نمک با افزایش فشار خون ارتباط دارد. فشار خون بالا یکی از عوامل اصلی سکتههای مغزی، نارسایی قلبی و حملات قلبی است که از مهمترین علل مرگومیر و ناتوانی به شمار میروند. همچنین شواهد فزایندهای از ارتباط میان مصرف بیش از حد نمک و سرطان معده، پوکی استخوان، چاقی، سنگ کلیه، بیماریهای کلیوی، زوال عقل عروقی و احتباس مایعات حکایت دارد. نمک همچنین میتواند علائم دیابت را تشدید کند.
کاهش مصرف نمک به مدت یک هفته باعث میشود کلیهها آب اضافیِ احتباسیافته را دفع کنند و در نتیجه حجم خون بهسرعت کاهش یابد. این کاهش مایعات موجب افت سریع فشار خون و کاهش نفخ و گازهای شکمی میشود و ممکن است تا زمانی که بدن خود را با این وضعیت سازگار کند، تشنگی خفیف یا خستگی موقتی ایجاد کند؛ این موضوع بر اساس مطالب منتشرشده در وبسایت «ابتکار مبارزه با نمک» وابسته به دانشگاه کوئین مری لندن است.
گروههای مختلف مردم ممکن است دلایل متفاوتی برای کنترل میزان نمکی که مصرف میکنند داشته باشند:
فشار خون
فشار خون مقدار فشاری است که خون هنگام پمپاژ در سراسر بدن بر دیواره رگهای خونی وارد میکند. برخی عوامل، مانند اضافهوزن، کمبود فعالیت بدنی و بهویژه رژیم غذایی سرشار از نمک، میتوانند فشار خون را افزایش دهند و به حملات قلبی و سکتههای مغزی منجر شوند. یکسوم بزرگسالان به فشار خون بالا مبتلا هستند که بهعنوان فشار ۱۴۰/۹۰ میلیمتر جیوه تعریف میشود. بنابراین، پایین نگه داشتن مصرف نمک، توجه به رژیم غذایی و ورزش منظم، همگی عواملی هستند که به کنترل آن کمک میکنند.
سکته مغزی
سکته مغزی معمولاً زمانی رخ میدهد که جریان خون به بخشی از مغز قطع شود؛ در نتیجه اکسیژنرسانی به مغز کاهش مییابد و سلولها میمیرند. دو نوع اصلی سکته مغزی وجود دارد: سکته مغزی ایسکمیک که در اثر مسدود شدن یکی از رگهای خونی رخ میدهد، و سکته مغزی هموراژیک که در اثر پاره شدن یکی از رگهای خونی و خونریزی در مغز ایجاد میشود.
سکته مغزی سومین علت بزرگ مرگومیر در بسیاری از کشورها و یکی از مهمترین علل ناتوانی شدید در بزرگسالان است. فشار خون بالا مهمترین عامل خطر ابتلا به سکته مغزی محسوب میشود و نمک عامل اصلی افزایشدهنده فشار خون است؛ بنابراین، در بسیاری از این سکتهها نقش دارد. سکته مغزی بخش اجتنابناپذیر سالمندی نیست و با کنترل فشار خون از طریق کاهش مصرف نمک، ورزش و پیروی از یک رژیم غذایی سالم میتوان از بسیاری از موارد آن پیشگیری کرد.
بیماری عروق کرونر
اصطلاح بیماری عروق کرونر برای توصیف وضعیتی به کار میرود که در آن جریان خون به قلب کاهش مییابد یا قطع میشود و این امر به نارسایی قلبی و حملات قلبی منجر میشود. فشار خون بالا یکی از عوامل خطر بیماری عروق کرونر است. این وضعیت باعث ضخیم شدن دیواره رگهای خونی میشود و در نتیجه رگها تنگ شده و نمیتوانند مقدار کافی خون را به قلب برسانند. با گذشت زمان، این وضعیت ممکن است به بزرگ شدن عضله قلب منجر شود و توانایی قلب برای پمپاژ خون در سراسر بدن را کاهش دهد و موجب نارسایی قلبی شود؛ یعنی خون کافی به بدن نمیرسد. همچنین ضخیم شدن دیواره رگهای خونی میتواند به تشکیل لختههای خونی منجر شود؛ این لختهها ممکن است جریان خون به قلب را مسدود کرده و باعث حمله قلبی شوند.
از آنجا که فشار خون بالا عامل خطری برای بیماری عروق کرونر است و نمک فشار خون را افزایش میدهد، کاهش مصرف نمک، کاهش وزن و ایجاد تغییرات دیگر در سبک زندگی میتواند خطر ابتلا به این بیماری را به میزان چشمگیری کاهش دهد.
سرطان معده
رژیم غذایی سرشار از نمک خطر ابتلا به سرطان معده را افزایش میدهد. باکتری هلیکوباکتر پیلوری (H. pylori) مهمترین عامل خطر سرطان معده است؛ این باکتری میتواند باعث التهاب معده شود که به نوبه خود ممکن است به زخم معده و سرطان معده منجر شود. وجود هلیکوباکتر پیلوری در معده لزوماً باعث آسیب نمیشود، اما نمک میتواند به پوشش داخلی معده آسیب برساند و آن را در برابر تأثیرات این باکتری آسیبپذیرتر کند. نمک همچنین ممکن است رشد و فعالیت این باکتری را افزایش دهد و احتمال ایجاد آسیب از سوی آن را بیشتر کند. مردان بیش از زنان در معرض ابتلا قرار دارند و عوامل خطر مهم دیگری نیز برای سرطان معده وجود دارد که در برگه اطلاعاتی مربوط به این بیماری توضیح داده شدهاند.
