سعودی طرحی برای پایان بحران در یمن ارائه کرد

شاهزاده فیصل بن فرحان: پاسخ مثبت به این طرح موجب حفظ جان یمنی‌ها و حل بحران انسانی می‌شود

سعودی طرحی برای پایان بحران در یمن ارائه کرد
TT

سعودی طرحی برای پایان بحران در یمن ارائه کرد

سعودی طرحی برای پایان بحران در یمن ارائه کرد

سعودی ابتکار جدیدی را برای پایان دادن به بحران یمن و دستیابی به یک راه حل جامع سیاسی اعلام کرد و از طرف‌های یمنی خواست که آن را بپذیرند، به منافع مردم یمن اولویت دهند، خونریزی را متوقف کنند، به شرایط انسانی و اقتصادی بپردازند و منافع یمن را نسبت به طمع ورزی‌های رژیم ایران ارجح بدانند.
شاهزاده فیصل بن فرحان وزیر خارجه سعودی روز دوشنبه اعلام کرد این طرح شامل برقراری آتش‌بس فوری در یمن تحت نظارت سازمان ملل است. این طرح همچنین شامل کاهش محاصره بندر الحدیده و واریز درآمدهای مالیاتی این بندر به یک حساب مشترک در بانک مرکزی طبق توافق استکهلم است.
وزیر خارجه سعودی افزود: از سرگیری برخی پروازهای منطقه‌ای و بین‌المللی از فرودگاه پایتخت یمن و همچنین از سرگیری مذاکرات سیاسی برای پایان بحران در این کشور از دیگر موارد این ابتکارعمل است.
وی در کنفرانس مطبوعاتی در ریاض افزود: «پادشاهی عربی سعودی ضمن اعلام نگرانی در مورد امنیت و ثبات یمن و منطقه و حمایت جدی و عملی از صلح و پایان دادن به بحران یمن و افزایش رنج انسانی ملت برادر یمن، و در راستای حمایت از تلاش‌های سیاسی برای دستیابی به یک راه حل سیاسی جامع بین طرف‌های یمنی در گفتگوهای سوئیس، ژنو، کویت و استکهلم، ابتکار پادشاهی برای پایان دادن به بحران یمن و دستیابی به یک راه حل سیاسی جامع را اعلام می‌کند».
او گفت که طرح سعودی به دنبال آتش‌بس در سراسر یمن تحت نظارت سازمان ملل است. براساس این طرح، فرودگاه صنعا برای تعداد مشخصی از مقاصد مستقیم منطقه‌ای و بین‌المللی بازگشایی خواهد شد. این طرح همچنین شامل کاهش محاصره بندر الحدیده و واریز درآمدهای مالیاتی این بندر به یک حساب مشترک در بانک مرکزی طبق توافق استکهلم است.
به گفته شاهزاده بن فرحان، آغاز مذاکرات بین طرف‌ها تحت نظارت سازمان ملل براساس مارجع سه‌گانه؛ قطعنامه ۲۲۱۶ شورای امنیت سازمان ملل، طرح خلیج و دستورالعمل اجرای آن و نتایج گفتگوی جامع ملی یمن از دیگر موارد این پیشنهاد است.
شاهزاده فیصل در پاسخ به سؤالی اظهار کرد که ابتکار عمل از زمان اعلام آن تاکنون عملی بوده و به پذیرش حوثی‌ها بستگی دارد و متوقف کردن درگیری‌ها نیازمند پایبندی از سوی همه طرف‌ها دارد.
وی اضافه کرد: ما اقدامات قبلی ائتلاف برای جلوگیری از آتش‌بس را دیده‌ایم و حوثی‌ها نیز پاسخی نداده‌است. امیدواریم برای حفظ خون یمنی‌ها به این ابتکار عمل شود.
وزیر امور خارجه اظهار کرد که پادشاهی با جامعه بین‌المللی برای تحت فشار قرار دادن حوثی‌ها جهت پذیرش ابتکار کار خواهد کرد، زیرا توقف درگیری تنها راه پیشروی است.
وی پیش‌بینی کرد که ایالات متحده و جامعه جهانی از این پیشنهاد حمایت کرده و برای موفقیت آن تلاش کنند.
وی افزود: این طرح در چارچوب تلاش‌های مارتین گریفیتس فرستاده ویژه سازمان ملل در یمن و تیموتی لندرکینگ نماینده ویژه آمریکا در یمن و حمایت از نقش مثبتی که عمان ایفا کرده آغاز شده‌است.
شاهزاده فیصل همچنین دولت یمن و حوثی‌ها را به پذیرفتن این ابتکار فراخواند و گفت، «این ابتکاری است که به حوثی‌ها فرصت می‌دهد تا کلاه خود را قاضی کنند، خونریزی در یمن را متوقف کنند، به امور انسانی و اقتصادی بپردازند، در دستیابی به صلح شریک باشند و برای ترجیح منافع مردم یمن و حق آنها برای حاکمیت و استقلال خود بر جاه طلبی‌های رژیم ایران در یمن و منطقه تلاش کنند و در صورتی که حوثی‌ها با این پیشنهاد موافقت کنند، آتش‌بس فوراً زیر نظر سازمان ملل اجرایی خواهد شد».
وزیر امور خارجه سعودی مداخله ایران در امور یمن را محکوم کرد و گفت که دلیل طولانی شدن جنگ در این کشور، مداخلات تهران به واسطه حمایت این کشور از شبه نظامیان حوثی از طریق قاچاق موشک و سلاح، پشتیبانی کارشناسی از آنها و نقض قطعنامه‌های شورای امنیت است.
به نوبه خود، سرتیپ ترکی المالکی سخنگوی ائتلاف حمایت از مشروعیت در یمن، متعهد شد که نیروهای مشترک به پشتیبانی ارتش ملی یمن در همه جبهه‌ها ادامه می‌دهند و در هر شرایطی در کنار مردم یمن خواهند بود.
وی ابراز امیدواری کرد که طرف‌ها ابتکار عمل را بپذیرند، صدای اسلحه‌ها و توپ‌ها را ساکت کنند و به عقل خود را رجوع کنند.
یک مقام ائتلاف در مورد ابتکار عمل و اجرای احتمالی آن ابراز خوش‌بینی کرد و به حمایت سازمان ملل، ایالات متحده و شورای همکاری خلیج برای تحقق راه حل سیاسی و صلح اشاره و تأکید کرد که این ابتکار شامل شروطی است که مانع از ادامه عملیات نظامی حوثی می‌شود.



