حمایت جانسون از «طرح ترامپ» به جای «برجام»

اروپایی‌ها «مکانیسم ماشه» را علیه ایران فعال می‌کنند *جنگ لفظی لندن و تهران درپی بازداشت سفیر بریتانیا

حمایت جانسون از «طرح ترامپ» به جای «برجام»
TT

حمایت جانسون از «طرح ترامپ» به جای «برجام»

حمایت جانسون از «طرح ترامپ» به جای «برجام»

بوریس جانسون نخست‌وزیر بریتانیا، روز سه‌شنبه از دونالد ترامپ رئی جمهوری ایالات متحده خواست تا «طرح جدیدی» برای «جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای» ارائه کند.
به گزارش الشرق الاوسط، جانسون گفته «اگر بخواهیم برجام را از بین ببریم باید جایگزینی برای آن داشته باشیم.. بیایید برای تغییر توافق همکاری کرده و به جای آن توافق ترامپ را بگذاریم».
دونالد ترامپ همواره برجام را یک توافق «بد» نامیده و خواستار جایگزین شدن آن با یک توافق فراگیرتر با ایران شده‌است.
ایران روز یک‌شنبه، 15 دی‌ماه، «گام پنجم و نهایی» کاهش تعهدات برجامی‌اش را اعلام کرد و توضیح داد که در گام پنجم «آخرین مورد کلیدی از محدودیت‌های عملیاتی خود در برجام، یعنی محدودیت در تعداد سانتریفیوژها را کنار می‌گذارد».
 او خواستار کاهش تنش‌ها بین ایران و ایالات متحده شده و گفته بریتانیا خواهان درگیری در منطقه نیست.
جانسون افزود «انتظار هیچ گونه افزایش تنش دیگری با ایران را نداریم».
از سوی دیگر، رویترز سه‌شنبه 24 دی / 14 ژانویه به‌نقل از دو دیپلمات اروپایی نوشت، فرانسه، بریتانیا و آلمان روز سه‌شنبه به اتحادیه اروپا اطلاع خواهند داد که مکانیسم ماشه در برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) را به‌دلیل نقض جدید برجام از سوی ایران، به‌اجرا خواهند گذاشت.
دیپلمات‌ها گفتند که این تصمیم با هدف نجات توافق مورد مذاکره با ایران و بازگرداندن ایران به تعهدات خود انجام می‌گیرد اما هدف از آن اعمال مجدد تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران نیست.
از سوی دیگر، جنگ لفظی لندن و تهران درپی بازداشت سفیر بریتانیا در ایران ادامه یافت و وزیر خارجه بریتانیا خواستار بازنگری در تأمین امنیت سفارت خود در تهران شد.
دومینیک راب وزیر خارجه بریتانیا به دنبال بازداشت موقت سفیر این کشور در تهران گفت که لندن در خصوص تأمین امنیت سفارت خود در ایران، بازنگری می‌کند.
دومینیک راب که در پارلمان حاضر شده بود، با اشاره به بازداشت کوتاه سفر بریتانیا در تهران گفت که اقدامات امنیتی برای سفارت بریتانیا در ایران در دست بازنگری قرار گرفته‌است.
راب در این رابطه تأکید «اولویت، امنیت کارمندان و شهروندان ما در منطقه است».
وی بازداشت سفیر بریتانیا در تهران را «نقض آشکار قوانین بین‌الملل» نامیده‌است.
برخی ناظران معتقدند که احتمال تکرار حوادث 2011 و افزایش مجدد تنش میان تهران و لندن و جود دارد، به طوری که در آن حوادث به سفارت بریتانیا حمله شد و سفیر آن کشور اخراج شد.
در همین خصوص خبرگزاری امنیتی تسنیم گزارش داد که احمد علم الهدی روحانی تندرو و امام جمعه مشهد انتقاد شدیدی حرکت سفیر بریتانیا در تهران مطرح کرده و گفته‌است «سفیر انگلیس اخراج شود بالاترین محبت در حق اوست».
این عضو مجلس خبرگان رهبری گفته «چرا که گر این عنصر ناپاک دست نیروهای خط حاج قاسم سلیمانی می‌افتاد تکه بزرگش، گوشش بود».
در همین خصوص خبرگزاری امنیتی فارس نیز گزارش داد «در جلسات 2 روز گذشته 21 نماینده مجلس از فراکسیونهای مختلف از جمله امید و اصولگرا خواستار اخراج سفیر انگلیس از تهران شدند و تذکرات نمایندگان برای اخراج این سفیر ادامه دارد».
رسانه‌های داخلی ایران همچنین خبر دادند «جمعی از دانشجویان و طلاب امروز 24 دی ماه با مطالبه اخراج سفیر انگلیس از کشور مقابل وزارت امور خارجه تجمع می‌کنند».



