پس از چند روز پرحرارت سینمایی که جده طی آن میزبان نمایشهای نخست و صداهایی از چهار قاره بود، مراسم اختتامیه دوره پنجم «جشنواره بینالمللی فیلم البحر الأحمر» در شبی برگزار شد که گستردگی تأثیر جهانی آن را به نمایش گذاشت و حضور روبهرشد سینمای سعودی را برجسته کرد؛ شبی با مشارکت چشمگیر شماری از نامدارترین ستارگان جهان از جمله جانی دپ، سلمان خان، یسرا، نادین لبکی و سر آنتونی هاپکینز؛ تصویری که جایگاه جشنواره را بهعنوان پلی میان سینمای عرب و سینمای جهان تثبیت کرد.
جمانا الراشد، رئیس هیئت امنای مؤسسه «البحر الأحمر»، در جریان مراسم گفت: «در طول ده روز گذشته، پردههای جشنواره، ما را از میان قارهها و به جهانهای تازه بردند. تجربهای کمنظیر را با هم زیستیم، اما تأثیر آن عمیق است. غریبههایی که در کنار هم مینشینند و مجذوب همان فیلم، همان داستان و همان شخصیتها میشوند. این قدرت سینماست، و همچنان یکی از مهمترین راهها برای فهم متقابل ما باقی خواهد ماند».
او مهمترین آمارهای دوره پنجم را مرور کرد: نمایش ۱۱۱ فیلم از سراسر جهان، از جمله بیش از ۴۰ نمایش نخست جهانی یا منطقهای، ۲۹۰ اکران سینمایی و ۳۰ هزار بلیت. همچنین جشنواره امسال میزبان هیئتهایی از ۹۷ کشور و بیش از ۴۰ هزار شرکتکننده از میان فیلمسازان بود.
الراشد درباره این اعداد گفت: «اینها فقط آمار نیستند، بلکه بیانگر جامعهای سینماییاند که هر سال گستردهتر میشود؛ کارگردانانی که شریک پیدا میکنند، پروژههایی که کسانی را مییابند که به آنها ایمان دارند، و تماشاگری که دلش را به روی دیدگاههای تازه میگشاید».
تجلیلهایی با حضور جهانی
پس از سخنرانی، مراسم تجلیل آغاز شد؛ مراسمی که جشنواره در آن از چهار نام اثرگذار بر سینمای جهان تقدیر کرد.
نخست، تجلیل از بازیگر و کارگردان سعودی، عهد کامل، که تجربهاش آمیزهای از حضور محلی و بلندپروازی بینالمللی بود. سپس ادریس البا، بازیگر و کارگردان بریتانیایی که در برنامههای جشنواره حضوری برجسته داشت، مورد تقدیر قرار گرفت. همچنین جشنواره از دارن آرونوفسکی، کارگردان آمریکایی و یکی از مهمترین صداهای سینمایی پیشران مرزهای تجربه بصری و روایی، قدردانی کرد.
اما تأثیرگذارترین لحظه، تجلیل از سر آنتونی هاپکینز بود؛ او موقر آرام و قدردانی آشکار روی صحنه آمد؛ لحظهای که بیانگر احترام متقابل میان جشنواره و یکی از نمادهای بازیگری جهان بود.
جوایز تماشاگران
سپس مراسم به بخش اعلام جوایز رسید. فیلم «هجرة» ساخته کارگردان سعودی شهد أمین، با رأی تماشاگران، برنده جایزه فیلم العلا برای بهترین فیلم سعودی شد؛ و این فیلم بعدها جایزه هیئت داوران را نیز به کارنامه خود افزود، در تأکیدی دوباره بر حضور تجربه سینمای سعودی در عرصه رقابت.
همچنین فیلم «كولونيا» ساخته کارگردان مصری محمد صیام، برنده جایزه تماشاگران برای بهترین فیلم بینالمللی شد، و فیلم «VI: در حرکت» اثر کارگردان فرانسوی ژولیت بینوش، جایزه الشرق برای بهترین مستند را کسب کرد.
درخشش سینمای کوتاه
در بخش مسابقه فیلمهای کوتاه، هیئت داوران لوح تقدیر ویژه را به فیلم «جم 1983» ساخته جورج أبومحیّا اهدا کرد؛ در حالی که فیلم «الأراضي الفارغة/ سرزمینهای خالی» اثر کریمالدین الألفی، جایزه یُسر نقرهای را به دست آورد.
