده» نیز در شهر فرهنگ ارائه شد؛ پس از آنکه این دو فیلم در چارچوب توافق میان جشنواره و شهرک تولید رسانهای مصر و با مشارکت شبکه «ای.آر.تی» ــ مالک حقوق دو فیلم ــ مرمت شدند.
مریم عبدالله، عضو کمیته انتخاب فیلمهای عربی در جشنواره، هنگام ارائه فیلم «عایده» اظهار کرد که «جشنواره دریای سرخ در هر دوره چندین فیلم مصری را مرمت میکند تا برای نخستین بار با نسخههای مرمتشده با کیفیت بالای 4K بر پرده بزرگ به نمایش درآید. همزمان با پنجاهمین سال درگذشت امکلثوم که در شش فیلم نقشآفرینی کرد، کمیته فنی دو فیلم یادشده را برای این مناسبت برگزید».
از سوی دیگر، اسماء السراج، مدیر تجاری شبکههای «ای.آر.تی»، ضمن خوشامدگویی به حاضران، از جشنواره برای توجهش به مرمت فیلمهای مصری قدردانی کرد. مهندسه ندى حسامالدین، مسئول مرمت در شهرک تولید رسانهای، بیان کرد که فیلم «عایده» «یک حالت ویژه» بود؛ او توضیح داد که روند مرمت آن «یک حماسه واقعی» به شمار میرفت، زیرا «فقط مرمت فیلم نبود؛ بلکه لازم بود نسخه نگاتیو نیز از پوسیدگی نجات یابد. بخشهایی وجود دارد که متفاوت به نظر میرسند، زیرا درست پیش از آنکه کاملاً فاسد شوند، نجات داده شدند. همچنین تلاش زیادی برای ترمیم صدا صورت گرفت، چون فیلم یک اثر غنایی است و ترمیم دیجیتال دقیقی برای حفظ ارزش تاریخی آن انجام شد». او از نقش جشنواره در حفاظت از میراث سینمایی تقدیر کرد.
نمایش امسال «عایده» همچنین با هشتادوسومین سالگرد نخستین اکران آن در ۲۸ دسامبر ۱۹۴۲ در سینمای «استودیو مصر» در قاهره همزمان شد؛ فیلمی که تولید همان استودیو است. در کنار امکلثوم، بازیگرانی چون ابراهیم حموده، سلیمان نجیب، عباس فارس، مری منیب و عبدالواثق عسر ــ که فیلمنامه را با مشارکت فتحی نشاطی و عباس یونس نگاشت ــ در آن نقشآفرینی میکنند.
فیلم آمیزهای دلنشین از رمانس، مسائل اجتماعی و درخشش موسیقایی ارائه میدهد و داستان آن درباره «عایده» دختر دانشآموز دوره «بکلوریا» (امکلثوم) است که از کودکی استعداد آواز دارد. پس از درگذشت پدرش ــ کشاورزی ساده ــ خانواده باشا که پدرش نزد آنان کار میکرد، او را به اقامت در قصر دعوت میکنند تا تنها نماند. عایده به هنرستان شبانهروزی موسیقی دختران میپیوندد و سامی، پسر باشا ــ که او نیز دلباخته موسیقی است ــ به او دل میبندد، با وجود مخالفت پدرش که ازدواج با عایده را بهدلیل تفاوتهای طبقاتی رد میکند. اما پس از آنکه سامی اجرای موسیقایی عایده را میبیند، نظرش تغییر میکند و عشق در نهایت بر این فاصلههای طبقاتی پیروز میشود.
همانند فیلمهایی که روح زمانه خود را بازتاب میدهند، فیلم خیابانهای آرام قاهره در دهه چهل قرن گذشته، الگوهای خودروها، سنتهای اجتماعی و پوششهای کلاسیک را به نمایش میگذارد؛ افزون بر ترانههای عاشقانهای که امکلثوم و ابراهیم حموده را در کنار هم قرار میدهد و تحول شخصیت امکلثوم و عملکرد غنایی او را برجسته میسازد.
این فیلم با وجود فشردگی جدول نمایش فیلمهای جهانی و عربی تازهتولید، با استقبال چشمگیر تماشاگران جشنواره و مخاطبان سعودی روبهرو گردید. آنتوان خلیفه، مدیر برنامههای عربی و کلاسیک جشنواره، این استقبال را چنین تفسیر میکند: «این فیلمها پیشتر در سالنهای بزرگ نمایش داده نشدهاند و بیشتر مخاطبان سعودی آنها را ندیدهاند؛ علاوه بر این، با فناوریهای نو ارائه میگردند». او در گفتوگو با «الشرق الأوسط» افزود که نمایش دو فیلم «صرفاً به جشنواره محدود نمیشود، بلکه در قالب چندین آیین که در طول سال در شهرهای مختلف پادشاهی عربی سعودی برگزار میشود، ادامه خواهد یافت»، و توضیح داد که «جشنواره حقوق پخش این فیلمها را خریداری نمیکند، بلکه از صاحبان حقوق اجازه نمایش در جشنواره و آیینها را دریافت میکند».
خلیفه تأکید میکند که جشنواره از دوره نخست بر مرمت فیلمهای مصری اهتمام ویژه دارد و تاکنون تعداد ۲۲ فیلم طی پنج سال مرمت شده است.
او اشاره میکند که انتخاب فیلمهای مرمتشده معمولاً با مناسبتهای مشخص پیوند دارد و توضیح میدهد: «همه فیلمهای یوسف شاهین در فرانسه مرمت شدند، اما دریافتیم که فیلم ‹الاختیار› مرمت نشده، بنابراین آن را مرمت نمودیم. همچنین مرمت فیلمها با تجلیل از شخصیتهایی چون منی زکی در دوره گذشته ارتباط یافت؛ جایی که او درخواست نمایش فیلم ‹شفیقه و متولی› را داشت و ما آن را مرمت کردیم، همینطور فیلم ‹اضحک الصورة تطلع حلوة› در چارچوب تکریم او مرمت کردیم. اما فیلم ‹خلی بالک من زوزو› به مناسبت پنجاهمین سال تولیدش مرمت شد. و امسال دو فیلم ‹سرود امید› و ‹عایده› را به مناسبت پنجاهسالگی درگذشت امکلثوم برگزیدیم».
برنامه «گنجینههای دریای سرخ» در دوره پنجم نمایشهای ویژهای از شماری از کلاسیکهای سینمای جهان ارائه میدهد؛ از جمله سه فیلم کوتاه صامت: «مهاجر» اثر چارلی چاپلین، «لیبرتی» از لورل و هاردی، و «یک هفته» اثر باستر کیتون با اجرای موسیقی زنده از سوی آهنگساز بریتانیایی نیل براند، متخصص موسیقی متن. همچنین برنامه شامل نمایش فیلم هیجانانگیز «مسحور» از آلفرد هیچکاک و فیلم حماسی «آبی بزرگ» به کارگردانی لوک بسون است.