فرودگاه‌های مهم عراق پروازهای ایران را ممنوع کردند

عابران پیاده مقابل دفتر شرکت هواپیمایی ایرانی «ماهان ایر» در بغداد (آسوشیتدپرس)
عابران پیاده مقابل دفتر شرکت هواپیمایی ایرانی «ماهان ایر» در بغداد (آسوشیتدپرس)
TT

فرودگاه‌های مهم عراق پروازهای ایران را ممنوع کردند

عابران پیاده مقابل دفتر شرکت هواپیمایی ایرانی «ماهان ایر» در بغداد (آسوشیتدپرس)
عابران پیاده مقابل دفتر شرکت هواپیمایی ایرانی «ماهان ایر» در بغداد (آسوشیتدپرس)

با وجود آنکه ممنوعیت پروازهای غیرنظامی ایران از چهارشنبه گذشته اجرایی شد، فرودگاه‌های مهم جنوب عراق و اقلیم کردستان همچنان پذیرای پروازها بودند، تا اینکه بامداد امروز، جمعه، تصمیم به توقف آنها گرفتند. منابعی نیز گفتند اجرای ممنوعیت آمریکا به دستور دولت عراق انجام شده است.
شرکت هواپیمایی ایرانی «ماهان ایر» اعلام کرد پروازهای برنامه‌ریزی‌شده خود به فرودگاه‌های اربیل و «جلال طالبانی» در اقلیم کردستان را پس از آنکه به این شرکت اطلاع داده شد اجازه انجام آنها داده نخواهد شد، لغو کرده است.
شبکه «کردستان ۲۴» به نقل از سرسنک مموندی، مدیر شرکت «ماهان» در عراق و اقلیم کردستان، گزارش داد: «قرار بود امروز، جمعه، یک پرواز از تهران به اربیل و بالعکس انجام شود، اما دیشب به ما اطلاع داده شد که اجازه انجام این پرواز داده نمی‌شود.» او افزود: «پرواز شرکت به مقصد شهر سلیمانیه نیز برای امروز لغو شد.»
مموندی توضیح داد که فرودگاه‌های اربیل و جلال طالبانی با پروازهای این شرکت مشکلی مستقیم ندارند و گفت شرکت «دناتا»، ارائه‌دهنده خدمات زمینی، و شرکت‌های دیگر از ارائه خدمات خود و انجام امور مربوط به پروازهای ما در این دو فرودگاه خودداری می‌کنند.
پیشتر یک مقام وزارت حمل‌ونقل عراق به «الشرق الأوسط» گفته بود فرودگاه نجف یک فرودگاه سرمایه‌گذاری‌شده است که تحت اختیار استانداری قرار دارد و وزارتخانه در بغداد مسئول اجرای این تصمیم نیست.
این مقام گفت فرودگاه‌های محلی، با وجود ممنوعیت اعمال‌شده از سوی آمریکا، مسئولیت پذیرش پروازها را بر عهده دارند.
فرودگاه نجف «بسته شد»
در همین حال، «خبرگزاری رسمی عراق» اعلام کرد فرودگاه بین‌المللی نجف از روز جمعه تمامی پروازهای ورودی و خروجی از ایران را متوقف کرده است.
منابع همچنین گفتند توقف پروازهای ورودی از ایران و پروازهای خروجی به مقصد ایران از نجف، بر اساس دستور دفتر نخست‌وزیر انجام شده است، بدون آنکه جزئیات بیشتری ارائه کنند.
رویترز پیشتر به نقل از دو منبع گزارش داده بود که عراق در حال بررسی انتقال مسیر پروازهای ایران از بغداد به نجف است. این اقدام پس از آن مطرح شد که عراق به سازمان هواپیمایی کشوری دستور داد از چهارشنبه گذشته پروازهای ایران را متوقف کند. این تصمیم پس از تهدید آمریکا به اعمال تحریم علیه هر فرودگاهی که به شرکت‌های هواپیمایی ایران خدمات ارائه کند، اتخاذ شد.
گزارش‌های محلی حاکی است ده‌ها مسافر که قصد سفر به ایران داشتند، مقابل ورودی فرودگاه نجف تجمع کردند. آنها از لغو پروازها بدون اطلاع قبلی و جلوگیری از ورودشان به فرودگاه غافلگیر شدند.
نمایندگان شرکت‌های مسافرتی گفتند اطلاعیه‌ای فوری از فرودگاه نجف دریافت کرده‌اند که در آن آمده است: «بر اساس دستورالعمل‌های رسمی صادرشده از سوی مراجع ذی‌ربط، تصمیم گرفته شد تمامی پروازهای هوایی، ورودی و خروجی، میان فرودگاه نجف و ایران متوقف شود.»

