رایزنیهای سیاسی در عراق برای تشکیل دولت جدید به ریاست علی الزیدی، نخستوزیر مأمور تشکیل کابینه، شتاب گرفته است؛ روندی که در فضایی از شکافهای داخلی و تداخل ملاحظات منطقهای و بینالمللی جریان دارد.
در این میان، مواضع ایالات متحده و ایران پرسشهایی را درباره ماهیت حمایت این دو کشور از روند سیاسی عراق برانگیخته است. پیام کوتاه حمایتی آمریکا از الزیدی از سوی برخی ناظران «غیرقاطع» ارزیابی شده و به گفته آنان، حاوی «پیامهای رمزگذاریشده» درباره حدود این حمایت است.
در مقابل، موضع ایران همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد؛ هرچند بهویژه پس از سفر اسماعیل قاآنی به عراق، دو روز پیش از اعلام مأموریت الزیدی از نوعی اجماع نسبی در میان گروههای شیعه سخن گفته میشود.
در صحنه داخلی، الزیدی دیدارهای خود را با رهبران ائتلافهای سیاسی افزایش داده و همزمان در حال تکمیل تیم کاری خود است. او بر اساس قانون اساسی، ۳۰ روز فرصت دارد تا کابینه پیشنهادیاش را به پارلمان ارائه کند.
برآوردها حاکی از آن است که احتمال دارد ترکیب دولت پیش از پایان این مهلت نهایی شود، اما رقابت بر سر تصاحب وزارتخانهها به اولویت اصلی گروههای سیاسی تبدیل شده و در عین حال نشانهای از شکلگیری یک اپوزیسیون پارلمانی مشخص دیده نمیشود.
توزیع وزارتخانهها در عراق تابع سازوکاری پیچیده است که همزمان بر توازنهای قومی-مذهبی (شیعه، سنی و کرد) و وزن انتخاباتی گروهها تکیه دارد.
در این چارچوب، به نظر میرسد وزارت دفاع به اهل سنت و وزارت کشور به شیعیان واگذار شود. در مقابل، وزارت امور خارجه به میدان رقابتی زودهنگام تبدیل شده است؛ سمتی که از سال ۲۰۰۳ عمدتاً در اختیار کردها بوده است.
حزب دموکرات کردستان به رهبری مسعود بارزانی همچنان بر حفظ این وزارتخانه پافشاری میکند، در حالی که برخی جریانهای شیعه و سنی پیشنهاد دادهاند این پست به عربها واگذار شود و در مقابل، وزارتخانههای کلیدی دیگری مانند دارایی، نفت یا برنامهریزی به کردها برسد.
قصی محبوبة، از ائتلاف «اعمار و توسعه» به رهبری محمد شیاع السودانی، در ارزیابی موضع آمریکا گفته است حمایتی که تاکنون اعلام شده از سوی نمایندگی دیپلماتیک بوده، نه دولت آمریکا؛ و این به معنای «حمایت کامل» نیست، بلکه نشاندهنده نبود مخالفت است.
او همچنین احتمال داده که واشنگتن در آینده مواضع صریحتری، همراه با شروطی برای حمایت از دولت جدید، اعلام کند.
عباس عبود، پژوهشگر سیاسی، نیز گفته است تمرکز پیام آمریکا بر «حمایت از مردم عراق» بدون اشاره مستقیم به دولت یا نخستوزیر مأمور، میتواند نشانهای از پرهیز از حمایت آشکار از طبقه سیاسی باشد، در حالی که نفوذ آمریکا در عراق همچنان حفظ میشود.
او درباره ایران نیز گفته است که به نظر میرسد نقش این کشور در روند تشکیل دولت نسبت به سالهای گذشته تغییر کرده است.
در میان گروههای مسلح، «کتائب حزبالله» هنوز موضعی اعلام نکرده، اما «کتائب سیدالشهدا» به رهبری ابو آلاء الولائی از دولت آینده خواسته است «حاکمیت کامل» عراق را محقق کند.
سخنگوی این گروه تأکید کرده که برنامه دولت باید شامل اهدافی در زمینه حاکمیت ملی باشد.همزمان، گروههای سیاسی خواهان سهمی از کابینه متناسب با وزن انتخاباتی خود هستند. عباس حیال، نماینده ائتلاف «اعمار و توسعه»، گفته است این ائتلاف بهعنوان بزرگترین فراکسیون پارلمان پس از انتخابات ۲۰۲۵، به دنبال کسب دستکم پنج وزارتخانه، از جمله یک وزارتخانه حاکمیتی است.
بر اساس برخی گزارشهای اولیه، این ائتلاف احتمالاً پنج وزارتخانه از جمله دارایی و نیز سمت معاونت نخستوزیر را در اختیار خواهد گرفت.
در همین حال، وزارت نفت ممکن است به ائتلاف «دولت قانون»، وزارت کشور به «سازمان بدر»، وزارت برنامهریزی به «جریان حکمت»، و وزارت دفاع به ائتلاف «العزم» برسد. همچنین احتمال دارد وزارت خارجه و دادگستری به حزب دموکرات کردستان واگذار شود.
گزارشها همچنین از افزایش سهم «جنبش صادقون» در مناصب اجرایی حکایت دارد.
در هفتههای اخیر، وزارت نفت به یکی از اصلیترین محورهای اختلاف تبدیل شده و میان جریان حکمت و ائتلاف نوری المالکی بر سر آن رقابت وجود دارد.
در مجموع، تشکیل دولت جدید عراق در چارچوبی از ملاحظات پیچیده داخلی و خارجی پیش میرود؛ جایی که الزیدی تلاش دارد با ایجاد توازن میان این فشارها، کابینه خود را در مهلت قانونی از پارلمان عبور دهد.