راهی به‌سوی مذاکره: ایران و آمریکا چگونه به این لحظه رسیدند؟

یک نقاش ایرانی در حال بازسازی و رنگ‌آمیزی دوباره یک نقاشی دیواری ضد آمریکایی در تهران است (خبرگزاری فرانسه)
یک نقاش ایرانی در حال بازسازی و رنگ‌آمیزی دوباره یک نقاشی دیواری ضد آمریکایی در تهران است (خبرگزاری فرانسه)
TT

راهی به‌سوی مذاکره: ایران و آمریکا چگونه به این لحظه رسیدند؟

یک نقاش ایرانی در حال بازسازی و رنگ‌آمیزی دوباره یک نقاشی دیواری ضد آمریکایی در تهران است (خبرگزاری فرانسه)
یک نقاش ایرانی در حال بازسازی و رنگ‌آمیزی دوباره یک نقاشی دیواری ضد آمریکایی در تهران است (خبرگزاری فرانسه)

امروز، شنبه، در سلطان‌نشین عمان، گفت‌وگوهایی میان ایران و ایالات متحده برگزار شد، به عنوان تلاشی برای احیای مذاکرات متوقف‌شده درباره برنامه هسته‌ای شتاب‌گرفته تهران.

با این حال، دو طرف حتی پیش از آغاز مذاکرات بر سر شکل و مکانیزم آن اختلاف دارند. در حالی‌ که رئیس‌جمهور آمریکا، دونالد ترامپ، اصرار دارد مذاکرات به‌صورت مستقیم انجام شود، عباس عراقچی، معاون وزیر خارجه ایران، اعلام کرده که کشورش فقط از طریق واسطه و به‌صورت غیرمستقیم با فرستاده آمریکا در امور خاورمیانه، استیو ویتکوف، گفت‌وگو خواهد کرد.

گرچه این اختلاف ممکن است ظاهری به نظر برسد، اما معنا و پیامدهای عمیقی در خود دارد. مذاکرات غیرمستقیم تاکنون هیچ پیشرفتی به همراه نداشته، به‌ویژه از زمانی که ترامپ در دوره اول ریاست‌جمهوری‌اش پس از سه سال از امضای توافق هسته‌ای در سال ۲۰۱۵، از آن خارج شد.

دو زن ایرانی در کنار نقاشی ضد آمریکایی بر دیوار سفارت سابق ایالات متحده در مرکز تهران در حال قدم زدن هستند (رویترز)

در ۸ مه ۲۰۱۸، ترامپ سند خروج از برجام را امضا و آن را علنی کرد.

