نادین لبکی، کارگردان و بازیگر لبنانی، در نشست خود در جشنواره دریای سرخ سینمایی، که توسط آنطوان خلیفه، مدیر برنامه عربی و کلاسیک جشنواره، برگزار شد، توضیح داد که یک اثر هنری تصادفی خلق نمیشود؛ بلکه از آن لرزه درونی ناشی میشود که یک دغدغه یا پرسشی ایجاد میکند که آرام نمیگیرد و در نهایت به داستان تبدیل میشود.
لبکی با آرامش و اعتماد به نفس، تجربیات شخصی و حرفهای خود را مرور و تأکید کرد که صداقت، شاخص اصلی کیفیت فیلم است؛ نه فقط صداقت دیدگاه خود او، بلکه صداقت همه کسانی که پشت و جلوی دوربین حضور دارند.
فرایند آفرینش فیلم
لبکی توضیح داد که شوق و وسواس ذهنی پیش از تولد هر ایده فیلم، نخستین مرحله هستند؛ یعنی قبل از نوشتن اولین خطوط فیلمنامه، مدتها با ایدهای مواجه است که نمیخواهد ذهن او را ترک کند. کمکم این دغدغه شکل میگیرد و به موضوع مشخصی تبدیل میشود که قطبنمای تعیینکننده تمام جزئیات بعدی است. داستان ممکن است تغییر کند و مسیر فیلم ممکن است دستخوش تحول شود، اما ایده مرکزی و آن پرسش اساسی همچنان ثابت میماند و باید به آن رسید.
به عنوان مثال، هنگام خلق فیلم «هلّأ لوين؟/ حالا کجا»، لبکی به جنگ ۲۰۰۸ بازمیگردد، زمانی که در خیابانهایی قدم میزد که به نظر میرسید در آستانه یک جنگ داخلی جدید هستند. او از تصور اینکه فرزندش روزی اسلحه به دست گیرد، وحشت کرد و همین لحظه به بذر یک فیلم کامل تبدیل شد.
در فیلم «کفرناحوم» نیز مشابه همین تجربه رخ داد: لبکی کودکان را در خیابانها مشاهده میکرد، به داستانهایشان گوش میداد و نگاهشان به دنیا و آدمهایی که میگذرند را رصد میکرد، گویی این افراد بیاثر و گذرا هستند. از همین نقطه بود که ایده شکل گرفت و پروژه پنج سالهای از پژوهش میدانی آغاز شد تا قوانین، زندگی روزمره و انگیزههای انسانی را در این مناطق کمتر دیدهشده درک کند.
نوشتن فیلمنامه و کار تیمی
لبکی تاکید کرد که مرحله نوشتن فیلمنامه صرفاً شکلدهی متن نیست؛ بلکه لحظهای است برای تجربه مشترک و همکاری تیمی. او علاقه دارد با افرادی کار کند که دیدگاه و اصول مشترک با او دارند. گاهی تیم نویسندگان دو هفته به صورت مداوم مینویسند و سپس ماهها توقف میکنند، بدون هیچ ضربالاجل سختگیرانهای، زیرا داستان ریتم و زمان خود را تعیین میکند، نه برعکس.
انتخاب بازیگران و تجربه انسانی
فرایند انتخاب بازیگران برای لبکی طولانی است، زیرا بیشتر بازیگرانش حرفهای نیستند. در «کفرناحوم» برای او غیرممکن بود که از یک بازیگر حرفهای بخواهد دردی واقعی را منتقل کند، بنابراین به کسانی مراجعه کرد که خود تجربه مشابه یا عینی داشتند. لبکی معتقد است که درک انسانها و انگیزههایشان دروازه خلاقیت است؛ او هنگام فیلمبرداری به نتیجه نهایی فکر نمیکند، بلکه به تجربه و لحظه شکلگیری صحنه توجه دارد.
تجربه بازیگری و نگاه به سینما
لبکی همچنین درباره تجربه بازیگری خود در فیلم «وحشتینی» صحبت کرد و گفت که این کار تاثیر عمیقی بر او در سطح شخصی داشت و از همکاری با ستاره فرانسوی فانی آردان خوشحال بود. بازیگری به او امکان داد سینما را از زاویهای متفاوت تجربه کند. او باور دارد که سینما توانایی تغییر انسان و نحوه تفکر و نگاه او به جهان را دارد، و همین انگیزهای برای ادامه پروژههای سینمایی است که روی رفتار انسانی و انگیزههای غیرمنتظره افراد تمرکز دارند.
تأثیر مدرسه ایرانی و مسیر حرفهای
لبکی تأکید کرد که مدرسه ایرانی بازیگری و کارگردانی تاثیر زیادی بر شکلگیری سبک او داشته است. با وجود نبود یک صنعت سینمایی واقعی در لبنان در آغاز مسیر حرفهای، او از طریق کار در تبلیغات و موزیک ویدئو مسیر خود را ساخته و از یک پروژه به پروژه دیگر حرکت کرده است، زیرا فرصت کار کردن کنار کارگردانان بزرگ وجود نداشت. او این چالش را یکی از سختترین تجربههای خود میداند.
فیلم جدید و تمرکز بر داستان زنان
لبکی توضیح داد که فیلم جدید او بر محور ایدهای مرکزی ساخته خواهد شد و در بیش از یک کشور فیلمبرداری خواهد شد. این پروژه درونمایهای درباره زنان و تجربههایشان دارد. او گفت: «ما در زمانی زندگی میکنیم که مفاهیم درست و غلط درهم آمیخته و تنها مرجع ما اصول شخصی خودمان است»، و افزود که انتخابهای هنری او تنها بر اساس باورهایش است.
شراکت هنری با همسرش
لبکی در پایان به همکاری با همسرش خالد مزنّر در موسیقی فیلم اشاره کرد و آن را یکی از ستونهای اصلی تجربه کاری خود دانست. آنها از لحظه شکلگیری ایده با هم شروع به کار میکنند، گاهی اختلاف نظر شدیدی دارند، اما در نهایت به ترکیبی هنری که بازتاب دیدگاه هر دو است میرسند. لبکی خود را خوششانس میداند که همراه با فردی با استعداد هنری و انسانی کار میکند.