ممنوعیت آمریکا برای استفاده شرکت‌های هواپیمایی ایران از فرودگاه‌های کشورهای مختلف جهان (مهر)

سازمان هواپیمایی کشوری ایران نیز پیشتر اعلام کرده بود فرودگاه بغداد از نیمه‌شب چهارشنبه پذیرش هواپیماهای ایرانی را متوقف می‌کند.
یک منبع دولتی گفت در صورت دستیابی ایران و آمریکا به توافق، انتظار می‌رود فعالیت پروازها به حالت عادی بازگردد. او توضیح داد بیشتر مسافران ایرانی ممکن است در شرایط کنونی از طریق پروازهای داخلی به استان‌های ایرانی نزدیک مرز عراق سفر کنند و سپس برای انجام زیارت‌های مذهبی از راه زمینی وارد عراق شوند.
خسارت‌ها
با اجرای ممنوعیت در برخی فرودگاه‌های عراق، بخش هوانوردی ایران با ضربه‌ای شدید از نظر مالی و عملیاتی روبه‌رو شده است. در فرودگاه نجف، حدود ۱۸ پرواز روزانه که ۹ شرکت هواپیمایی ایرانی انجام می‌دادند، متوقف شده است.
در اقلیم کردستان نیز شرکت «ماهان ایر» هفته‌ای سه پرواز رفت‌وبرگشت به این اقلیم انجام می‌دهد. دو پرواز در روزهای سه‌شنبه و جمعه به اربیل و یک پرواز در روز جمعه به سلیمانیه انجام می‌شد.
خسارت شرکت‌های ایرانی در کاهش درآمدهای مستقیم عملیاتی، کاهش چشمگیر شمار مسافران و متحمل شدن زیان‌های سنگین در توجیه اقتصادی پروازها نمایان می‌شود.
شرکت‌های ایرانی همچنین اکنون با بحران لغو هزاران رزرو بدون اطلاع قبلی و متوقف شدن تعهدات مالی و قراردادی منعقدشده با شرکت‌های گردشگری و مسافرتی روبه‌رو هستند.
واکنش‌ها
اجرای ممنوعیت آمریکا علیه پروازهای ایران از سوی فرودگاه‌های عراق، واکنش‌های سیاسی به دنبال داشت. «حزب الدعوه اسلامی» تصمیم به نپذیرفتن هواپیماهای شرکت‌های هواپیمایی ایران در فرودگاه‌های عراق را فاقد مبنای شرعی، قانون اساسی و قانونی دانست و از رهبری «چارچوب هماهنگی» و دولت عراق خواست برای حل این مسئله با هدف حفظ حاکمیت کشور و منافع عالی آن، هرچه سریع‌تر اقدام کنند.
«کتائب حزب‌الله»، یک گروه مسلح نزدیک به ایران، نیز خواستار آنچه «کارزار عراقی برای شکستن محاصره‌ای که آمریکا علیه ایران اعمال کرده، به‌ویژه پس از ممنوعیت پروازها به این کشور» خواند، شد.