از آن زمان، ترامپ تحریم‌های جدیدی علیه ایران اعمال کرده و آن را بخشی از استراتژی «فشار حداکثری» خوانده است. او بارها تأکید کرده که گزینه نظامی همچنان روی میز است، هرچند مرتب از امکان رسیدن به توافق جدید سخن گفته. ترامپ در همین راستا، پیامی به رهبر ایران، علی خامنه‌ای (۸۵ ساله) ارسال کرده است.

در مقابل، خامنه‌ای هشدار داده که هرگونه حمله به ایران با پاسخ مشابه و شدید روبه‌رو خواهد شد.

در ادامه، نکات کلیدی درباره این پیام، برنامه هسته‌ای ایران، و تنش‌های مداوم میان تهران و واشنگتن از زمان انقلاب ۱۹۷۹ ارائه می‌شود:

چرا ترامپ پیام فرستاد؟

ترامپ پیام خود را در ۵ مارس به خامنه‌ای فرستاد و روز بعد در یک مصاحبه تلویزیونی گفت: «برایشان نوشتم و گفتم: امیدوارم به مذاکره فکر کنید، چون اگر مجبور به اقدام نظامی شویم، فاجعه‌بار خواهد بود.»

ترامپ پس از بازگشت به کاخ سفید تلاش دارد روند مذاکرات را پیش ببرد، در حالی‌ که تحریم‌ها را تشدید کرده و تهدید می‌کند که آمریکا یا اسرائیل ممکن است تأسیسات هسته‌ای ایران را هدف قرار دهند.

ترامپ یادداشتی را که برای خروج از توافق هسته‌ای ایران در تاریخ ۸ مه ۲۰۱۸ امضا کرده است، به نمایش می‌گذارد (آسوشیتدپرس)

او در دوره اول ریاست‌جمهوری‌اش نیز پیام مشابهی ارسال کرده بود که با واکنش تند خامنه‌ای روبه‌رو شد. با این حال، پیام‌های پیشین ترامپ به رهبر کره شمالی، کیم جونگ اون، به دیدارهای مستقیمی انجامید، گرچه این دیدارها به توافقی درباره برنامه هسته‌ای و موشک‌های بالستیک کره شمالی که توانایی هدف‌گیری خاک آمریکا را دارند، نینجامید.

پاسخ ایران چه بود؟

رئیس‌جمهور ایران، مسعود پزشکیان، مذاکره مستقیم با آمریکا را رد کرد و در نشست هیئت دولت گفت: «ما از گفت‌وگو فرار نمی‌کنیم، اما تجربه‌های گذشته نشان داد وعده‌های توخالی، ریشه بحران‌ها بوده است. طرف مقابل باید برای اعتمادسازی، جدیت نشان دهد.»

رهبر ایران، خامنه‌ای نیز به سخنان ترامپ واکنش نشان داد و با لحنی تند گفت: «آن‌ها تهدید به آشوب می‌کنند، اما ما احتمال حمله خارجی را کم می‌دانیم. و اگر چنین حمله‌ای صورت گیرد، بدون شک پاسخ کوبنده‌ای خواهیم داد.»

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، در پلتفرم «ایکس» نوشت: «تهدید علنی به بمباران از سوی رئیس یک کشور علیه ایران، نقض آشکار اصول صلح و امنیت بین‌المللی است. خشونت خشونت می‌آورد، صلح صلح می‌آورد. توپ در زمین آمریکاست تا مسیر را تعیین کند... و مسئولیت عواقبش را بپذیرد.»

رهبر جمهورى اسلامى ايران، علی خامنه‌ای، در خطبه‌های نماز عید فطر در تهران (رسانه ریاست جمهوری ایران)

در فضای رسانه‌ای نیز، روزنامه «تهران تایمز» نزدیک به دفتر خامنه‌ای ـ بدون ذکر منبع ـ گزارش داد که ایران «موشک‌هایی آماده کرده که می‌توانند اهداف آمریکایی را هدف قرار دهند». این گزارش هم‌زمان با استقرار بمب‌افکن‌های رادارگریز «بی-۲ اسپیریت» آمریکا در جزیره دیه‌گو گارسیا منتشر شد؛ جزیره‌ای که در برد حملات به ایران و همچنین حوثی‌های مورد حمایت تهران در یمن قرار دارد؛ نیروهایی که آمریکا از ۱۵ مارس حملات خود به آن‌ها را افزایش داده است.

