دو مقام امنیتی عراق و سه تحلیلگر مستقل گفتند رهبری بعدی گروه «داعش» احتمالا از میان حلقه کوچکی از افراط گرایان عراقی کهنه کار که پس از حمله آمریکا به عراق در ۲۰۰۳ ظهور کردند خواهد بود.
دو مقام امنیتی عراق افزودند یکی از گزینه های جانشینی ابو ابراهیم القرشی خود را اثنای عملیات نظامی هفته گذشته آمریکا در سوریه که برای بازداشتش اجرا شد منفجر کرد.
کشتن القرشی ۴۵ ساله ضربه کاری به گروه «داعش» بود که دو سال قبل هم ابوبکر البغدادی رهبر پیشین خود را در عملیات مشابه در ۲۰۱۹ از دست داد. القرشی هرگز دنبال کنندگان و نیروهایش را علنا مخاطب قرار نمی داد و و از وسایل ارتباطی الکترونیک استفاده نمی کرد و در واکنش به فشار فزاینده نیروهای عراقی و نیروهای تحت رهبری آمریکا شیوه جنگی گروه را به سمت یگان های کوچک و مجزا تغییر داد.
دنبال کنندگان گروه «داعش» انتظار دارند که در هفته های پیش رو اسم جانشین القرشی اعلام شود. «داعش» از ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۷ در یک نمایش شورش خونبار و سرکشانه با توحش و خشونت بر بخش هایی از عراق و سوریه حکومت کرد. فاضل ابو رغیف کارشناس عراقی و مشاور دستگاه های امنیتی گفت «چهار گزینه برای جانشینی القرشی وجود دارد: ابو خدیجه که سابقا یکی از رهبران «داعش» در عراق بود، ابو مسلم که رهبری شاخه «انبار» «داعش» را بر عهده داشت و ابو صالح که اطلاعات کمی از وی در دسترس است اما به بغدادی و القرشی نزدیک بوده است».
او یادآور شد «ابو یاسر العیساوی نیز یکی دیگر از گزینه هاست و برخی تصور می کنند به رغم اینکه گروه «داعش» مرگ او را اعلام کرد اما هنوز زنده است. العیساوی مهره ارزشمندی برای «داعش» است چون تجربه نظامی زیادی دارد».
ارتش عراق و ائتلاف ضد «داعش» تحت رهبری آمریکا در عراق و سوریه ژانویه ۲۰۲۱ اعلام کردند العیساوی در یک حمله هوایی کشته شد.
اما یک مقام امنیتی عراق تایید کرد تردیدهای جدی درباره مرگ العیساوی وجود دارد و به احتمال قوی او هنوز زنده است. اگر او هنوز نمرده باشد یکی از این گزینه ها خواهد بود چون علاوه بر برخورداری از تجربه زیاد در برنامه ریزی حملات نظامی هزاران طرفدار دارد».
پاکسازی امنیتی
مقام امنیتی عراق خاطر نشان کرد احتمالا «داعش» پیش از نشست سران گروه برای تعیین و اعلام رهبر جدید در حال انجام پاکسازی اطلاعاتی است چرا که این گروه می خواهد بداند که اطلاعات ویژه ای که منجر به مرگ القرشی شده از کجا درز کرده است.
حسن حسن مدیر تحریریه مجله نیولاینز که پیش از این نیز تحقیقاتی درباره القرشی منتشر کرده بود گفت «رهبر جدید از میان افراطی های کهنه کار عراقی است. اگر در هفته های آتی جانشین القرشی را اعلام کنند باید فردی از همین حلقه باشد... یعنی حلقه ای که به عنوان بخشی از شاخه الانبار وابسته به «داعش» در عراق از همان روزهای نخست فعالیت کرد».
گروه «داعش» پس از ۲۰۰۳ از مجموعه افراطی هایی که با انگیزه های فرقه ای دست به یک شورش افراطی سنی علیه نیروهای آمریکایی و ارتش عراق زدند ظهور کرد. گروه «داعش در عراق» یا گروه «القاعده در عراق» شاخه ای از گروه جهانی «القاعده» بود و اسامه بن لادن «القاعده» را پایه ریزی کرد. «داعش» در جریان آشوب جنگ داخلی سوریه قدرت گرفت و از «القاعده» منشعب شد.