این گروه در بیانیه‌ای گفت: «نهادها و شرکت‌هایی که پذیرفته‌اند در برابر تصمیم‌های آمریکا سر فرود آورند و تحقیر شوند، برای خود نقش تسلیم‌شونده را انتخاب کرده‌اند، پس از آنکه در خفه کردن همسایگانشان و تشدید محاصره علیه مردمشان سهیم شدند.»
این گروه که با طرح دولت برای انحصار سلاح در دست دولت نیز مخالف است، خواستار «شکستن محاصره با هر وسیله ممکن، در حمایت از مردم ایران، به‌ویژه از طریق حمایت از محصولات آن، تشویق مبادله آنها و خودداری از مشارکت در هر فعالیتی که رنج مردم ایران را تشدید کند» شد.
همچنین صدرالدین قبانچی، روحانی عراقی، در خطبه نماز جمعه در نجف گفت: «همراهی عراق با تحریم‌ها در خدمت منافع عراق نیست، بنابراین از دولت می‌خواهیم در این تحریم‌ها بازنگری کند.»
منتظر ناصر، روزنامه‌نگار عراقی، نیز در گفت‌وگو با «الشرق الأوسط» اجرای ممنوعیت پروازهای ایران از سوی فرودگاه‌ها را «اقدامی طبیعی، زیرا در چارچوب پایبندی به تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران انجام شده است» دانست و گفت: «خود ایران نیز در سال ۱۹۹۰، زمانی که عراق با تحریم‌های بین‌المللی روبه‌رو شد، به تصمیم مشابهی علیه عراق پایبند بود.»


ایران و آمریکا در بن‌بست مذاکره؛ کدام طرف زودتر کوتاه می‌آید؟

دو زن ایرانی روز دوشنبه در مقابل دیواری ضدآمریکایی در نزدیکی سفارت سابق آمریکا در تهران عبور می‌کنند (آسوشیتدپرس)
دو زن ایرانی روز دوشنبه در مقابل دیواری ضدآمریکایی در نزدیکی سفارت سابق آمریکا در تهران عبور می‌کنند (آسوشیتدپرس)
TT

ایران و آمریکا در بن‌بست مذاکره؛ کدام طرف زودتر کوتاه می‌آید؟

دو زن ایرانی روز دوشنبه در مقابل دیواری ضدآمریکایی در نزدیکی سفارت سابق آمریکا در تهران عبور می‌کنند (آسوشیتدپرس)
دو زن ایرانی روز دوشنبه در مقابل دیواری ضدآمریکایی در نزدیکی سفارت سابق آمریکا در تهران عبور می‌کنند (آسوشیتدپرس)

دو طرف نه مذاکرات جدی دارند و نه به سوی یکدیگر تیراندازی می‌کنند. در عوض، ایران و آمریکا در وضعیتی پرتنش و بلاتکلیف قرار گرفته‌اند؛ وضعیتی که خطر بازگشت به جنگ یا تثبیت بن‌بست را در پی دارد.

در مرکز این وضعیت حل‌نشده، محاسبات و شاید محاسبات اشتباه هر دو طرف قرار دارد.

