پژوهشی جدید نشان داده است که برخی رژیم‌های غذایی، تغییرات سبک زندگی و داروها ممکن است با کندشدن برخی شاخص‌های زیستی پیری ارتباط داشته باشند، در حالی که مکمل‌های غذاییِ بدون نسخه تأثیر قابل‌توجهی نشان نداده‌اند. با این حال، پژوهشگران تأکید می‌کنند که تغییر این شاخص‌ها لزوماً به معنای کندشدن روند پیری نیست و برای تعیین تأثیر واقعی آن بر سلامت و طول عمر، به مطالعات بلندمدت نیاز است.
رژیم غذایی و ورزش ممکن است به کندشدن شاخص‌های پیری کمک کنند
پیری فرایندی اجتناب‌ناپذیر است، اما حفظ آمادگی جسمانی و سلامتی با افزایش سن همچنان هدفی اساسی به شمار می‌رود. سن زیستی، که به‌جای تعداد سال‌های سپری‌شده از زمان تولد، وضعیت فیزیولوژیک بدن را منعکس می‌کند، یکی از شاخص‌هایی است که برای ارزیابی روند پیرشدن بدن به کار می‌رود.
این سن را می‌توان از طریق شاخص‌های خونی موسوم به «ساعت‌های اپی‌ژنتیک» اندازه‌گیری کرد. این ساعت‌ها الگوهای گروه‌های متیل مرتبط با دی‌ان‌ای (DNA) را رصد می‌کنند. این نشانگرها با گذشت زمان تغییر می‌کنند و به پژوهشگران امکان می‌دهند برخی تغییرات زیستی مرتبط با پیری را بررسی کنند.
پژوهش جدید در مجله «نیچر مدیسین» (Nature Medicine) منتشر شده است. این پژوهش داده‌های ۵۱ مطالعه مداخله‌ای بلندمدت را گردآوری کرده و بیش از ۱۱۰ شاخص مرتبط با فرایند متیلاسیون دی‌ان‌ای و پیری را بررسی کرده است تا تأثیر رژیم غذایی، ورزش، برخی داروها و مکمل‌های غذایی بر این شاخص‌ها ارزیابی شود.
نتایج نشان داد که پیروی از رژیم‌های غذایی سالم، مانند رژیم مدیترانه‌ای و رژیم‌های کم‌کربوهیدرات یا کم‌چربی، در کنار ورزش منظم، ممکن است با کاهش برخی شاخص‌های اپی‌ژنتیک پیری ارتباط داشته باشد.
شبنم اونلوایشلر، مدیر ارشد طول عمر و مهندس ژنتیک در مؤسسه پزشکی بازساختی لندن، در گفت‌وگو با وب‌سایت «مدیکال نیوز تودِی» گفت اهمیت این پژوهش در حجم داده‌ها و یکسان‌سازی روش‌های اندازه‌گیری آن‌هاست؛ امری که امکان مقایسه نظام‌مندتر واکنش شاخص‌های مختلف به مداخلات سلامت را فراهم کرده است.
داروهای دیابت، کاهش وزن و التهاب تأثیر بیشتری نشان می‌دهند
پژوهشگران بیشترین تأثیرات متوسط را در میان برخی مداخلات دارویی مشاهده کردند. داروهایی که مصرف آن‌ها با کاهش شاخص‌های سن زیستی در هر ۱۶ ساعت اپی‌ژنتیک بررسی‌شده در این تحلیل ارتباط داشت، عبارت بودند از:
-متفورمین: دارویی که عمدتاً برای درمان دیابت نوع ۲ استفاده می‌شود.
-سماگلوتاید: دارویی از گروه آگونیست‌های گیرنده «جی‌ال‌پی-۱» که برای درمان دیابت نوع ۲ و کمک به کنترل وزن تجویز می‌شود.
-درمان‌های ضدعامل نکروز تومور (Anti-TNF): داروهایی که برای کنترل التهاب در برخی بیماری‌ها به کار می‌روند.
اونلوایشلر گفت مداخلات دارویی به‌طور متوسط بیشترین تأثیر را نشان دادند، در حالی که واکنش به مداخلات تغذیه‌ای و تغییرات سبک زندگی در شاخص‌های مختلف هماهنگ‌تر و باثبات‌تر به نظر می‌رسید.
اما این نتایج به معنای مناسب‌بودن این داروها برای افراد سالم با هدف کندکردن روند پیری نیست و ثابت نمی‌کند که تغییرات مشاهده‌شده، بازتاب‌دهنده کندشدن خود فرایند پیری هستند.
چرا مصرف داروهای ضدپیری بدون نیاز پزشکی توصیه نمی‌شود؟
اونلوایشلر هشدار داد که نباید نتایج این پژوهش را دلیلی برای مصرف متفورمین، سماگلوتاید یا درمان‌های ضدعامل نکروز تومور در افراد سالم، صرفاً با هدف کندکردن روند پیری، تلقی کرد.
او توضیح داد که برخی مطالعات روی افرادی انجام شده‌اند که به بیماری‌های مشخصی مبتلا بوده‌اند. بنابراین، تغییرات مشاهده‌شده ممکن است ناشی از بهبود بیماری زمینه‌ای، کاهش التهاب یا بهبود سلامت متابولیک باشد، نه تأثیری مستقیم بر فرایند پیری.
