آسپرین یا پلاویکس؟
• آیا مصرف داروی «پلاویکس» می‌تواند جایگزین آسپرین شود؟
-خلاصه پرسش شما همین است. پاسخ کوتاه مثبت است، اما این جایگزینی باید صرفاً با نظارت پزشک و در شرایط و به دلایل مشخص انجام شود. داروی «پلاویکس» (کلوپیدوگرل) می‌تواند اساساً جایگزین آسپرین شود؛ به‌ویژه در مواردی که بیمار به آسپرین حساسیت واقعی دارد یا قادر به تحمل آن نیست (مانند اختلال شدید دستگاه گوارش یا خون‌ریزی)، یا در شرایط خاصی که خطر بالایی وجود دارد و ترجیح داده می‌شود کلوپیدوگرل به‌تنهایی به‌عنوان درمان استفاده شود.
برای روشن شدن موارد شایع جایگزینی این دارو، به نکات زیر توجه کنید:
-حساسیت به آسپرین: بیمارانی که در پی مصرف آسپرین دچار علائمی مانند بثورات پوستی، اسپاسم نایژه‌ها یا شوک آنافیلاکتیک می‌شوند، می‌توانند برای پیشگیری ثانویه، کلوپیدوگرل را به‌عنوان جایگزینی دائمی مصرف کنند.
-عدم تحمل گوارشی یا خطر بالای خون‌ریزی: بیمارانی که سابقه زخم گوارشی یا خون‌ریزی مکرر ناشی از مصرف آسپرین دارند، ممکن است به کلوپیدوگرل تغییر دارو دهند؛ البته نظارت مستمر بر خطرات مربوط به دستگاه گوارش ضروری است.
-پس از کارگذاری استنت در شریان کرونر: معمولاً به مدت یک سال، بیمار درمان دوگانه‌ای شامل آسپرین و داروی دیگری برای جلوگیری از تجمع پلاکت‌های خون دریافت می‌کند. کلوپیدوگرل می‌تواند همان داروی دوم باشد. پس از گذشت یک سال، بیشتر بیماران مصرف آسپرین را به‌تنهایی ادامه می‌دهند؛ اما ممکن است در برخی بیماران، به‌جای ادامه مصرف مادام‌العمر آسپرین، درمان تک‌دارویی طولانی‌مدت با کلوپیدوگرل انتخاب شود.
-مقاومت به آسپرین یا عدم پاسخ به آن: این مسئله واقعیت دارد. در بیمارانی که از نظر بالینی مقاومت آن‌ها در برابر اثرات ضدتجمع پلاکتی آسپرین اثبات شده یا به آن مشکوک باشند، استفاده از داروهای جایگزین مانند کلوپیدوگرل مورد بررسی قرار می‌گیرد.
-پس از سکته مغزی ایسکمیک یا حمله ایسکمیک گذرا: در برخی گروه‌های خاص از بیماران، ممکن است گاهی کلوپیدوگرل به‌جای آسپرین برای پیشگیری ثانویه از سکته مغزی انتخاب شود؛ به‌ویژه در سالمندان.
در این زمینه باید به چند نکته توجه کنید. مهم‌ترین آن‌ها تفاوت‌های اساسی میان کلوپیدوگرل و آسپرین است:
-نوع دارو: آسپرین در گروه داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی طبقه‌بندی می‌شود و برای درمان درد و تب نیز به کار می‌رود. اما «پلاویکس» دارویی ضدتجمع پلاکتی است که با تجویز پزشک مصرف می‌شود و منحصراً برای پیشگیری از لخته‌شدن خون کاربرد دارد؛ بنابراین برای درمان درد یا تب استفاده نمی‌شود.
-سازوکار اثر: هر دو دارو از چسبیدن پلاکت‌های خون به یکدیگر جلوگیری می‌کنند، اما «پلاویکس» برای دستیابی به این هدف درمانی، مسیرهای مشخصی را با انتخاب‌پذیری بیشتری هدف قرار می‌دهد.
-موارد مصرف: پزشکان معمولاً زمانی پلاویکس را تجویز می‌کنند که بیمار به آسپرین حساسیت داشته باشد، به دلیل مصرف آسپرین در معرض خطر بالای زخم معده باشد یا پس از سکته مغزی یا کارگذاری استنت قلبی، به راهبرد پیشگیرانه قوی‌تر یا جایگزینی نیاز داشته باشد.
با این حال، رعایت چند قاعده مهم ایمنی ضروری است. مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:
-خودسرانه دارو را جایگزین نکنید: هرگز بدون مشورت با متخصص قلب، مصرف آسپرین را قطع نکنید یا مصرف پلاویکس را آغاز نکنید.
-تفاوت در میزان پاسخ‌دهی: در برخی افراد، تفاوت‌های ژنتیکی باعث می‌شود پلاویکس در پیشگیری از لخته‌شدن خون اثربخشی کمتری داشته باشد.
-توجه به خطر خون‌ریزی: مصرف هم‌زمان آسپرین و پلاویکس خطر خون‌ریزی شدید را افزایش می‌دهد؛ مگر اینکه پزشک این ترکیب دارویی را به‌طور مشخص و برای مدتی کوتاه تجویز کرده باشد؛ مانند شرایط پس از برخی اقدامات درمانی قلب.
ویتامین B12
• چه زمانی انجام آزمایش خون برای اندازه‌گیری سطح ویتامین B12 توصیه می‌شود؟
-ویتامین B12 ویتامینی ضروری و محلول در آب است که بدن به مقدار کمی از آن نیاز دارد، اما این ویتامین نقش‌های بسیار مهمی ایفا می‌کند. مهم‌ترین وظایف ویتامین B12 عبارت‌اند از:
-تشکیل گلبول‌های قرمز خون و حفظ سلامت آن‌ها؛ کمبود این ویتامین ممکن است به کم‌خونی منجر شود.