اما یُسر طلایی نصیب فیلم فلسطینی «مهدَّد بالانقراض/ در معرض انقراض» ساخته سعید زاغا شد؛ فیلمی که رویکردی حساس به تنش انسانی در دل واقعیتی پیچیده ارائه میداد.
در بخش دستاورد سینمایی نیز، فیلم چینی «صداهای شب» از زانگ زونگشین برجسته شد؛ اثری که تجربهای بصری با تکیه بر حس روایی نوآورانه به شمار میرفت.
جوایز بازیگری
در حوزه بازیگری، سیو سو بین، بازیگر کرهای، برای نقشآفرینیاش در فیلم «دنیای عشق» برنده جایزه یُسر برای بهترین بازیگر زن شد؛ نقشی مبتنی بر بیان درونی و توان حمل معانی با کمترین حرکت.
اما جایزه بهترین بازیگر مرد به جورج خبّاز، بازیگر لبنانی، برای نقشش در فیلم «يونان» رسید؛ نقشی که توانایی بالای او را در ترکیب حساسیت انسانی با عمق دراماتیک آشکار ساخت.
همچنین سیرل عریس، نویسنده لبنانی، جایزه بهترین فیلمنامه را برای فیلم «نجوم الأمل والألم/ ستارههای امید و درد» دریافت کرد، و کارگردان أمیر فخرالدین نیز جایزه یُسر برای بهترین کارگردان را برای فیلم «يونان» از آن خود کرد.
در بخش فیلمهای بلند، یُسر نقرهای به کارگردان شیرین دعیبس برای فیلم «اللي باقي منك/ باقیمانده تو» تعلق گرفت؛ و مراسم با اعلام مهمترین برنده به پایان رسید: فیلم «زمین از دست رفته» ساخته أكیو فوجيموتو که یُسر طلایی برای بهترین فیلم بلند را دریافت کرد؛ نقطه اوجی برای فیلمی که با رویکردی کارگردانیشده و انسانی، روایتی فشرده و امضایی بصری روشن ارائه میداد.
دورهای که افقهای تازهای گشود
دورهٔ پنجم با ارتقای سطح انتخابهای هنری، گستردهتر شدن مشارکت بینالمللی و افزایش حضور سینمای سعودی در قلب صحنه متمایز شد؛ بهگونهای که به نظر رسید جشنواره مسیری روشن را برای تقویت صداهایی ترسیم میکند که حامل چشماندازهای انسانی وسیعاند، و در عین حال فضایی رو به گسترش برای آثار سعودی حفظ میکند که سودای رقابت جهانی دارند.
در ترکیب فیلمهای برگزیده در این سال تحولی چشمگیر دیده میشد؛ موضوعات هویت، مهاجرت، رابطهٔ فرد و جمع، و مفهوم حافظه بهعنوان محرک روایت با قدرت حضور داشتند. از انتخابهای کمیتهٔ داوری چنین برمیآمد که آثاری که میان دیدگاه هنری روشن و بعد انسانی عمیق جمع میکنند، تواناتر در جلب توجه بودهاند. از میان آثار برنده، فیلم «زمین گمشده» بهسبب زبان سینمایی آرامش که جزئیات کوچک را به صحنههایی با نیروی عاطفی بالا بدل میکرد، اثری ماندگار گذاشت. در حالی که پیروزی فیلم «هِجرة» تأییدی بود بر اینکه سینمای سعودی وارد مرحلهای از بلوغ تکنیکی و هنری شده که بر تجارب رو به رشدش افزوده است.
با پایانیافتن دوره، آشکار بود که جشنواره دیگر تنها رویدادی جشنگونه نیست، بلکه سکویی است که در آن ملامح مرحلهای تازه از حضور سینمایی سعودی و جهان عرب شکل میگیرد. صداهای متنوع در هم آمیختند، و تجربههای جهانی در کنار تجربههای محلی قرار گرفتند. دایرهٔ سینما برای هرکسی گسترش یافت؛ چه آنکه میخواهد داستانش را روایت کند، و چه آنکه خواهان شنیدن داستانی دیگر است. و هنگامی که حاضران سالن را ترک کردند، احساسی باقی مانده بود که دورهٔ پنجم آغازی برای مرحلهای پختهتر است؛ مرحلهای که «البحر الأحمر» را به جشنوارهای تبدیل میکند که توان حمل سینمای محلی به جهان، و آوردن جهان به جده را دارد.
