در اقدامی غافلگیرکننده، از «جایزه پاسکال» رونمایی شد؛ نخستین جایزه از نوع خود در فرانسه که به اثری ادبی تعلق می‌گیرد که انسان و هوش مصنوعی در تألیف آن مشارکت داشته‌اند. نکته شگفت‌آور اینجاست که فرانسوی‌ها از سرسخت‌ترین مخالفان مداخله ماشین در آفرینش انسانی هستند؛ چه رسد به اینکه چنین آثاری را مورد تقدیر قرار دهند!
این اعلام پس از جدالی طولانی صورت گرفت که با راه‌یابی رمان تلسون اورلیان، نویسنده هائیتیایی ـ کانادایی، به مرحله نهایی جایزه «گنکور» برانگیخته شد. رمان او با عنوان «این بود یا مرگ» از سوی انتشارات «گراسه» منتشر شده بود، اما پس از آن متهم شد که بخش عمده آن به‌صورت دیجیتالی نوشته شده است. در پی این اتهام، اثر به‌طور کامل از رقابت کنار گذاشته شد؛ اتفاقی که شوک و سردرگمی محافل ادبی را به دنبال داشت.
همانند هر جایزه ادبی دیگری، هیئت داورانی متخصص ــ که این بار از پنج نفر، از جمله منتقدان مطبوعاتی و نویسندگان، تشکیل می‌شود ــ آثار تولیدشده با مشارکت انسان و هوش مصنوعی را می‌خواند و برنده را تعیین می‌کند. اولویت این هیئت، «ارزیابی کیفیت زیبایی‌شناختی، روایی و سبکی دست‌نوشته‌ها، کاملاً مستقل از هر عامل دیگری» است.
نسخه رمان باید از طریق وب‌سایت جایزه ارائه شود و شرط آن است که پیش‌تر از سوی یک انتشارات منتشر نشده باشد؛ البته انتشار مستقل اثر در پلتفرم‌هایی مانند آمازون از این قاعده مستثناست. نویسنده باید با شفافیتی کامل نام برنامه هوشمندی را که برای نوشتن متن خود به کار گرفته است، اعلام کند. بر اساس اطلاعیه جایزه، استفاده از همه مدل‌های هوش مصنوعی مجاز است و هیچ محدودیتی برای نویسندگان در نظر گرفته نشده است.
همچنین اثر باید ادبی باشد، اما الزامی نیست که در قالب رمان قرار بگیرد. ممکن است زندگی‌نامه یا متنی آزاد باشد. حتی آثار غیرداستانی، مانند زندگی‌نامه‌ها، خاطرات و حتی مقاله‌های بلند، به‌طور ویژه تشویق می‌شوند.
هنوز روشن نیست که مشارکت نویسنده با هوش مصنوعی در فرایند نگارش باید به طرح پرسش از ماشین و هدایت متن محدود شود یا اینکه نویسنده می‌تواند در تدوین متن، تولید ایده‌ها و بازترکیب مطالب نیز از آن کمک بگیرد.
بیانیه جایزه به ما نمی‌گوید چه کسی مهارت تشخیص میزان دخالت ماشین و سنجش سهم تلاش انسانی در متن را دارد. همه این مسائل همچنان مبهم‌اند و انتظار می‌رود در روزهای آینده مطالب و بحث‌های فراوانی درباره آن‌ها منتشر شود.
در عین حال، برگزارکنندگان پذیرفته‌اند که وظیفه هیئت‌های داوری آسان نخواهد بود؛ زیرا آن‌ها با فناوری‌هایی روبه‌رو هستند که هر روز پیشرفت می‌کنند و همین مسئله به پیگیری مستمر و درک عمیق نیاز دارد.
این جایزه روز بیست‌ویکم ماه جاری میلادی اعلام شد و مهلت ارسال رمان‌ها برای نخستین دوره آن آغاز شده است. این مهلت در سی‌ام نوامبر آینده به پایان می‌رسد. همانند جوایز سنتی، ابتدا فهرست اولیه‌ای شامل ده نامزد انتخاب می‌شود و سپس در اوایل دسامبر برنده معرفی خواهد شد.
برگزارکنندگان متعهد شده‌اند اثر برنده را منتشر کنند و هم‌زمان با مراسم اهدای جایزه، پوشش رسانه‌ای گسترده‌ای برای آن فراهم آورند. همچنین با موافقت نویسنده، ایده اولیه اثر برنده منتشر خواهد شد تا به غنای بحث درباره نویسندگی مشترک کمک کند.