تحلیلگران می‌گویند مقام‌های ایرانی معتقدند دستاوردهای مقاومت در برابر فشارهای اقتصادی آمریکا و حفظ کنترل بر تنگه هرمز، بیشتر از چیزی است که ممکن است با دادن امتیازهای بزرگ در یک توافق به دست آورند. به نظر می‌رسد آمریکا نیز روی این حساب کرده است که تشدید فشار اقتصادی بر ایران، جایی موفق شود که حملات نظامی ناکام مانده‌اند.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، روز چهارشنبه تهدید کرد کشورهایی را که با ایران تجارت می‌کنند با «پیامدهای اقتصادی عظیم» روبه‌رو خواهد کرد. با این حال، تاکنون نه آمریکا و نه ایران به خواسته‌های خود نرسیده‌اند.

وقتی دو کشور دو ماه پیش بر سر آتش‌بس توافق کردند، قرار بود این توافق آنها را در مسیر دستیابی به توافقی گسترده‌تر در مدت ۶۰ روز قرار دهد؛ توافقی که برنامه هسته‌ای ایران و لغو تحریم‌های آمریکا را در بر می‌گرفت. این مهلت در همین هفته به پایان رسید و ترامپ روز سه‌شنبه در شبکه‌های اجتماعی گفت «هیچ مذاکره یا گفت‌وگویی» در جریان نیست و برنامه‌ای هم برای آن وجود ندارد.

در عوض، به گفته نیکول گرایفسکی، استادیار مرکز مطالعات بین‌الملل مؤسسه علوم سیاسی پاریس، دو کشور در «وضعیتی از تعلیق مداوم» به سر می‌برند.

او افزود: «در چند ماه گذشته تغییر اساسی چندانی رخ نداده، جز اینکه موضع ایران بیش از پیش تثبیت شده و تلاش‌های مکرر آمریکا برای یافتن نوعی راه خروج، که تاکنون ناموفق بوده، ادامه داشته است.»

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در گفت‌وگو با شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، با حضور عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، پیش از نشست چهارگانه در استراحتگاه بورگن‌اشتوک در سوئیس (رویترز)

ایران در این ماه فهرستی از خواسته‌های خود را در برابر بازگشایی تنگه هرمز به روی آمریکا ارائه کرد. این تنگه در امتداد ساحل جنوبی ایران قرار دارد و یکی از مسیرهای اصلی عبور بخش بزرگی از نفت جهان است.

این خواسته‌ها شامل لغو تحریم‌ها، آزاد کردن دارایی‌های مسدودشده و پرداخت غرامت بابت جنگ بود. شروط مشابهی پیشتر به عنوان بخشی از توافق احتمالی میان دو طرف مطرح شده بود و در تفاهم‌نامه‌ای که در ژوئن به توافق رسیده بودند نیز گنجانده شده بود، اما این تفاهم‌نامه خیلی زود از هم فروپاشید.

ایران از چند هفته پیش درباره مدیریت آینده تنگه با عَمّان مذاکره می‌کند، اما فهرست خواسته‌ها نشان می‌دهد که حتی در صورت دستیابی به توافق، نیروهای ایرانی همچنان کشتی‌های در حال عبور را تهدید و به آنها حمله خواهند کرد. دست‌کم دو کشتی در روزهای اخیر در این تنگه هدف حمله قرار گرفته‌اند.

مهرزاد بروجردی، رئیس دانشکده هنر، علوم و آموزش در دانشگاه علم و فناوری میسوری، گفت: «پس از آنکه تهران از شوک اولیه جنگ عبور کرد، اکنون مصمم است قدرت خود را به نمایش بگذارد.»

او افزود: «استفاده از تنگه هرمز به عنوان سلاح و موضع سخت‌گیرانه ایران در مذاکرات موازی با آمریکا و عَمّان باید در این چارچوب درک شود.»

لحن ترامپ در چند ماه گذشته میان تهدید به نابودی و وعده نزدیک بودن یک توافق دیپلماتیک در نوسان بوده است.

