بازی‌های ذهنی، جدول‌های کلمات متقاطع و معماهای ریاضی مانند «سودوکو» اغلب به‌عنوان راه‌هایی برای تقویت حافظه تبلیغ می‌شوند، اما متخصصان مغز و اعصاب هشدار می‌دهند که این تمرین‌های عمومی ممکن است علت اصلی «مه‌مغزی» (پراکندگی ذهنی) را درمان نکنند.
در همین زمینه، دکتر روندا فوسکول، استاد عصب‌شناسی دانشگاه کالیفرنیا، به شبکه آمریکایی «فاکس نیوز» گفت که تمرین‌های ذهنی تنها زمانی فایده مورد انتظار را دارند که عملکرد ذهنی‌ای را هدف قرار دهند که فرد در آن با کندی مواجه است.
او افزود: «نمی‌توانید تمرین‌های شناختی تصادفی انجام دهید؛ این تمرین‌ها باید متناسب با مشکلی مشخص باشند.»
او توضیح داد که مه‌مغزی، که باعث کاهش توانایی به‌یادآوردن واژه‌ها می‌شود، به تمرین‌های زبانی نیاز دارد و خاطرنشان کرد: «حل مسائل ریاضی فایده‌ای نخواهد داشت؛ شما به تمرین‌هایی نیاز دارید که به بازیابی واژه‌ها کمک کنند.»
به گفته فوسکول، «مه‌مغزی»، به‌ویژه نوع مرتبط با تغییرات هورمونی در میانسالی، در دوران پیش از یائسگی و یائسگی، بر بخش‌های مشخصی از مغز تأثیر می‌گذارد.
کارشناسان توضیح می‌دهند که با کاهش سطح هورمون استروژن، توانایی‌های ذهنی عمومی و قدرت استدلال همچنان کاملاً سالم باقی می‌مانند، اما مغز در دو زمینه اصلی تحت تأثیر قرار می‌گیرد: حافظه کلامی، یعنی بازیابی نام‌ها و واژه‌ها، و سرعت پردازش، یعنی توانایی سریع فکرکردن در شرایط فشار.
بنابراین، بازی‌هایی مانند «سودوکو» و دیگر معماهای عددی که عمدتاً بر مهارت‌های منطقی و ریاضی تمرکز دارند، ممکن است به رفع دشواری‌های مربوط به بازیابی واژه‌ها کمک نکنند.
فوسکول تأکید کرد که مسئله، اختلالی فراگیر در مغز یا تحلیل‌رفتن عمومی بافت مغز نیست؛ بااین‌حال، تصاویر ام‌آر‌آی و نتایج پژوهش‌های علمی نشان می‌دهند که در «هیپوکامپ»، ناحیه مسئول حافظه، تحلیل‌رفتگی رخ می‌دهد و ممکن است تغییراتی در ساختار این ناحیه یا در ارتباطات عملکردی میان سلول‌های آن مشاهده شود.
تمرین‌های ساده برای تقویت بازیابی واژه‌ها
فوسکول معتقد است تمرین مؤثر باید بر بازیابی سریع واژه‌ها متمرکز باشد، نه صرفاً به‌یادآوردن اطلاعات در زمانی نامحدود. او گفت: «موضوع اساساً به سرعت پردازش مربوط می‌شود؛ بنابراین، به تمرینی نیاز دارید که شما را وادار کند با زمان مسابقه دهید و آن را با سرعت انجام دهید.»
از جمله تمرین‌هایی که این مهارت‌ها را هدف قرار می‌دهند، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
-چالش واژه‌ها در ۶۰ ثانیه: زمان‌سنج را برای یک دقیقه تنظیم کنید و در این مدت بکوشید بیشترین تعداد ممکن از واژه‌های متعلق به یک گروه مشخص، مانند نام حیوانات یا خوراکی‌ها، را بیان کنید.
-خواندن سریع و خلاصه‌کردن: مقاله‌ای کوتاه را با سرعت بخوانید و بلافاصله پس از آن، محتوایش را در دو یا سه جمله به‌صورت شفاهی خلاصه کنید.
-تمرین بازیابی سریع: از کارت‌هایی استفاده کنید که تصاویر اشیا یا افراد روی آن‌ها قرار دارد و بکوشید بدون مکث طولانی برای فکرکردن، نام آن‌ها را با بیشترین سرعت ممکن بگویید.
هدف این تمرین‌ها آن است که بازیابی واژه‌ها با افزایش سرعت پاسخ‌گویی همراه شود، نه اینکه فرد صرفاً به بازی‌های ذهنی‌ای بپردازد که دشواری خاصی را که با آن مواجه است، هدف قرار نمی‌دهند.
بااین‌حال، این تمرین‌ها درمانی اثبات‌شده برای همه علل مه‌ذهنی نیستند. همچنین، بهترشدن عملکرد فرد در یک بازی مشخص لزوماً به معنای بهبود حافظه او در زندگی روزمره نیست. اگر مشکلات حافظه به‌تازگی پدید آمده‌اند، ادامه‌دار هستند یا شدت می‌گیرند، مراجعه به پزشک برای تشخیص علت آن‌ها اهمیت دارد.
