نکته قابل توجه در اعلام خبر ناکام ماندن یک عملیات بزرگ قاچاق مواد مخدر از لبنان در منطقه سرغایا در حومه دمشق، شامگاه جمعه به شنبه، این بود که به گفته یک کارشناس امنیتی به روزنامه «الشرق الأوسط»، نیروهای وزارت دفاع، نه نیروهای امنیت داخلی، با این عملیات مقابله کردند. در همین حال، یک کارشناس نظامی دیگر تحولات مرزهای سوریه با لبنان و عراق را به «نارضایتی» ایران از سوریه مرتبط دانست.
اداره رسانه و ارتباطات وزارت دفاع سوریه اعلام کرد نیروهای «گارد مرزی» در منطقه سرغایا در حومه دمشق، در مرز با لبنان، تلاش برای قاچاق مواد مخدر از لبنان را ناکام گذاشتند.
این اداره گفت: «قاچاقچیان در جریان عملیات به سوی نیروهای حاضر در محل تیراندازی کردند. این نیروها نیز به سوی مبدأ تیراندازی پاسخ دادند و در پی آن، تیراندازان به خاک لبنان گریختند.» بر اساس بیانیه نیروهای امنیت داخلی، ۲۸۰ کیلوگرم حشیش و ۲۸ هزار قرص کپتاگون ضبط شد.
ارتش لبنان نیز چهارم نوامبر سال جاری عملیات گسترده‌ای را در مناطق کوهستانی اطراف شهرک عرسال اجرا کرد که به بازداشت شماری از قاچاقچیان و جلوگیری از عبور غیرقانونی خودروها منجر شد.
تصویری که خبرگزاری سانا از نیروهای «گارد مرزی» هنگام ناکام گذاشتن تلاش برای قاچاق مواد مخدر منتشر کرد
این رویداد چند روز پس از بازداشت هسته‌ای رخ داد که برای حمله به پالایشگاه نفت حمص برنامه‌ریزی می‌کرد. مقام‌های سوری گفتند این هسته با حزب‌الله لبنان ارتباط داشته است، اما حزب‌الله این ارتباط را رد کرد.
ضیاء قدور، کارشناس امنیتی، در گفت‌وگو با روزنامه «الشرق الأوسط» گفت حزب‌الله با افزایش دامنه انفجارهای تروریستی در مناطق حساس، مداخلات تروریستی خود در سوریه را گسترش می‌دهد. او هشدار داد که «منطقه مرزی بسیار خطرناک است و احتمال دارد در هر لحظه شاهد افزایش تنش‌ها باشیم؛ وضعیتی که مستلزم هوشیاری امنیتی مستمر سوریه است».
دمشق می‌کوشد همکاری و هماهنگی امنیتی با کشورهای همسایه را تقویت کند تا پدیده گذرگاه‌های غیرقانونی را از میان ببرد و فعالیت شبکه‌های قاچاق فرامرزی را محدود کند. موضوع همکاری و هماهنگی امنیتی در جریان سفر نخست‌وزیر عراق به دمشق در ۲۸ اکتبر گذشته، در رأس گفت‌وگوها قرار داشت. نخست‌وزیر عراق در این سفر ریاست هیئتی بلندپایه از وزیران را بر عهده داشت. همچنین کنترل مرزها از اولویت‌های اصلی مورد بحث دولت سوریه با هیئت دولتی لبنان به ریاست طارق متری، معاون نخست‌وزیر لبنان، بود که دوم همین ماه به دمشق سفر کرد.
سوریه از زمان آغاز آزادسازی تلاش کرده است با کنترل گذرگاه‌های مرزی و بازگشایی آن‌ها به شکلی که منافع اقتصادی متقابل را تأمین کند، پیام‌های دوستانه‌ای به کشورهای همسایه بفرستد. رشید حورانی، پژوهشگر امور نظامی، این رویکرد راه «دیپلماسی گذرگاه‌ها» می‌نامد.