پوکی استخوان
پوکی استخوان وضعیتی است که باعث نازک شدن استخوانها میشود و آنها را شکننده و مستعد شکستگی میکند. این بیماری ناشی از ضعیف شدن سلامت استخوانهاست.
بیشتر کلسیم موجود در بدن در استخوانها ذخیره میشود. پیروی از رژیم غذایی سرشار از نمک میتواند باعث از دست رفتن کلسیم از استخوانها و دفع آن از طریق ادرار شود و در نتیجه استخوانها را ضعیف و مستعد شکستگی کند. همچنین فشار خون بالا که در پی رژیم غذایی سرشار از نمک ایجاد میشود، روند از دست رفتن کلسیم از استخوانها را تسریع میکند و مشکل را تشدید میکند. سالمندان بیشتر در معرض خطر ابتلا به پوکی استخوان قرار دارند، زیرا استخوانهای آنها با افزایش سن بهطور طبیعی نازکتر میشود. زنان پس از یائسگی نیز به دلیل کاهش هورمون استروژن که معمولاً از سلامت استخوانها محافظت میکند، بیشتر در معرض خطر نازک شدن استخوانها قرار دارند. با این حال، مردان، زنان و کودکان در همه سنین باید برای حفظ سلامت استخوانهای خود توجه کافی داشته باشند تا از ابتلا به پوکی استخوان در آینده جلوگیری کنند.
چاقی
چاقی با بسیاری از مشکلات و بیماریهای سلامت، مانند فشار خون بالا، دیابت، بیماری عروق کرونر و آپنه خواب، ارتباط دارد. نمک بهخودیخود باعث افزایش وزن نمیشود، اما احساس تشنگی ایجاد میکند و فرد را به نوشیدن مایعات بیشتر سوق میدهد. اگر این مایعات نوشیدنیهای شیرین باشند، به دلیل داشتن مقدار زیادی انرژی میتوانند باعث افزایش وزن شوند. این مسئله برای کودکان و نوجوانان مشکل بزرگی است، زیرا یکسوم مایعاتی که آنها مینوشند، نوشابههای گازدار شیرین است.
سنگ کلیه و بیماریهای کلیوی
سنگ کلیه مشکلی شایع است که در اثر تجمع کلسیم در کلیهها ایجاد میشود. هم مصرف بیش از حد نمک و هم فشار خون بالا میتوانند باعث افزایش دفع کلسیم از کلیهها در ادرار شوند و در نتیجه تجمع کلسیم و تشکیل سنگ کلیه را به دنبال داشته باشند. این سنگها ممکن است بسیار دردناک باشند و در برخی موارد به بیماریهای کلیوی منجر شوند.
کلیهها از طریق تنظیم میزان مایعی که از خون وارد ادرار و دفع میشود، تعادل مایعات و فشار خون را کنترل میکنند. رژیم غذایی سرشار از نمک میتواند عملکرد کلیهها را مختل کرده و فشار خون را افزایش دهد؛ در نتیجه فشار بیشتری بر کلیهها وارد شده و بیماری کلیوی ایجاد میشود. رژیم غذایی سرشار از نمک همچنین میتواند روند تشدید بیماریهای کلیوی موجود را تسریع کند. افراد مبتلا به بیماریهای کلیوی یا کسانی که به دلیل عفونتهای مکرر دستگاه ادراری یا بیماری کرون در معرض خطر ابتلا به بیماری کلیوی قرار دارند، باید مصرف نمک خود را کاهش دهند تا از تشدید وضعیتشان جلوگیری کنند.
زوال عقل عروقی
زوال عقل به معنای از دست رفتن عملکردهای مغزی است که بر حافظه، تفکر، زبان، قضاوت و رفتار تأثیر میگذارد. زوال عقل عروقی یکی از شایعترین انواع زوال عقل است. این بیماری در اثر انسداد یکی از رگهای خونی مغز ایجاد میشود که پس از سکته مغزی یا مجموعهای از سکتههای کوچک رخ میدهد؛ حدود یکسوم افرادی که دچار سکته مغزی میشوند، به زوال عقل عروقی مبتلا میشوند. مصرف زیاد نمک باعث افزایش فشار خون میشود و در نتیجه خطر سکته مغزی و به دنبال آن خطر ابتلا به زوال عقل را افزایش میدهد. کنترل مناسب فشار خون برای پیشگیری از سکتههای مغزی اهمیت بسیار زیادی دارد؛ بنابراین توصیه میشود مصرف نمک از سنین پایین کاهش یابد و در کنار آن، سبک زندگی سالمی در پیش گرفته شود؛ بهعنوان بخشی از یک رژیم غذایی پیشگیرانه.
احتباس آب
مصرف زیاد نمک باعث احتباس آب در بدن میشود؛ میزان این آب ممکن است به ۱.۵ لیتر برسد! زنانی که از نفخ رنج میبرند ممکن است از کاهش مصرف نمک سود ببرند و مهمتر از آن، بیماران مبتلا به نارسایی قلبی، سندرم نفروتیک و سیروز کبدی، بهطور ویژه از کاهش مصرف نمک بهرهمند خواهند شد.