جرد کوشنر، فرستاده دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، در جریان حضور در «اجلاس دریاچه لوسرن» در استراحتگاه بورگن‌اشتوک در نزدیکی شهر لوسرن سوئیس (آسوشیتدپرس)

اگر هدف از این رویکرد ترساندن مقام‌های ایرانی و وادار کردن آنها به دادن امتیاز بوده، به نظر می‌رسد نتیجه‌ای معکوس داشته است. ظاهراً آنها متقاعد شده‌اند که ترامپ حاضر نیست جنگی تمام‌عیار را از سر بگیرد؛ جنگی که می‌تواند به افزایش قیمت نفت منجر شود و در افکار عمومی آمریکا، به‌ویژه پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای، محبوبیتی نداشته باشد.

الکس واتانکا، پژوهشگر ارشد در مؤسسه خاورمیانه، یک مرکز پژوهشی مستقر در واشنگتن، گفت: «به نظر می‌رسد ایران معتقد است آمریکا سرانجام از رویارویی پرهزینه و بلندمدت خسته خواهد شد.»

همزمان، آمریکا بیش از پیش بر فشار اقتصادی بر ایران متمرکز شده است.

جرد کوشنر، داماد ترامپ و فرستاده او، روز دوشنبه به شبکه «فاکس نیوز» گفت مقام‌های ایرانی «هیچ علاقه‌ای به انجام کاری که برای ما منطقی باشد نشان نمی‌دهند».

او در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت مذاکرات، محاصره دریایی با هدف تضعیف بیشتر اقتصاد ایران را محور تمرکز کنونی ترامپ دانست.

ترامپ روز سه‌شنبه در شبکه‌های اجتماعی گفت محاصره همچنان به طور کامل برقرار است. او همچنین اعلام کرد تنگه کاملاً باز است، هرچند مقام‌های صنعت کشتیرانی به حملات اخیر به کشتی‌ها اشاره کرده‌اند.

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، در گفت‌وگویی اخیر با «نیوزمکس» گفت وزارتخانه او قصد دارد اقداماتی را اجرا کند که «در تاریخ منزوی کردن اقتصادی» هیچ کشوری سابقه نداشته است.

یک زن و مرد ایرانی روز پنجشنبه در تهران از کنار تابلویی ضد دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، عبور می‌کنند (آسوشیتدپرس)

حاکمان ایران پیشتر نیز در برابر فشارهای اقتصادی بین‌المللی مقاومت کرده‌اند، هرچند در سال ۲۰۱۵، پس از تشدید تحریم‌ها در دولت باراک اوباما، با دادن امتیازهایی درباره برنامه هسته‌ای خود موافقت کردند.

با توجه به موضع ایران تاکنون، به نظر می‌رسد ایرانیان هزینه مستقیم تحریم‌ها را متحمل شوند. آنها همین حالا با تورم بسیار بالا روبه‌رو هستند و برای تأمین کالاهای اساسی با مشکل مواجه‌اند.

بروجردی گفت ایران در برابر تحریم‌های آمریکا «تا حد ممکن تلاش خواهد کرد درد اقتصادی ناشی از آن را به مردم خود منتقل کند و روی این حساب کرده است که واشنگتن ابتدا عقب‌نشینی خواهد کرد».

مجتبی خامنه‌ای، رهبر ایران، افراد تندرو و وفادار به خود را در سمت‌های مهم نظامی منصوب کرده است که نشانه‌ای از تمایل او به حفظ کشور در وضعیت آمادگی برای جنگ است.

واتانکا گفت وقوع یک رویارویی جدید احتمالاً زیرساخت‌های انرژی منطقه، پایگاه‌های آمریکا در خاورمیانه و کشتیرانی تجاری را وارد درگیری خواهد کرد.

در حال حاضر، به همان اندازه محتمل به نظر می‌رسد که بن‌بست ادامه پیدا کند و مسائل اصلی، از جمله برنامه هسته‌ای ایران و تنگه هرمز، همچنان حل‌نشده باقی بمانند.