مصرف این داروها مستلزم ارزیابی پزشکی است، زیرا موارد تجویز و خطرات آن‌ها با توجه به وضعیت سلامت هر فرد متفاوت است. تغییرات شاخص‌های زیستی به‌تنهایی برای توجیه مصرف این داروها با هدف افزایش طول عمر کافی نیست.
آیا مکمل‌های غذایی به کندشدن روند پیری کمک می‌کنند؟
پژوهشگران شواهد قوی و باثباتی نیافتند که نشان دهد مکمل‌های غذاییِ بدون نسخه بر شاخص‌های پیری بررسی‌شده در این پژوهش تأثیر می‌گذارند.
راگاو سیگال، پژوهشگر همکار این مطالعه و استادیار پژوهشی روان‌پزشکی در دانشکده پزشکی دانشگاه ییل، گفت شواهد مربوط به مکمل‌ها محدود و ناهماهنگ بوده است.
او افزود که این موضوع به معنای بی‌فایده‌بودن مکمل‌ها نیست؛ زیرا ممکن است برای افرادی که با کمبود تغذیه‌ای مشخصی مواجه‌اند یا نیازهای پزشکی آن‌ها مصرف مکمل را ضروری می‌کند، اهمیت داشته باشند. با این حال، ادعاهای مربوط به توانایی مکمل‌ها در مقابله با پیری در افراد سالم، در بسیاری از موارد فراتر از چیزی است که شواهد علمی موجود تأیید می‌کنند.
بنابراین، بهتر است تغذیه متعادل، فعالیت بدنی، خواب کافی و مراقبت‌های پیشگیرانه سلامت در اولویت قرار گیرند و درباره نیاز به مصرف مکمل‌ها با پزشک مشورت شود.
شاخص‌های پیری لزوماً افزایش طول عمر سالم را ثابت نمی‌کنند
اونلوایشلر با وجود اهمیت نتایج، تأکید کرد که شاخص‌های اپی‌ژنتیک همچنان توانایی محدودی برای پیش‌بینی پیامدهای سلامت دارند؛ پیامدهایی که در عمل برای مردم اهمیت دارند، مانند حفظ توانایی‌های جسمانی و شناختی، کاهش خطر ابتلا به بیماری‌ها و افزایش سال‌هایی از زندگی که فرد در آن‌ها از سلامت برخوردار است.
او توضیح داد که گام بعدی، بررسی این موضوع است که آیا تغییرات این شاخص‌ها می‌توانند به‌طور قابل‌اعتماد، بهبود سلامت در بلندمدت را پیش‌بینی کنند یا خیر.
سیگال نیز گفت این شاخص‌ها می‌توانند به پژوهشگران کمک کنند تغییرات زیستی را طی چند ماه یا چند سال رصد کنند، به‌جای آنکه برای فهمیدن اینکه آیا یک مداخله به کاهش بیماری‌ها یا مرگ‌ومیر منجر شده است، چندین دهه منتظر بمانند. با این حال، او تأکید کرد که این شاخص‌ها جایگزین مطالعات بلندمدت نمی‌شوند.
او افزود واکنش یک شاخص به مداخله‌ای مشخص لزوماً به معنای کندشدن روند پیری در اثر آن مداخله نیست؛ زیرا هنوز باید مشخص شود کدام تغییرات واقعاً به بهبود سلامت و افزایش طول عمر منجر می‌شوند.
مؤثرترین اقدامات برای حفظ سلامت با افزایش سن کدام‌اند؟
سیگال گفت تاکنون هیچ مداخله واحدی ثابت نشده است که بتواند روند پیری را در انسان‌ها به‌طور گسترده کند کند. اقداماتی که شواهد علمی بیشتری از آن‌ها حمایت می‌کنند، همچنان نسبتاً ساده‌اند و شامل پرهیز از سیگارکشیدن، ورزش منظم، تغذیه سالم، خواب کافی و کنترل فشار خون، کلسترول و دیابت می‌شوند.
اونلوایشلر نیز با این توصیه‌ها موافق است و بر اهمیت ترکیب تمرین‌های هوازی با تمرین‌های مقاومتی، پیروی از رژیم غذایی متعادل مانند رژیم مدیترانه‌ای، حفظ وزن سالم، محدودکردن مصرف الکل و رعایت برنامه خواب منظم تأکید می‌کند.
او همچنین بر ضرورت پایش و درمان مناسب بیماری‌های مزمن، مانند فشار خون بالا، کلسترول بالا و دیابت، تأکید کرد؛ زیرا این اقدامات برای حمایت از سلامت قلب و عروق، سوخت‌وساز بدن و توانایی‌های شناختی در بلندمدت اهمیت دارند.
در مجموع، این پژوهش نشان می‌دهد که تغذیه سالم، فعالیت بدنی و مدیریت بیماری‌ها ممکن است بر برخی شاخص‌های مرتبط با پیری تأثیر بگذارند، اما در حال حاضر شواهد قطعی ارائه نمی‌کند که ثابت کند این مداخلات طول عمر را افزایش می‌دهند یا روند پیری زیستی را در انسان‌ها به تأخیر می‌اندازند.