چرا برنامه هسته‌ای ایران باعث نگرانی غرب است؟

با اینکه تهران همواره بر صلح‌آمیز بودن برنامه هسته‌ای خود تأکید کرده، اما اظهارات برخی مقام‌ها حاکی از آن است که ممکن است ایران در پی ساخت سلاح هسته‌ای باشد.

ایران اکنون در حال غنی‌سازی اورانیوم تا سطح ۶۰ درصد است؛ درصدی بسیار نزدیک به سطح مورد نیاز برای ساخت سلاح هسته‌ای، که هیچ کشور فاقد برنامه تسلیحات هسته‌ای، به آن دست نمی‌زند.

دو زن ایرانی در کنار نقاشی ضد آمریکایی بر دیوار سفارت سابق ایالات متحده در مرکز تهران در حال قدم زدن هستند (رویترز)

طبق توافق برجام در سال ۲۰۱۵، ایران مجاز بود اورانیوم را تا سقف ۳.۶۷ درصد و با ذخیره‌ای حداکثر ۳۰۰ کیلوگرم غنی‌سازی کند. اما آخرین گزارش آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نشان می‌دهد که ایران اکنون حدود ۸۲۹۴.۴ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده در اختیار دارد که بخشی از آن تا سطح ۶۰ درصد غنی‌سازی شده است.

نهادهای اطلاعاتی آمریکا برآورد می‌کنند که ایران هنوز ساخت سلاح هسته‌ای را آغاز نکرده، اما فعالیت‌هایی انجام داده که اگر تصمیم به ساخت سلاح بگیرد، مقدمات آن فراهم باشد.

در یک مصاحبه تلویزیونی، علی لاریجانی، مشاور رهبر ایران گفت: ایران توانایی ساخت بمب هسته‌ای را دارد، اما به‌دنبال آن نیست و با بازرسی‌های بین‌المللی مخالفتی ندارد. اما هشدار داد که اگر ایران مورد حمله آمریکا یا اسرائیل قرار گیرد، شاید چاره‌ای جز رفتن به‌سوی سلاح هسته‌ای نداشته باشد.

ریشه‌های تنش در روابط دو کشور چیست؟

در دوران حکومت شاه، محمدرضا پهلوی، ایران متحد راهبردی ایالات متحده بود. شاه سلاح‌های آمریکایی می‌خرید و به سازمان سیا اجازه داده بود ایستگاه‌های شنود مخفی برای جاسوسی از اتحاد شوروی برپا کند. در سال ۱۹۵۳، سازمان سیا در کودتایی نقش داشت که به برکناری نخست‌وزیر منتخب و تحکیم قدرت شاه انجامید.

اما در ژانویه ۱۹۷۹، شاه در پی اعتراضات گسترده مردمی از کشور گریخت و انقلاب اسلامی به رهبری روح‌الله خمینی، نظامی دینی در ایران برقرار کرد.

در نوامبر همان سال، دانشجویان به سفارت آمریکا در تهران حمله کردند و دیپلمات‌ها را ۴۴۴ روز به گروگان گرفتند که به قطع روابط دیپلماتیک بین دو کشور انجامید.

در جریان جنگ ایران و عراق در دهه ۱۹۸۰، بحران میان ایران و آمریکا تشدید شد، به‌ویژه در جریان «جنگ نفت‌کش‌ها» که در آن نیروی دریایی آمریکا اهداف ایرانی را بمباران کرد و به اشتباه یک هواپیمای مسافربری ایرانی را با ۲۹۰ سرنشین سرنگون ساخت.

از آن زمان، روابط ایران و آمریکا میان دشمنی شدید و فرصت‌های دیپلماتیک نادر در نوسان بوده است؛ مهم‌ترین نقطه امید، توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ بود. اما خروج یک‌جانبه ترامپ از آن توافق، موج جدیدی از تنش‌ها را آغاز کرد که همچنان منطقه را درگیر کرده است.

در آوریل ۲۰۱۹، ترامپ دستور داد نام سپاه پاسداران را در فهرست گروه‌های تروریستی جهانی قرار دهند. در پی آن، تنش‌ها در خلیج افزایش یافت.

بنر ضد آمریکایی در یکی از خیابان‌های تهران، ۸ آوریل ۲۰۲۵ (رویترز)

در ۳ ژانویه ۲۰۲۰، ترامپ دستور ترور قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس، را صادر کرد. خودرو حامل او و همراهانش در بغداد هدف حمله موشکی آمریکا قرار گرفت.

در پاسخ، سپاه پاسداران حمله موشکی به پایگاه عین‌الاسد انجام داد که محل استقرار نیروهای آمریکایی بود و منجر به زخمی شدن شماری از نظامیان شد.