گرایفسکی گفت: «هرچه این وضعیت تعلیق بیشتر ادامه پیدا کند، بیشتر تثبیت می‌شود و یافتن راه خروجی که هر یک از دو طرف بتواند آن را چیزی جز امتیازدهی معرفی کند، دشوارتر خواهد شد.»

سرویس نیویورک‌تایمز


معضل ایران ترامپ را گرفتار کرده است



دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، پس از نشست کابینه در کمپ دیوید، در فرودگاه هگرزتاونِ مریلند به‌سوی هواپیمای «ایر فورس وان» می‌رود (گتی/خبرگزاری فرانسه)
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، پس از نشست کابینه در کمپ دیوید، در فرودگاه هگرزتاونِ مریلند به‌سوی هواپیمای «ایر فورس وان» می‌رود (گتی/خبرگزاری فرانسه)
TT

معضل ایران ترامپ را گرفتار کرده است



دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، پس از نشست کابینه در کمپ دیوید، در فرودگاه هگرزتاونِ مریلند به‌سوی هواپیمای «ایر فورس وان» می‌رود (گتی/خبرگزاری فرانسه)
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، پس از نشست کابینه در کمپ دیوید، در فرودگاه هگرزتاونِ مریلند به‌سوی هواپیمای «ایر فورس وان» می‌رود (گتی/خبرگزاری فرانسه)

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، با اعلام ناگهانی توافقی برای خلع سلاح جنبش «حماس» به یک دستاورد دیپلماتیک مورد استقبال دست یافت، اما همچنان در جنگ با ایران گرفتار است و در جست‌وجوی راهی برای خروج از این وضعیت است؛ راهی که تا این لحظه به نظر نمی‌رسد در دسترس باشد.

بر اساس تحلیلی که خبرگزاری فرانسه روز جمعه منتشر کرد، پس از پنج ماه جنگ با ایران، به نظر می‌رسد فضای مانور رئیس‌جمهوری آمریکا تا حد زیادی محدود شده است. او بیشتر از آنکه بر اساس یک راهبرد روشن عمل کند، در حال مدیریت بحرانی است که تحولات آن به‌سرعت تغییر می‌کند.

ترامپ روز چهارشنبه، پیش از اجرای حملات جدید علیه ایران در همان شب و در واکنش به حملات ایران به پایگاه‌های آمریکایی در اردن، گفت: «ما آن‌ها را بسیار سخت خواهیم زد، چون اکنون نوبت ماست.»

رئیس‌جمهوری جمهوری‌خواه آمریکا با این اظهارات، به‌روشنی محدودیت‌های راهبردی را نشان داد که بر تلاش برای وادار کردن ایران به تسلیم از طریق حملات موشکی استوار است؛ رویکردی که تاکنون به نتایج مورد انتظار نرسیده است.

هم‌زمان، با گسترش تدریجی دامنه درگیری‌ها در خاورمیانه، رئیس‌جمهوری آمریکا خود را با بن‌بستی فزاینده روبه‌رو می‌بیند.

ترامپ روز جمعه در اقامتگاه ریاست‌جمهوری در کمپ دیوید با اعضای کابینه خود دیدار کرد، اما هیچ نشانه‌ای از تغییر در راهبرد او ارائه نشد.

شبکه «ان‌بی‌سی نیوز» روز پنجشنبه به نقل از مقام‌های آمریکایی که نامشان فاش نشده است، گزارش داد که رئیس‌جمهوری آمریکا «به‌شدت ناراضی» است و در نشستی اخیر در کاخ سفید، خشم خود را از محدود بودن گزینه‌های موجود برای پایان دادن به جنگ ابراز کرده است.

این موضوع تا حد زیادی به تصمیمی بستگی دارد که تهران اتخاذ خواهد کرد.

