کودکان کار در عراق در آتش فقر و کشمکش های کشدار

تنها قانون کافی نیست.. حمایت اجتماعی دولت با نیازمندی های معیشتی همخوانی ندارد  

حیدر کرار کودک عراقی که در بغداد نجاری می کند (فرانس پرس)

حیدر کرار، ۱۳ ساله از هشت صبح تا پنج بعد از ظهر در یک نجاری زمین را جارو می کند. او کودکی نکرده است. کودکان بسیاری در عراق طی جنگ های پیاپی و به دلیل فقر مجبور شده اند کار کند.
حیدر از ۸ سالگی در نجاری عمویش کار می کند. او می گوید «از بس که دعوا می کردم از مدرسه اخراج شدم». او که بزرگ تر از سن واقعی اش به نظر می رسد در ادامه افزود «مدرسه اجازه ندادند دوباره برگردم». پدر و مادر حیدر تصمیم گرفتند که حیدر کار کند تا «آینده ام را بسازم و ازدواج کنم». حیدر به یک صندلی چوبی تکیه داده و تراشه های چوب را پاک می کند. او ابتدا چند تخته چوب کوچک را برمی دارد و سپس تخته های چوب بزرگ که دو برابر قدش هستند جابه جا می کند.
او در ساعات کاری یک استراحت ناهار یک ساعته دارد و حقوقش هفته ای ۲۵ هزار دینار (کمتر از ۲۰ دلار) است تا هزینه زندگی خودش و برادرش را تامین کند. این دو برادر به دلیل اختلافات خانوادگی و طلاق پدر و مادر در خانه عمویشان زندگی می کنند.
کودکان کار پدیده رو به گسترش در عراق است. تعداد زیادی از کودکان در کارگاه و تعمیرگاه و کافی شاپ و سلمانی کار می کنند و برخی دیگر در چهارراه ها دستمال کاغذی می فروشند.
به گفته سازمان ملل دو سوم جمعیت کشور نفت خیز عراق فقیر هستند. جنگ ها و کشمکش های فرقه ای در دهه های اخیر در عراق و نیز جنگ علیه گروه «داعش» باعث آوارگی تعداد زیادی شدند. اوضاع امنیتی عراق اینک با ثبات شده اما این کشور همچنان گرفتار تبعات فساد گسترده در اکثر نهادها و ارکان حاکمیت و غارت و چپاول ثروت عمومی است و دولت نیز نتوانسته جلوی این فساد را بگیرد.
مهندس حسن عبد الصاحب مسئول شعبه مبارزه با کودک کاری در وزارت کار و امور اجتماعی به فرانس پرس گفت «کودک کاری به دلیل جنگ ها و کشمکش های متمادی و آوارگی مردم به خصوص در استان هایی که مورد تهاجم داعش قرار گرفتند همچنان در حال افزایش است». او افزود «این عوامل در افزایش تعداد کودکان کار سهیم بوده چون خانواده های بسیاری بدون سرپرست شده اند و مادران مجبورند کودکانشان را سرکار بفرستند».
عبد الصاحب یادآور شد «طبق قوانین عراق کودکان زیر ۱۵ سال حق کار کردن ندارند و کودک کاری غرامت مالی و زندان تا مدت شش ماه دارد».
او افزود «نینوا در شمال عراق بیشترین نرخ کار کودکان را دارد. این منطقه به تصرف گروه تندرو داعش درآمد و در سال ۲۰۱۷ پس گرفته شد. استان های بغداد و کرکوک و بابل پس از نینوا دارای بیشترین تعداد کودکان کار هستند».
وزارت کار اینک به منظور مقابله با کودک کاری یارانه ماهانه برای خانواده های فقیر که تعدادشان کم نیست در نظر گرفته است که به قول عبد الصاحب «۱۲۵ هزار دینار (حدود ۸۳ دلار) برای هر کودک است. اما این یارانه نسبت به هزینه زندگی ناچیز است».
میگل ماتئوس سخنگوی یونیسف در عراق گفت «فقر و نابرابری اقتصادی از جمله دلایل اصلی افزایش فزاینده کودک کاری هستند. به اینها باید شرایط کشور را هم مد نظر داشت که در چند سال اخیر بستر مناسبی برای کودک کاری فراهم کرد. یونیسف و دولت عراق برای ایجاد یک سیستم حمایت اجتماعی همکاری می کند تا شاید بتوانیم این کودکان را از فقر نجات دهیم».
او خاطر نشان کرد «یونیسف به دولت عراق و دولت اقلیم کردستان در شمال عراق برای ایجاد برنامه های مهارت ورزی و آموزش کودکان همکاری می کند تا حداقل در ۱۸ سالگی وارد بازار کار شوند».
از سوی دیگر «کمیته بین المللی نجات» پایان سال ۲۰۲۲ در گزارشی گفت «رشد کودک کاری به ویژه در موصل، محل تجمع پیشین گروه «داعش» نگران کننده بوده و روند بازسازی موصل با گذشت پنج سال از پس گرفتن آن کند پیش می رود».
«کمیته بین المللی نجات» افزود «اطلاعاتی که از ۴۱۱ خانواده و ۲۶۵ کودک جمع آوری کردیم نشان می دهد که «یک کودک یا چند کودک» در ۹۰ درصد خانواده هایی که در این تحقیق شرکت کردند کار می کنند».
این نهاد خاطر نشان کرد «حدود ۷۵ درصد کودکان غیر قانونی کار می کنند که به عنوان مثل زباله گردی یا عملگی می کنند». 
«کمیته بین المللی نجات» اضافه کرد «۸۵ درصد این کودکان کار به دلیل بدرفتاری یا نداشتن وسایل حفاظتی در محل کارشان احساس امنیت نمی کنند».
دستمزد مهند جبار، ۱۴ ساله که در یک کارگاه شن و ماسه برای مصالح ساختمانی در بغداد کارگری می کند ۱۰ هزار دینار (حدود ۶ دلار) در روز است. 
مهند جبار از هفت سالگی برای کمک به پدر و مادرش و تامین هزینه های زندگی خانواده هفت نفره خود کار می کند. برادر بزرگ تر مهند نیز کودک کار است.
او گفت «آرزو دارم به مدرسه بروم و مهندس بشوم اما خانواده ام به من نیاز دارند».