وقتی حافظ اسد رییس جمهور پیشین و پدر بشار اسد رییس جمهور کنونی سوریه در ۲۰۰۰ درگذشت بسیاری از مردم سوریه تصور می کردند که از شر دیکتاتوری که خیلی ها به دستور او کشته و ناپدید شدند راحت شدند. اما چندی نگذشت که آنها فهمیدند جانشین حافظ اسد هم مثل خود او قسی القلب است و بویی از رحمت و انسانیت نبرده.
حافظ اسد نزدیک ۳۰ سال با مشت آهنین بر سوریه حکم راند. او دهم ژوئن ۲۰۰۰ درگذشت و یکماه بعد پسرش بشار به جای او قدرت را در دست گرفت. بشار در آن زمان ۳۴ ساله بود و تحصیلکرده انگلیس و چشم پزشک کارآموز.
مردم سوریه به خصوص جوانان در ابتدا خوش بین بودند و تصور می کردند که اوضاعشان بهتر می شود چون رییس جمهور جوان کشور در یک کشور دموکرات درس خوانده و با خانمی که در بریتانیا بزرگ شده ازدواج کرده است.
سام داغر مولف آمریکایی لبنانی کتاب «الأسد او نحرق البلد» (یا اسد یا کشور را آتش می زنیم) گفت «اسد به عنوان یک منجی به مردم سوریه معرفی شد».
او افزود «مردم سوریه خواستند که باور کنند اسد منجی آنها است. می خواستند به هر امیدی چنگ بزنند».
داغر به خبرگزاری آلمان گفت «رژیم سوریه در دوره حکمرانی حافظ اسد از طریق تشکیل سازمان اطلاعاتی مخوف همه چیز را تحت نظر داشت».
او افزود «وقتی در نیمه دهه هفتاد و اوایل دهه هشتاد میلادی ده ها هزار نفر در جریان سرکوب اپوزیسیون توسط حکومت کشته و ناپدید شدند مردم به شدت شوکه شدند. عملیات رژیم علیه مخالفان شامل کشتار مردم در مرکز شهر حماه نیز شد».
او در ادامه گفت «مردم سوریه باید پس از آن وقایع سکوت می کردند.. بشار اسد را به عنوان منجی کشور معرفی کردند. او در آن زمان به هیچ وجه شبیه چهره های شناخته شده حکومتی نبود.. از این رو فضای خوش بینی در جامعه حاکم شد و این طبیعی است».
داغر یادآور شد «بهار دمشق به سرعت تمام شد و مردم سوریه فهمیدند که چیزی اساسا تغییر نخواهد کرد و مصلح بودن بشار دروغی بیش نیست».
داغر گفت «بهار دمشق به دوره گشایش و باز شدن فضا پس از مرگ حافظ اسد گفته می شود. چهره های منتقد و مخالف در آن زمان تقویت شده و همایش های سیاسی برگزار کردند. منتقدان خواستار آزادی سیاسی و اقتصادی شدند. برخی اصلاحات انجام شد اما خیلی زود همه چیز متوقف شد».
انور البنی وکیل دادگستری و فعال حقوقی سوری ساکن برلین گفت «وقتی دیکتاتور (حافظ) مرد همه خوش بین بودند».
البنی افزود «بشار که پس از پدرش به قدرت رسید اندیشمندان و فعالان کشور به این فکر افتادند که علنا مساله اصلاحات را با او در میان بگذارند و گفتگو کنند. بررسی و حرف زدن درباره اصلاحات در زمان رهبری پدرش ممنوع بود».
اما این فضای باز دوام نیاورد. بشار اسد مثل پدرش از دستگاه های امنیتی مخوف برای سرکوب مخالفان و زندانی کردن چهره های شناخته شده این گروه کمک گرفت که اتفاقا البنی یکی از این افراد بود. مخالفان رژیم سوریه می گویند که حتی «سیاست اقتصاد باز» بشار اسد به نفع کسی به جز حلقه نزدیک و خانواده بشار اسد نبود. مازن درویش وکیل دادگستری سوریه و فعال حقوق بشر گفت «رفتار بشار اسد طوری بود که انگار مملکت ارث پدرش است».
داغر یادآور شد «بشار اسد اقتصاد باز را پیاده کرد اما اولویت او این بود که خانواده و قوم و خویش و دوستانشان از جمله بازرگانان سنی حلب (شمال سوریه) و دمشق ثروتمندتر شوند».
او گفت «بشار از این طریق سنی های ساکن شهرها را سرسپرده خود کرد. آنها در آن زمان قدرت آنچنانی در اداره کشور نداشتند».
خانواده اسد علوی هستند. علویان فرقه ای از شیعیان به شمار می روند. اغلب جمعیت سوریه سنی مذهب هستند.
داغر توضیح داد «سیاست اقتصادی بشار منجر به افزایش شکاف بین جوامع شهری و روستایی و همچنین بین فقیران و ثروتمندان شد».
او افزد «اغلب مردم به حاشیه رانده شده و فساد گسترده از کنترل خارج شد».
اعتراضات مردمی در سوریه در ۲۰۱۱ آغاز شد. معترضان خواستار اصلاحات بودند. کشورهای عربی دیگر مثل تونس و مصر نیز در آن مقطع صحنه اعتراضات مردمی یا انقلاب موسوم به «بهار عربی» بودند.
داغر بر این باور است «دلیل واقعی اعتراضات نحوه حکومتداری خاندان اسد بود».
چندی از قیام مردمی سوریه نگذشته بود که اعتراضات به یک جنگ داخلی تمام عیار تبدیل شد. ناظران می گویند هر چند بشار اسد بعد از حدود ده سال جنگ و درگیری هنوز سرنگون نشده اما هزینه سرنگون نشدن او بسیار گزاف بوده است. ده ها هزار نفر در سال های جنگ کشته و چند میلیون نفر دیگر آواره شدند. خرابه ای بیش از سوریه باقی نمانده است. زیرساختارها و اقتصاد سوریه از بین رفته و این کشور عرصه ای شده برای مداخله جویی خارجی ها و جنگ های نیابتی.
داغر تاکید کرد «اسد جان سالم به در برد اما به قیمت از بین رفتن همه چیز».
داغر گفت «رژیم سوریه در شرایط کنونی در ضعیف ترین موقعیت پس از کودتای ۱۹۶۳ حزب بعث و کودتای حافظ اسد در ۱۹۷۰ است».
او افزود «روسیه و ایران پشت بشار را گرفته اند. اگر هر کدام از آنها پشت بشار را خالی کنند بشار و رژیمش سرنگون خواهند شد».
