قدرت‌های غربی در آژانس اتمی فشار بر تهران را افزایش می‌دهند

عکسی که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از آغاز نشست فصلی شورای حکام روز دوشنبه منتشر کرد
عکسی که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از آغاز نشست فصلی شورای حکام روز دوشنبه منتشر کرد
TT

قدرت‌های غربی در آژانس اتمی فشار بر تهران را افزایش می‌دهند

عکسی که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از آغاز نشست فصلی شورای حکام روز دوشنبه منتشر کرد
عکسی که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از آغاز نشست فصلی شورای حکام روز دوشنبه منتشر کرد

دیپلمات‌ها روز سه‌شنبه گفتند که قدرت‌های غربی دیگر کشورهای عضو شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی سازمان ملل را تحت فشار قرار می‌دهند تا به‌طور مشترک بر ایران فشار بیاورند تا این کشور را وادار به پاسخ دادن به آژانس کنند که مدت‌هاست به دنبال یافتن آثار اورانیوم در سه سایت اعلام نشده‌است.
شورای حکام ۳۵ کشوری آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در آخرین نشست سه‌ماهه خود در ژوئن، قطعنامه‌ای را تصویب کرد که در آن «نگرانی عمیق» خود را از عدم توضیح دربارهٔ وجود آثار اورانیوم به دلیل همکاری ناکافی ایران ابراز کرد.
او از تهران خواست تا «بدون تأخیر» با آژانس تعامل کند.
آژانس بین‌المللی انرژی اتمی مستقر در وین می‌گوید از آن زمان تاکنون هیچ پیشرفت یا اقدامی از سوی ایران صورت نگرفته‌است.
به جای تصویب قطعنامه جدید در نشست این هفته شورای حکام، چهار کشور پشت قطعنامه ژوئن - ایالات متحده، بریتانیا، فرانسه و آلمان - بیانیه مشترکی را تهیه و مجدداً حمایت خود را از آن قطعنامه اعلام کردند، به این امید که بسیاری از کشورهای دیگر آن را امضا کنند.
در متن جدید با اشاره به تحقیقات انجام شده توسط آژانس در طول سال‌ها آمده‌است: «ما از ایران می‌خواهیم که فوراً برای انجام تعهدات قانونی خود اقدام کند و بدون تأخیر، پیشنهاد مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) را برای افزایش مشارکت برای شفاف‌سازی و حل و فصل همه مسائل پادمان باقی‌مانده بپذیرد».
متنی که توسط شورای حکام اتخاذ شده‌است، به اندازه هر تصمیم رسمی که بالاترین نهاد سیاست گذار آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اتخاذ می‌کند، مهم است و بیش از یک بار در سال تشکیل جلسه می‌دهد.
این بیانیه که از سوی گروهی از کشورها اما بدون ارائه یا صدور تصمیمی صادر می‌شود، بر اساس تفسیر رویترز «صرفاً اظهار نظر می‌کند».
قدرت‌های غربی می‌گویند که موضوع غیرقابل توضیح ذرات اورانیوم به مانعی در مذاکرات گسترده‌تر برای احیای توافق هسته ای سال ۲۰۱۵ ایران با قدرت‌های جهانی تبدیل شده‌است، به طوری که تهران اکنون به دنبال بستن تحقیقات آژانس به عنوان بخشی از این مذاکرات است.
سه قدرت اروپایی در بیان ناامیدی خود روز شنبه گفتند که این امر مذاکره برای احیای پیمان محدودکننده فعالیت‌های هسته‌ای ایران در ازای رهایی از تحریم‌های غرب را به مخاطره انداخته‌است.
یک منبع دیپلماتیک فرانسوی گفت که پاریس در حال رایزنی با شرکای خود برای بحث در مورد چگونگی مقابله با بن‌بست فعلی و آماده شدن برای نشست بعدی شورای حکام آژانس در ماه نوامبر است.
این دیپلمات با بیان اینکه قدرت‌های غربی هنوز از دستیابی به راه حل دیپلماتیک دست برنداشته اند، گفت: در حال حاضر هیچ مذاکره فعالی وجود ندارد.
ناصر کنعانی سخنگوی وزارت امور خارجه ایران روز دوشنبه پیش‌بینی کرد شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی قطعنامه جدیدی علیه تهران صادر نخواهد کرد.
وی گفت: «طبق اطلاعات ما هیچ پیش‌نویس قطعنامه‌ای علیه ایران ارائه نشده‌است». اما او هشدار داد که «هرگونه تکرار یک گام غیرسازنده، مانند آنچه قبلاً توسط آژانس در ژوئن انجام شد، عواقب غیرسازنده ای خواهد داشت».
روزنامه «ایران» ارگان دولت، صدور قطعنامه شورای حکام انرژی اتمی برای ارجاع پرونده هسته ای ایران به شورای امنیت را رد کرده بود.
این روزنامه در شماره روز یکشنبه خود با عنوان «سناریوهای خوش‌بینانه و بدبینانه» پس از بیانیه اروپا گفت: محتمل‌ترین احتمال این است که یک قطعنامه هشدار دهنده صادر شود که از ایران بخواهد با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی همکاری کند.
این روزنامه افزود: ما شاهد سناریوی بدبینانه ای نخواهیم بود که در آن غربی‌ها از توافق دست بکشند.
دونالد ترامپ رئیس‌جمهور سابق آمریکا در سال ۲۰۱۸ از این توافق خارج شد و تحریم‌های ایالات متحده را مجدداً علیه ایران اعمال کرد و این امر باعث شد ایران شروع به نقض محدودیت‌های هسته‌ای مندرج در توافق کند و نگرانی‌های آمریکا، کشورهای عربی و اسرائیل مبنی بر تلاش برای تولید بمب اتمی را زنده کند.



