آهن یکی از مواد معدنی ضروری است که بدن برای رشد و تکامل و حفظ عملکردهای حیاتی خود به آن نیاز دارد. هنگامی که بدن به اندازه کافی آهن دریافت نکند، ممکن است مجموعه‌ای از علائم ظاهر شود که برخی از آنها مانند خستگی، سردرد و رنگ‌پریدگی پوست شایع‌اند و برخی دیگر غیرمنتظره‌اند یا در نگاه اول به‌سختی می‌توان آنها را به کمبود آهن مرتبط دانست.
بر اساس گزارش وب‌سایت «Everyday Health»، بدن برای تولید هموگلوبین به آهن نیاز دارد؛ پروتئینی که در گلبول‌های قرمز وجود دارد و به انتقال اکسیژن به بافت‌های مختلف بدن کمک می‌کند. بنابراین، کاهش سطح آهن برای مدتی طولانی ممکن است بر توانایی بدن برای تولید هموگلوبین کافی تأثیر بگذارد.
کمبود آهن ممکن است به کم‌خونی (آنمی) منجر شود؛ اختلالی خونی که زمانی رخ می‌دهد که تعداد گلبول‌های قرمز کاهش یابد یا این سلول‌ها حاوی مقدار کمتری هموگلوبین باشند.
با وجود اینکه بیشتر افراد از طریق رژیم غذایی خود آهن کافی دریافت می‌کنند، برخی گروه‌ها بیشتر در معرض خطر کمبود آهن قرار دارند، از جمله:
-زنان باردار.
-افرادی که رژیم غذایی نامتعادلی دارند.
-افرادی که به‌طور مکرر خون اهدا می‌کنند.
-نوزادان.
-مبتلایان به سرطان، نارسایی قلبی یا اختلالات دستگاه گوارش.
در حالی که خستگی، رنگ‌پریدگی پوست و سردرد از نشانه‌های شایع کمبود آهن به شمار می‌روند، علائم دیگری نیز وجود دارند که کمتر شایع‌اند و بسیاری از افراد انتظار ندارند با این مشکل ارتباط داشته باشند. در ادامه، هفت نشانه عجیب که ممکن است حاکی از کمبود آهن باشند، آمده است:
۱. تغییرات در زبان
هنگامی که سطح آهن در بدن کاهش می‌یابد، ممکن است زبان متورم، دردناک و صاف شود و بیش از حد معمول قرمز به نظر برسد؛ وضعیتی که «التهاب زبان» (Glossitis) نام دارد.
کاهش سطح آهن ممکن است بر سلامت عضلات، از جمله عضلات زبان، تأثیر بگذارد. پزشک یا دندان‌پزشک ممکن است برای کمک به درمان تورم زبان، داروهای خوراکی یا مکمل‌های غذایی تجویز کند.
۲. تورم، درد یا خشکی اطراف دهان
برخی علائم کم‌خونی ممکن است در دهان ظاهر شوند و شامل موارد زیر باشند:
-خشکی دهان.
-زخم‌های دهانی.
-احساس سوزش در دهان.
-ایجاد زخم یا قرمزی در گوشه‌های دهان.
التهاب و ترک‌خوردگی گوشه‌های دهان «التهاب گوشه لب» (Angular cheilitis) نامیده می‌شود؛ وضعیتی که ممکن است در افراد مبتلا به کمبود آهن دیده شود.
داروها و پمادهای موضعی می‌توانند به‌طور موقت به کاهش ناراحتی کمک کنند، در حالی که تغییرات غذایی و مصرف مکمل‌های آهن ممکن است به برطرف شدن کامل علائم کمک کند.
اگر این علائم دهانی در شما ظاهر شد، مهم است که برای مشخص شدن علت و درمان مناسب، به پزشک مراجعه کنید.
۳. ظاهر شدن رنگ آبی در سفیدی چشم
ته‌رنگ مایل به آبی در سفیدی چشم که پزشکان آن را «صلبیه آبی» (Blue sclera) می‌نامند، ممکن است نشانه کمبود آهن باشد.