تابلویی حاوی تهدید علیه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در کنار یک سامانه موشکی ایرانی در میدان آزادی تهران، پنجشنبه (رویترز)

از زمانی که آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه کارزار حملات علیه ایران را آغاز کردند، حملاتی که از همان روز نخست به کشته شدن شماری از مقام‌های ارشد، از جمله رهبر جمهوری اسلامی علی خامنه‌ای، انجامید، روند امور مطابق انتظار ترامپ پیش نرفت. او در ابتدا از یک بازه زمانی چهار تا شش هفته‌ای برای اطمینان از اینکه ایران به سلاح هسته‌ای دست پیدا نکند، سخن گفته بود.

مقام‌های آمریکایی تأکید می‌کنند که پس از ماه‌ها حمله، اهداف نظامی خود را محقق کرده‌اند؛ حملاتی که نیروی دریایی ایران را نابود و توان موشکی این کشور را تضعیف کرده است. اما با انتقال درگیری به موضوع کنترل تنگه هرمز، مسیر جنگ تغییر کرد؛ موضوعی که موجب اختلال در تجارت جهانی شد و دولت ترامپ را غافلگیر کرد.

از سوی دیگر، توافق چارچوبی با ایران که در ۱۷ ژوئن اعلام شد و از همان ابتدا با انتقادهایی روبه‌رو بود، زیرا منتقدان آن را به سود تهران می‌دانستند، تنها مدت کوتاهی دوام آورد و سپس فروپاشید.

اکنون صحنه درگیری به تبادل حملات محدود شده است؛ نیروهای آمریکایی مواضع نظامی را هدف قرار می‌دهند و در مقابل، «سپاه پاسداران انقلاب اسلامی»، نهاد ایدئولوژیک ایران، پایگاه‌های آمریکایی و کشورهای متحد واشنگتن در خاورمیانه را هدف قرار می‌دهد؛ معادله‌ای مبتنی بر پاسخ متقابل یا «چشم در برابر چشم».

ریچارد هاس، رئیس پیشین شورای روابط خارجی، در یادداشتی که روز جمعه منتشر شد، نوشت: «درک اینکه چرا این رویکرد امروز موفق شود دشوار است، در حالی که در پنج ماه گذشته موفق نبوده است.»

جنگی نامحبوب

کارن یانگ، پژوهشگر مؤسسه خاورمیانه در واشنگتن، گفت: «این درگیری هنوز در مراحل ابتدایی خود قرار دارد و باید برای بی‌ثباتی‌های طولانی‌مدت آماده باشیم.» او به‌ویژه به چالش‌های مربوط به تضمین تداوم عرضه نفت اشاره کرد.

او در دیداری با خبرنگاران در این هفته افزود: «این مناقشه راه‌حل‌های سریع ندارد، حتی اگر در ایران انتقال سیاسی رخ دهد، زیرا این موضوع ممکن است به جای کاهش بی‌ثباتی، به بی‌ثباتی بیشتر در منطقه منجر شود.»

در آمریکا، این جنگ همچنان تا حد زیادی نامحبوب است، به‌ویژه به دلیل تأثیر آن بر قیمت سوخت.

میانگین نظرسنجی‌هایی که نیت سیلور، تحلیلگر سیاسی، تهیه کرده و روز پنجشنبه به‌روزرسانی شده است، نشان می‌دهد ۵۸.۳ درصد از آمریکایی‌ها با جنگ مخالف‌اند. این رقم از ماه مارس به‌طور مستمر افزایش یافته است. در مقابل، ۳۷.۴ درصد از آن حمایت می‌کنند.

این موضوع پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره در ماه نوامبر، که کمتر از چهار ماه تا برگزاری آن باقی مانده است، حساسیت سیاسی بیشتری پیدا کرده است. این انتخابات معمولاً برای حزب حاکم دشوار است و ممکن است ترامپ در آن اکثریت خود را در کنگره از دست بدهد.

الکس فاتانکا، پژوهشگر مؤسسه خاورمیانه، وضعیت کنونی را چنین خلاصه می‌کند که شرایط موجود یک «معادله باخت ـ باخت» است، زیرا نه آمریکا و نه ایران از ادامه این جنگ سودی به دست نمی‌آورند.