نشست پکن؛ هماهنگی برای مقابله با تحریم‌های ایران


وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، در دیدار با سرگئی ریابکوف، معاون وزیر امور خارجه روسیه، و کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، در پکن، ۱۴ مارس ۲۰۲۵ (رویترز)  
وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، در دیدار با سرگئی ریابکوف، معاون وزیر امور خارجه روسیه، و کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، در پکن، ۱۴ مارس ۲۰۲۵ (رویترز)  
TT

نشست پکن؛ هماهنگی برای مقابله با تحریم‌های ایران


وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، در دیدار با سرگئی ریابکوف، معاون وزیر امور خارجه روسیه، و کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، در پکن، ۱۴ مارس ۲۰۲۵ (رویترز)  
وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، در دیدار با سرگئی ریابکوف، معاون وزیر امور خارجه روسیه، و کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، در پکن، ۱۴ مارس ۲۰۲۵ (رویترز)  

نتایج نشست پکن میان معاونان وزیران امور خارجه روسیه، چین و ایران، نشان‌دهنده آغاز یک حرکت مشترک با هدف «هماهنگی زمانی» در مرحله‌ای دشوار و پیچیده است. این موضوع را یک دیپلمات روسی تأیید کرده است.

شرکت‌کنندگان در این نشست که اولین دیدار از این نوع محسوب می‌شود، بر هماهنگی مواضع برای مقابله با تحریم‌ها، رد هرگونه اقدام نظامی علیه تأسیسات هسته‌ای و تلاش برای پیشبرد یک توافق سیاسی احتمالی با دولت آمریکا توافق کردند. این موضوع در چارچوب پیشنهاد مسکو برای میانجی‌گری در پرونده برنامه هسته‌ای ایران و در پی اعلام آمادگی واشنگتن برای آغاز روند مذاکرات مطرح شد.

به نظر می‌رسد مسکو که به طور فعال برای موفقیت این نشست سه‌جانبه تلاش کرده، قصد دارد موقعیت مذاکره‌ای خود با واشنگتن را تقویت کند. این تلاش در چارچوب گشایش به سوی یک گفت‌وگوی گسترده‌تر شامل پرونده اوکراین و سایر مسائل بین‌المللی و منطقه‌ای از جمله برنامه هسته‌ای ایران صورت می‌گیرد.

بیانیه وزارت امور خارجه روسیه حاکی از رضایت مسکو از نتایج این نشست بود. در این دیدار، سرگئی ریابکوف، دیپلمات ارشد روسیه که مسئول پرونده‌های امنیت استراتژیک و مدیریت گفت‌وگو با واشنگتن است، شرکت داشت.