در صورت بروز این وضعیت، بخش سفید چشم ممکن است مایل به آبی، خاکستری یا بنفش به نظر برسد. کارشناسان معتقدند این تغییر رنگ به این دلیل رخ می‌دهد که الیاف موجود در سفیدی چشم اجازه می‌دهند «عنبیه»، یعنی لایه میانی چشم، و رگ‌های خونی از میان آنها دیده شوند.
۴. ناخن‌های گود یا «ناخن‌های قاشقی»
کمبود آهن می‌تواند باعث پایین رفتن بخش میانی ناخن و ایجاد حالتی گود یا فرورفته در آن شود؛ وضعیتی که «تخت شدن ناخن‌ها» یا «ناخن‌های قاشقی» (Koilonychia) نامیده می‌شود.
در بیشتر موارد، پس از اطمینان از وجود کمبود آهن و مشخص شدن علت آن، می‌توان این مشکل را با مصرف مکمل‌های آهن درمان کرد و شکل ناخن‌ها را اصلاح کرد.
۵. سندرم پای بی‌قرار
سطح پایین آهن در مغز ممکن است با ابتلا به سندرم پای بی‌قرار (RLS) مرتبط باشد؛ وضعیتی که موجب احساسات ناخوشایند و غیرارادی می‌شود و فرد را به حرکت دادن پاهایش وامی‌دارد.
پژوهشگران معتقدند کاهش سطح آهن ممکن است به کاهش سطح «دوپامین»، یک ماده شیمیایی در مغز، منجر شود و در نتیجه بروز علائم این سندرم را تحریک کند.
برای تشخیص پایین بودن سطح آهن، ممکن است فرد به نوع خاصی از آزمایش خون برای اندازه‌گیری «فریتین» نیاز داشته باشد؛ فریتین شکل اصلی ذخیره آهن در بدن و مغز است. ممکن است سطح آهن در خون طبیعی باشد، اما میزان آن در مغز پایین باشد.
۶. مشکلات حافظه و تمرکز
مشکل در به‌یاد آوردن چیزها، کاهش تمرکز یا آنچه «مه مغزی» (Brain fog) نامیده می‌شود، ممکن است از نشانه‌های کمبود آهن باشد.
حتی برخی پژوهش‌ها از وجود ارتباط میان کم‌خونی و افزایش خطر ابتلا به «اختلال شناختی خفیف» حکایت دارند؛ اختلالی که ممکن است مقدمه ابتلا به بیماری آلزایمر و انواع دیگر زوال عقل باشد.
یکی از دلایل این مشکلات مرتبط با حافظه و تفکر ممکن است کاهش میزان اکسیژنی باشد که به مغز می‌رسد.
۷. وزوز گوش
برخی افراد مبتلا به کم‌خونی دچار وزوز گوش می‌شوند. این وزوز ممکن است در نتیجه آن رخ دهد که قلب مجبور است برای پمپاژ خون تلاش بیشتری کند و در نتیجه گوش حساس، صداهای جریان خون در شریان‌های نزدیک خود را دریافت کند.
فرد ممکن است علاوه بر وزوز، صداهای دیگری مانند صدای وزش باد یا وزوز ممتد بشنود یا صدای ضربان قلب خود را احساس کند.
از آنجا که این علامت ممکن است نشان‌دهنده وجود یک مشکل جدی قلبی نیز باشد، ضروری است فرد فوراً پزشک را در جریان آن قرار دهد، به‌ویژه اگر وزوز گوش جدید یا ناگهانی باشد یا با علائم دیگری همراه شود.
ظاهر شدن هر یک از این نشانه‌ها لزوماً به معنای وجود کمبود آهن نیست، زیرا ممکن است علل دیگری داشته باشند. بنابراین، تشخیص به ارزیابی پزشک و انجام آزمایش‌های مناسب برای تعیین سطح آهن و هموگلوبین و مشخص کردن علت بروز علائم بستگی دارد.