-حفظ سلامت دستگاه عصبی؛ زیرا برای عملکرد اعصاب و تشکیل غلاف میلین که انتقال سریع پیام‌های عصبی را تسهیل می‌کند، ضروری است.
-ایفای نقشی اساسی در ساخت DNA و تقسیم و تکثیر سلول‌ها.
-کمک به فرایندهای تولید انرژی و سوخت‌وساز بدن از طریق مشارکت در چندین واکنش شیمیایی درون سلول‌ها.
این ویتامین به‌طور طبیعی عمدتاً در مواد غذایی با منشأ حیوانی وجود دارد. بنابراین، آن را از طریق مصرف گوشت، مرغ، ماهی، غذاهای دریایی، تخم‌مرغ، شیر و فرآورده‌های لبنی دریافت می‌کنیم.
بر اساس جدیدترین دستورالعمل‌های پزشکی، معمولاً توصیه نمی‌شود که سطح ویتامین B12 در خون همه افراد به‌صورت تصادفی و بدون دلیل بررسی شود؛ بلکه این آزمایش زمانی درخواست می‌شود که علائم یا نشانه‌های بالینی و یا عوامل خطر، احتمال کمبود ویتامین B12 را مطرح کنند؛ به‌ویژه هنگامی که یک عامل خطر نیز وجود داشته باشد. از جمله:
-کم‌خونی یا بزرگ شدن اندازه گلبول‌های قرمز خون.
-بی‌حسی یا احساس گزگز در دست‌ها یا پاها.
-اختلال در تعادل یا راه رفتن، یا زمین خوردن‌های بدون علت مشخص.
-نوروپاتی محیطی.
-ضعف حافظه یا کاهش تمرکز.
-اختلالات عصبی یا آسیب طناب نخاعی.
-التهاب زبان.
-اختلالات بینایی مرتبط با عصب بینایی.
-خستگی بدون علت مشخص.
-برخی علائم روانی مانند افسردگی یا اضطراب.
مهم‌ترین عوامل خطری که انجام این آزمایش را توجیه‌پذیرتر می‌کنند عبارت‌اند از:
-پیروی از رژیم غذایی‌ای که منابع غذایی ویتامین B12 در آن اندک یا کاملاً حذف شده‌اند؛ مانند رژیم گیاه‌خواری مطلق.
-جراحی معده یا روده، برداشتن معده یا بخش انتهایی روده باریک.
-برخی بیماری‌های سوءجذب در روده.
-گاستریت خودایمنی یا کم‌خونی پرنیشیوز.
-مصرف طولانی‌مدت داروی متفورمین برای درمان دیابت.
-استفاده طولانی‌مدت از برخی داروهای کاهش‌دهنده اسید معده.
مصرف هورمون تیروئید
-بهترین روش مصرف داروی جایگزین هورمون تیروئید چیست؟
-بهترین روش مصرف داروی لووتیروکسین برای درمان کم‌کاری تیروئید، مصرف آن در صبح، هنگام بیدار شدن از خواب، با معده خالی و همراه با یک لیوان آب است. سپس باید ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پیش از خوردن صبحانه یا نوشیدن قهوه صبر کرد. این همان روشی است که در بروشورهای دارویی جدید توصیه شده است؛ زیرا غذا می‌تواند جذب دارو را کاهش دهد.
قهوه اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا نوشیدن آن در فاصله زمانی نزدیک به مصرف لووتیروکسین می‌تواند جذب دارو را کاهش دهد. بنابراین، دست‌کم ۳۰ تا ۶۰ دقیقه میان مصرف دارو و نوشیدن قهوه فاصله بگذارید و بهتر است همواره این فاصله زمانی را به‌طور منظم رعایت کنید.
همچنین باید مصرف قرص‌های آهن و کلسیم، داروهای ضداسید و برخی داروهای دیگر را دست‌کم چهار ساعت از زمان مصرف لووتیروکسین جدا کنید. این توصیه درباره بسیاری از قرص‌های مولتی‌ویتامین حاوی آهن یا کلسیم نیز صدق می‌کند.
برای یادآوری، به داروهای معده و ضداسیدها توجه داشته باشید؛ زیرا برخی از داروهای ضداسید و داروهای کاهش‌دهنده اسید معده می‌توانند بر جذب لووتیروکسین تأثیر بگذارند. ازاین‌رو، مهم است که پزشک یا داروساز را از تمام داروها و مکمل‌هایی که مصرف می‌کنید، مطلع سازید.
نکته مهم‌تر، منظم بودن مصرف داروست؛ یعنی هر روز آن را به همان روش و در همان ساعت مصرف کنید. زیرا تغییر شیوه مصرف می‌تواند بر میزان جذب دارو تأثیر بگذارد.
اما درباره مصرف شبانه دارو باید گفت که این کار نیز امکان‌پذیر است. می‌توان لووتیروکسین را به‌عنوان یک روش جایگزین، پیش از خواب مصرف کرد؛ مشروط بر اینکه معده خالی باشد، از آخرین وعده غذایی زمان کافی گذشته باشد و این برنامه زمانی به‌طور منظم رعایت شود.
به‌طور معمول، باید حدود سه ساعت یا بیشتر از صرف یک وعده شام معمولی گذشته باشد و این زمان‌بندی هر شب رعایت شود. انجمن تیروئید آمریکا نیز مصرف دارو هنگام خواب را به‌عنوان گزینه جایگزین مناسبی برای برخی بیماران مطرح می‌کند.