بر اساس این بیانیه، در این نشست «هماهنگی اقدامات برای کاهش تنش‌ها حول برنامه هسته‌ای ایران مورد بحث قرار گرفت و بر غیرقابل قبول بودن تهدیدات و استفاده از نیروی نظامی علیه تأسیسات انرژی هسته‌ای ایران تأکید شد.»

وزارت امور خارجه روسیه همچنین اعلام کرد که «رایزنی‌ها میان معاونان وزیران امور خارجه روسیه، چین و ایران بر روی برنامه اقدام جامع مشترک و هماهنگی اقدامات برای کاهش تنش‌های مصنوعی حول برنامه هسته‌ای ایران متمرکز بود.»

روسیه، چین و ایران بر هماهنگی برای مقابله با تحریم‌های علیه تهران توافق کردند (رویترز)

این بیانیه همچنین به ارزیابی دقیق سه طرف از «اقدامات غیرقانونی و نقض‌های متعدد قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت توسط ایالات متحده و کشورهای اروپایی» اشاره کرد و بر غیرقابل قبول بودن تهدید، ارعاب و استفاده از نیروی نظامی علیه زیرساخت‌های انرژی هسته‌ای ایران تأکید کرد.

به گفته وزارت امور خارجه روسیه، این نشست همچنین به بررسی چشم‌انداز «یافتن راه‌حل‌های مذاکره‌ای پایدار و بلندمدت بر اساس ملاحظات متقابل و تعادل مطمئن منافع طرفین» پرداخت.

نشستی «موفق و مهم»

محسن بختیار، سفیر ایران در چین، در پلتفرم «ایکس» این نشست را «کاملاً موفق» توصیف کرد و گفت که این نشست راه را برای مقابله با «یک‌جانبه‌گرایی شکست‌خورده» ایالات متحده هموار می‌کند.

چین، ایران و روسیه در روز جمعه در جریان مذاکرات پکن خواستار لغو تحریم‌های علیه تهران شدند. این در حالی است که تلاش‌های دیپلماتیک فشرده‌ای توسط قدرت‌های بزرگ برای احیای توافق سال ۲۰۱۵ در جریان است و واشنگتن فشارهای شدیدی بر برنامه هسته‌ای ایران اعمال می‌کند.

این مذاکرات در زمانی انجام شد که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، از زمان بازگشت به کاخ سفید در ژانویه ۲۰۲۵، تمایل خود را برای گفت‌وگو با تهران اعلام کرده است. ترامپ در سال ۲۰۱۸ و در دوره اول ریاست‌جمهوری خود به طور یک‌جانبه از این توافق خارج شد.

با این حال، ترامپ تحریم‌های شدیدی علیه ایران اعمال کرد و ایران نیز با محکوم کردن «دورویی» ایالات متحده، به این اقدامات واکنش نشان داد.

بخشی از نشست سه‌جانبه روسیه، چین و ایران در پکن، ۱۴ مارس ۲۰۲۵ (رویترز)

ورود روسیه به این پرونده از طریق پیشنهاد میانجی‌گری برای پیشبرد مذاکرات هسته‌ای ایران، نشان‌دهنده تغییر مهمی است که بیانگر این باور در کرملین است که روابط جدید با دولت ترامپ می‌تواند به یک «توافق جامع» در مورد مسائل مورد اختلاف دو کشور منجر شود.

کرملین اعلام کرده است که پرونده ایران یکی از چندین مسیر مذاکره‌ای است که مسکو و واشنگتن آماده آغاز گفت‌وگو درباره آن‌ها هستند. این مسیرها شامل درگیری در اوکراین، مسائل امنیت استراتژیک و موضوعات منطقه‌ای داغ می‌شوند.

برخی محافل روسیه معتقدند که مسکو ممکن است آماده ترسیم چارچوب یک «توافق جامع» با واشنگتن باشد که بر اساس احترام به منافع طرفین در پرونده‌های مطرح شده استوار است.