البغدادی و القرشی حدود سال های ۲۰۰۵-۲۰۰۶ که هنوز اعضای گروه «القاعده در عراق» بودند توسط نیروهای آمریکایی بازداشت شدند. یک مقام امنیتی و سرهنگ ارتش به رویترز گفت «چهار گزینه جانشینی القرشی تا حالا توسط آمریکایی ها بازداشت نشده اند. مقام های امنیتی و تحلیلگران بسیاری معتقدند که گروه «داعش» بیش از هر زمان دیگری تحت فشار سنگین است و جایگاه «داعش» احیا نخواهد شد اما آنها درباره اهمیت شکست و ضعف داعش بر اثر کشته شدن القرشی دچار دودستگی هستند. عده ای بر این باورند که «داعش» به یک جنبش شورشی با رهبران جدید و آماده هدایت این گروه تبدیل می شود و «داعش» تا چند سال دیگر همچنان مایه نگرانی و دغدغه آمریکا و هم پیمانانش خواهد بود.
یکی از مقام های امنیتی گفت «تشکیلات «داعش» در سوریه به صورت یگان های جداگانه فعالیت می کنند تا هدف قرار نگیرند. بنابراین تصور نمی کنم که کشته شدن القرشی تاثیر بسزایی در عملکردشان داشته باشد». او خاطر نشان کرد «تعقیب آنها با شنود تماس های موبایل بین اعضا دشوار شده چون مدتی است که از تلفن همراه برای ارتباط استفاده نمی کنند». برخی مقام ها می گویند سران این گروه پس از شکست در عراق و سوریه به ترتیب در سال های ۲۰۱۷ و ۲۰۱۹ بسیار راحت تر از قبل میان دو کشور تردد می کنند و خلا امنیتی در بخش های تحت کنترل نیروهای مسلح مختلف عامل مساعدی برای آنها است. مقام های امنیتی و نظامی می گویند ارتش عراق با توجه به مرز ۶۰۰ کیلومتری بین عراق و سوریه نمی توانند جلوی تردد افراطی ها در تونل های زیرزمینی را بگیرند.
لاهور طالبانی رییس سابق یگان مبارزه با تروریسم در اقلیم خودمختار کردستان عراق بر این باور است «برخی از رهبران «داعش» راحت در تمام بخش های عراق تردد می کنند».
او در گفتگو با رویترز افزود «افزایش حملات در یک منطقه اثنای تردد یک شخصیت مهم جای تعجب ندارد. «داعش» شکست خورد اما این گروه تروریستی در عراق کاملا ریشه کن نشده است و ما هنوز کار «داعش» را یکسره نکرده ایم».
گروه «داعش» با تصرف بخش های وسیعی از عراق و سوریه موفق به انجام کاری شد که گروه های مشابه مثل «القاعده» از آن بازماندند. تصرف این مناطق در سیر تحول «داعش» کلیدی بود و دولت خلافت در ۲۰۱۴ برای تمامی ملت ها و کشورهای اسلامی اعلام شد. تنش سنی و شیعی تاثیر بسزایی در قدرت و اقتدار «داعش» دارد.
لاهور طالبانی افزود «رهبر جدید «داعش» شاید بیشتر از القرشی تجربه نظامی داشته باشد. مقام های عراقی می گویند هواداران القرشی از او به عنوان مرد شریعت یاد می کردند تا فرمانده نظامی. احکام شریعت پس از تعیین رهبر بعدی تغییر نمی کند بلکه بی گمان حمله ها و عملیات نظامی با توجه به خط مشی رهبر جدید افزایش خواهد یافت چون رهبر جدید شاید معتقد باشد که باید حملات را افزایش داد و از انفجار و بمبگذاری و انتحاری ها بیشتر استفاده کرد».
تحلیلگران می گویند هر چند القرشی در کانون توجه قرار نگرفته بود و فعالیت های او محرمانه و در هاله ای از ابهام قرار داشت به احتمال زیاد کشته شدن او بر پیکارجویان «داعش» تاثیر می گذارد».
حسن حسن مدیر تحریریه مجله نیولاینز گفت «برآورد من این است که روحیه «داعشی ها» پس از کشته شدن القرشی تضعیف می شود».
آرون وای. زلین پژوهشگر همکار موسسه واشنگتن گفت «رهبر بعدی از اهمیت ویژه برای این گروه برخوردار است. وقتی رهبر «داعش» کشته می شود بیعت برای آن فرد جانشین است نه همه گروه».