سه کارآفرین حوزه فناوری، فیلیپ رودریگز، آلبین سروین و ژیل منتری، در تأسیس این جایزه مشارکت داشته‌اند.
رودریگز از بنیان‌گذاران شرکت مشاوره در زمینه ادغام و تملک شرکت‌ها به نام «آوولتا» است و چهره‌ای برجسته در صنعت رمزارزها و فناوری بلاک‌چین به شمار می‌رود. سروین رئیس پیشین مجله «تیتو» و کارآفرینی در حوزه رسانه‌های دیجیتال است. منتری نیز در دانشگاه هاروارد و دانشگاه پاریس ۱ پانتئون ـ سوربن تدریس می‌کند؛ اما مهم‌تر از همه اینکه او در تأسیس پلتفرم رأی‌گیری الکترونیکی «الکتيس» مشارکت داشته است.
شناخت هویت بنیان‌گذاران و حرفه‌هایی که فاصله زیادی با ادبیات دارند، شاید جسارت آن‌ها را در ورود به یکی از حساس‌ترین حوزه‌ها برای فرانسوی‌ها، یعنی نویسندگی و آفرینش ادبی، توضیح دهد؛ آن هم با درآمیختن این حوزه با هوش مصنوعی و جوایز ادبی‌ای که همواره از جایگاهی والا و احترام فراوان برخوردار بوده‌اند. آنچه اکنون مطرح شده، کاملاً برخلاف فضای عمومی جامعه فرانسه و به‌ویژه نگرش فرانسوی‌ها به ادبیات است.
در وب‌سایت جایزه، توضیح مفصلی درباره آن آمده است: «این جایزه به متنی تعلق می‌گیرد که به زبان فرانسوی نوشته شده باشد، صرف‌نظر از تابعیت نویسنده یا محل اقامت او.» به بیان دیگر، جایزه ماهیتی فرانسوی‌زبان دارد و طول اثر ادبی باید بین ۱۰ هزار تا ۵۰ هزار کلمه باشد.
برگزارکنندگان در وب‌سایت خود یادآوری می‌کنند که هدف «جایزه پاسکال» سنجش این نیست که آیا ماشین از نویسنده پیشی خواهد گرفت یا نه؛ بلکه این جایزه پنج هدف را دنبال می‌کند: گسترش افق‌های پیشرفت بشری، به‌کارگیری هوش مصنوعی، پیوند دادن سنت فرانسوی جوایز ادبی با صنعت هوش مصنوعی، فراگیری فرهنگی از طریق هوش مصنوعی و سنجش توانایی‌های هوش مصنوعی در ادبیات.
از سوی دیگر، اثر ادبی باید سودمند باشد یا با هدف هشدار دادن درباره یکی از چالش‌های معاصر زیست‌محیطی، اجتماعی یا اخلاقی، یا کمک به حل آن «به شیوه‌ای نوآورانه»، نوشته شده باشد.
فناوری‌های هوش مصنوعی به بخشی از کارگاه‌های نویسندگی، فعالیت روی دست‌نوشته‌ها و حتی فرایند غیرمستقیم تألیف تبدیل شده‌اند. ازاین‌رو، «جایزه پاسکال» این پرسش را با صدای بلند مطرح می‌کند: «هنگامی که نویسنده با ماشین همکاری می‌کند، اثر هنری چه شکلی به خود می‌گیرد؟»
هدف دیگر برگزارکنندگان، انباشتن تجربه‌ها و مشاهده تحول آثار از سالی به سال دیگر است؛ به این ترتیب، می‌توان سنجید که ماشین چه تغییراتی را در ساختار متن ادبی امکان‌پذیر می‌کند.
بر اساس اطلاعاتی که به بیرون درز کرده است، ژاک آتالی، مشاور پیشین فرانسوا میتران، رئیس‌جمهوری فقید فرانسه، قرار است یکی از اعضای هیئت داوران این دوره باشد؛ موضوعی که هنوز تأیید نشده است. بااین‌حال، آنچه رسماً اعلام شده، این است که شرکت در جایزه مستلزم داشتن ناشر نیست و برگزارکنندگان خود مسئولیت انتشار آثاری را که پس از برنده‌شدن انتخاب می‌کنند، بر عهده می‌گیرند.