او به روزنامه «الشرق الأوسط» گفت دمشق «تلاش کرد با کنترل مرزها، مشکلات خود با کشورهای همسایه را به صفر برساند تا این مرزها تهدیدی امنیتی برای سوریه و کشورهای همجوار ایجاد نکنند. اما تحولات مرزهای سوریه با لبنان و عراق نشان می‌دهد که ایران از دولت سوریه ناراضی است؛ نخست به دلیل موفقیت این دولت در کنترل مرزها و دوم به این دلیل که در دوره اخیر بحث‌هایی درباره مشارکت سوریه و پیوستن آن به توافق مکه مطرح شده و این کشور اعلام کرده است که برای مقابله با حوثی‌ها، بازوی ایران در یمن، از طریق ارائه تخصص‌های نظامی از پادشاهی عربی سعودی حمایت می‌کند.»
حورانی ادامه داد: «به همین دلیل، ایران خواست طرف سوری را آزار دهد و به حزب‌الله، که نقش آن در منطقه محدود شده است، دستور داد در مرزهای سوریه تحرکاتی ایجاد کند.»
همین مسئله درباره عراق نیز صدق می‌کند، زیرا شبه‌نظامیان وابسته به ایران بر بخش قابل توجهی از تصمیم‌گیری در دو نهاد نظامی و امنیتی این کشور تسلط دارند.
کنترل مرزها یکی از مهم‌ترین چالش‌های امنیتی پیش روی دمشق به شمار می‌رود. به گفته ضیاء قدور، کارشناس امنیتی، میزان خطرهای ورودی از این مرزها در کوتاه‌مدت «متوسط تا زیاد» ارزیابی می‌شود، اما در صورت تداوم تلاش‌های کنونی، همچنان می‌توان آن را مهار کرد. او گفت مرزهای لبنان به دلیل ناهمواری زمین و وجود گذرگاه‌های غیرقانونی متعدد، حساسیت بیشتری دارند. در مقابل، مرزهای عراق با دیوارها و خندق‌ها تا حد زیادی از نظر فیزیکی تقویت شده‌اند و در مرزهای اردن نیز هماهنگی عملیاتی فعالی وجود دارد که به ناکام ماندن محموله‌های بزرگ منجر شده است.
حورانی از سوی دیگر خاطرنشان کرد که قرار گرفتن سوریه و اردن «زیر چتر ائتلافی علیه داعش که از مارس ۲۰۲۵ میان سوریه، ترکیه، عراق، لبنان و اردن تشکیل شده است، احتمال آن را افزایش می‌دهد که دو طرف از تکرار خطای میدانی رخ‌داده در جریان عملیات نظامی اردن در استان درعا جلوگیری کنند؛ عملیاتی که به کشته و زخمی شدن غیرنظامیان انجامید».
در همین حال، تحولات اخیر نشان می‌دهد خطر در مرزهای سوریه و لبنان به‌روشنی در حال افزایش است. «عملیات امنیتی پی‌درپی از تلاش‌های سازمان‌یافته برای برهم زدن اوضاع داخلی پرده برمی‌دارد».
قدور معتقد است بزرگ‌ترین خطر در این منطقه به تجارت مواد مخدر مربوط می‌شود؛ تجارتی که شواهد نشان می‌دهد در مراحل پیشین همچنان با شبکه‌های وابسته به حکومت پیشین سوریه و حزب‌الله ارتباط داشته است. پدیده تازه دیگری نیز در حال ظهور است که از آن با عنوان «مقاومت مسلحانه کارتل‌های قاچاق» یاد می‌شود؛ مانند عملیات اخیر که در جریان آن قاچاقچیان تیراندازی کردند و سپس به خاک لبنان گریختند.
قدور می‌گوید این وضعیت «نیاز به راه‌حلی ریشه‌ای را ایجاب می‌کند که از هماهنگی‌های معمول فراتر برود. این راه‌حل باید شامل تقویت کنترل مشترک دولت‌ها بر گذرگاه‌های غیرقانونی، افزایش تبادل اطلاعات امنیتی و پیگیری نظام‌مند شبکه‌های فرامرزی باشد. همچنین ممکن است لازم باشد در برخی نقاط خطرناک مرز لبنان، اقدامات میدانی فوری انجام شود تا این شکاف‌ها به منبعی دائمی برای بی‌ثبات کردن دو سوی مرز تبدیل نشوند».