در این چارچوب، به نظر می‌رسد نشست پکن موقعیت مذاکره‌ای مسکو را تقویت کرده است. این موضوع در اظهارات سه طرف که از از سرگیری برنامه هسته‌ای ایران، رد سیاست فشار حداکثری واشنگتن و مقابله با پیامدهای تحریم‌ها سخن گفتند، منعکس شده است.

وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، در دیدار با سرگئی ریابکوف و کاظم غریب‌آبادی، هشدار داد که «وضعیت بار دیگر در یک تقاطع حساس قرار دارد.»

وی افزود: «توافق جامع در مورد مسئله هسته‌ای ایران دستاورد مهمی است که از طریق گفت‌وگو و مذاکره به دست آمده است.» او هشدار داد که «تحریم‌های یک‌جانبه تنها به تشدید اختلافات منجر خواهد شد. گفت‌وگو و مذاکره تنها گزینه‌های موجود هستند.»

ما چائو شیوی، معاون وزیر امور خارجه چین، گفت که روسیه، چین و ایران در نشست پکن بر ضرورت لغو همه تحریم‌های غیرقانونی تأکید کردند.

وی افزود: «ایران و روسیه از چین به خاطر نقش سازنده‌اش و سازماندهی این نشست در پکن تشکر کردند.»

گفت‌وگویی عمیق

نماینده ایران «برخی کشورها» را به ایجاد «یک بحران غیرضروری» متهم کرد و تأکید کرد که نشستی «بسیار سازنده و مثبت» با همتایان روس و چینی‌اش برگزار شده است.

ما چائو شیوی، معاون وزیر امور خارجه چین، در یک کنفرانس خبری با همتایان روس و ایرانی‌اش اعلام کرد: «ما تبادل نظر عمیقی در مورد مسئله هسته‌ای و لغو تحریم‌ها انجام دادیم.»

وی افزود: «ما بر ضرورت پایان دادن به همه تحریم‌های یک‌جانبه غیرقانونی تأکید کردیم.» این اظهارات در بیانیه مشترک سه کشور که توسط پکن منتشر شد، منعکس شده است.

توافق سال ۲۰۱۵ میان تهران و واشنگتن، پاریس، لندن، برلین، مسکو و پکن، به لغو تحریم‌ها علیه ایران در ازای کاهش فعالیت‌های هسته‌ای و تضمین صلح‌آمیز بودن برنامه هسته‌ای ایران منجر شد.

با این حال، ایالات متحده در سال ۲۰۱۸ به تصمیم ترامپ به طور یک‌جانبه از این توافق خارج شد و تحریم‌های شدیدی را علیه ایران اعمال کرد که اقتصاد این کشور را تحت فشار قرار داد.

تهران تا یک سال پس از خروج آمریکا به تعهدات خود پایبند بود، اما پس از آن شروع به کاهش تعهدات خود کرد. از آن زمان تاکنون تمام تلاش‌ها برای احیای این توافق با شکست مواجه شده است.

پس از ۱۰ سال از اجرای این توافق، قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد که اجرای توافق ۲۰۱۵ را تضمین می‌کرد، در اکتبر ۲۰۲۵ منقضی می‌شود.

برخی کشورها احتمال اعمال مجدد تحریم‌ها علیه ایران پس از این تاریخ را رد نکرده‌اند.

ایران در ماه‌های اخیر چندین دور مذاکره با آلمان، فرانسه و بریتانیا در مورد برنامه هسته‌ای خود انجام داده است و همچنین سیاست‌های خود را با مسکو و پکن هماهنگ کرده تا با وضعیت موجود مقابله کند.

اولین واکنش اروپا به نشست پکن حاکی از برخورد مثبت اروپا با احتمال آغاز یک روند مذاکره‌ای برای حل اختلافات حول برنامه هسته‌ای ایران از طریق روش‌های صلح‌آمیز بود.

انور العنونی، سخنگوی خدمات خارجی اتحادیه اروپا، گفت که این اتحادیه از نشست سه‌جانبه روسیه، ایران و چین در مورد برنامه هسته‌ای ایران مطلع است و همچنان به ارتباطات در این زمینه باز است.

وی در یک نشست خبری در بروکسل افزود: «این سه کشور طرف‌های توافق هسته‌ای ایران هستند. هیچ جایگزین عملی‌ای برای حل دیپلماتیک وجود ندارد.»