طراحان این پروژه از نبود قانونی در فرانسه که این نوع فعالیت‌های ادبی را تنظیم کند، بهره می‌برند. بنابراین، حتی اگر این ایده در میان نخبگان طرفداران کافی نداشته باشد، مانعی برای راه‌اندازی چنین جایزه‌ای وجود ندارد؛ به‌ویژه آنکه شرکت‌کنندگان ملزم نیستند نویسندگان حرفه‌ای باشند.
این بدان معناست که احتمالاً بیشتر شرکت‌کنندگان برای خوانندگان ناشناخته خواهند بود و شاید در میان آن‌ها افراد ماهر در فناوری بیش از علاقه‌مندان به زبان و استادان چیره‌دست آن حضور داشته باشند.
این جایزه در شرایطی مطرح شده است که اهل خلاقیت و آفرینش هنری، استفاده از هوش مصنوعی را محکوم می‌کنند و خواستار اجرای قواعد و محدودیت‌های سخت‌گیرانه هستند. پلتفرم فرانسوی «لیور ابدو» که به کتاب و نشر می‌پردازد، این جایزه را یکی از پیامدهای «زلزله اورلیان» توصیف کرده است.
برای یادآوری، منظور همان نویسنده رمان «این بود یا مرگ» است که جایزه «فناک» را به دست آورد و سپس در سپتامبر به آستانه مهم‌ترین جایزه ادبی فرانسه، یعنی «گنکور»، رسید. پس از آن، اتهام‌هایی مطرح شد مبنی بر اینکه بخش عمده رمانش با هوش مصنوعی نوشته شده است.
این خبر چیزی شبیه به یک رسوایی به راه انداخت: چگونه ناشر کانادایی او و سپس انتشارات «گراسه»، یکی از معتبرترین و باسابقه‌ترین ناشران فرانسه، متوجه این مسئله نشده بودند؟
به دلیل انکار مداوم نویسنده، پرونده او همچنان محل مناقشه باقی ماند. اتهام‌های نژادپرستی نیز به این ماجرا راه یافت، زیرا او نویسنده‌ای رنگین‌پوست است؛ تا اینکه هیئت داوران تصمیم گرفت او را به‌طور قطعی از رقابت کنار بگذارد.
کتاب‌فروشی‌ها نیز درباره اینکه به عرضه رمان ادامه دهند یا آن را از ویترین‌های خود بردارند، دچار سردرگمی شدند. تنها چیزی که اخیراً به این آشفتگی پایان داد، تأیید ناشر او بود مبنی بر اینکه کتاب محصولی کاملاً انسانی نیست.
اکنون «جایزه پاسکال» پس از این جنجال از راه رسیده است؛ گویی پاسخی غیرمستقیم به صداهای قدرتمندی است که استفاده از هوش مصنوعی را رد می‌کنند.
اما چرا نام این جایزه را از نام بلیز پاسکال، ریاضی‌دان و فیلسوف فرانسوی، گرفته‌اند؟ زیرا او تنها متفکر غربی بود که هم در زمینه دستگاه‌های مکانیکی پیشگام بود و هم بر زبان تسلط داشت. طراحان این پروژه از جمله‌های این متفکر نیز بهره می‌گیرند؛ از جمله این سخن: «هرچه هوشمندتر باشی، افراد برجسته‌تری پیدا می‌کنی.»
این جایزه صرفاً به یک کتاب تازه تعلق نمی‌گیرد؛ بلکه «آثاری مورد تقدیر قرار می‌گیرند که چیزی متفاوت می‌افزایند و صرفاً قالبی را که پیش‌تر تولید شده است، بازتولید نمی‌کنند. پاسکال می‌کوشد امکاناتی را بررسی کند که ماشین‌های هوشمند برای تولید فکری سودمند و مؤثر فراهم می‌آورند؛ تولیدی که به حفظ بشریت و محیط‌زیست آن کمک می‌کند.»
دست‌کم این وعده‌ای است که طراحان این پروژه به ما می‌دهند.
«جایزه ادبی پاسکال» برای آثاری که با کمک هوش مصنوعی نوشته می‌شوند
کارآفرینان فرانسوی از طرحی تلفیقی رونمایی کردند
«جایزه ادبی پاسکال» برای آثاری که با کمک هوش مصنوعی نوشته می‌شوند
لم تشترك بعد
انشئ حساباً خاصاً بك لتحصل على أخبار مخصصة لك ولتتمتع بخاصية حفظ المقالات وتتلقى نشراتنا البريدية المتنوعة
