​سعودی برای دوران «پسا کرونا» آماده می شود

در حوزه نفتی، قیمت نفت اولین قربانی اپیدمی کرونا به شمار می روند. قیمت نفت برنت از آغاز شیوع کرونا تا تنظیم این گزارش کاهش بیش از ۵۰ درصدی داشت.
توافق کاهش تولید اوپک پلاس دومین قربانی کرونا است. مهلت این توافق آخر مارس تمام می شود. قرار بود کشورهای عضو اوپک پلاس درباره کاهش تولید نفت تا چند ماه دیگر یا حتی آخر سال میلادی تصمیم گیری کنند. اما این پیمان نفتی به دلیل عدم توافق روسیه و سعودی بر سر میزان کاهش بیشتر مورد نظر در راستای ایجاد تعادل در بازار منحل شد. تقاضای نفت بر اثر شیوع کرونا کاهش یافته است.
همکاری اوپک پلاس از اول آوریل به کشمکش در بازار بر سر سهم بازار تغییر پیدا می کند. سعودی با توجه به تحولات یاد شده از نقش متعادل کننده اوپک تا اطلاع ثانوی کناره گیری کرد. سعودی پس از توافق لندن در ۱۹۸۳ تا کنون این نقش را بر عهده داشت. سازمان اوپک (کشورهای تولید کننده نفت) در ۱۵ مارس ۱۹۸۳ درباره لزوم مقابله با کاهش تقاضای نفت در اوایل دهه هشتاد و سقوط قیمت نفت در آن زمان توافق کردند.
کشورهای اوپک در نشست لندن درباره پنج مورد اصلی توافق کردند: نخست: کاهش قیمت رسمی فروش در آن زمان. فروش اوپک در آن زمان عمدتا به نفت خام سبک عربی متکی بود. نفت خام سبک عربی توسط سعودی تولید می شود. قیمت آن از ۳۴ به ۲۹ دلار کاهش پیدا کرد. دوم: پایبندی به تفاوت قیمت انواع نفت اوپک بر مبنای توافق پیشین در ۱۹۸۲. سوم: تعیین سقف تولید ۱۷.۵ ملیون بشکه ای در روز. چهارم: سعودی سقف تولید ندارد و به عنوان متعادل کننده اوپک نقش آفرینی می کند. این کشور کمبود سطح فعلی تولید اوپک و سقف تعیین شده را پوشش می دهد. پنجم: تخفیف فروش نفت اوپک امکان پذیر نیست.از این رو، سطح تولید سعودی با توجه به توافق یاد شده و برای ثابت نگه داشتن حجم ۱۷.۵ میلیون بشکه در روز کم و زیاد بوده است. اما تولید سعودی بر اثر فریبکاری کشورهای عضو و کاهش تقاضا به ۱۰.۲۷ میلیون بشکه در روز در سال ۱۹۸۰ به ۳.۶ میلیون بشکه در روز در ۱۹۸۵ کاهش یافت. سعودی با توجه به کاهش قیمت درآمد و سهم خود را از دست داد. این عوامل باعث شدند تا سعودی در اقدام بی سابقه به جنگ قیمت ها و تخفیف بی سابقه برای بازگرداندن سهم خود در بازار روی آورد. این رویکرد نتیجه بخش بود. 
 اینکه گفته شود سعودی در این معامله فریب خورده و احمد زکی یمانی وزیر نفت پیشین مقصر اصلی این ماجرا بوده یک برداشت اشتباه است. واقعیت این است که سعودی بیشتر به فکر حفظ وحدت اوپک بود تا سهم بازاری. یمانی در نشست خبری درباره نقش سعودی به عنوان متعادل کننده اوپک در دسامبر ۱۹۸۳ گفت «متاسفانه از ما می خواهند این کار را انجام بدهیم». مقصود او بقیه کشورهای اوپک بود.سعودی از سال ۱۹۸۵ از ایفای این نقش پرهیز کرد. وظیفه اصلی این کشور ایجاد ثبات و تعادل در بازار شد. سعودی  در صورت کاهش دسته جمعی تولید و واکنش به بی ثباتی های جهانی در عرصه تولید از ظرفیت مازاد تولید نفت خود بهره می گرفت.
مرحوم هشام ناظر وزیر نفت پیشین سعودی وظیفه نگه داشتن قیمت نفت بالای ۱۸ دلار را به عهده داشت. او همچنین نقش متعادل کننده اوپک را کنار گذاشت چرا که با توجه به افزایش تولید همه کشورها به ویژه کشورهای غیر اوپک یک کشور نمی تواند تولید خود را پایین نگه دارد. حالا سعودی به تنهایی نقش متعادل کننده را ایفا نمی کند بلکه همه کشورهای اوپک باید این مسئولیت را به عهده بگیرند.
سعودی در سال ۲۰۱۴ وظیفه ایجاد تعادل در اوپک را نپذیرفت. سعودی ترجیح داد قیمت ها سقوط کنند و سهم بازاری اش را به نفع روسیه و کشورهای غیر اوپک یا حتی اوپک و تولید کنندگان نفت شیل از دست ندهد. اما برداشت بازار از سیگنال های سعودی در آن زمان اشتباه بود. تصور عمومی این بود که سعودی برای نجات قیمت دست به کار می شود. علی نعیمی وزیر نفت پیشین در دسامبر ۲۰۱۳ به صراحت اعلام کرد سعودی تنها در صورت کاهش عرضه و تقاضای نفت وارد عمل خواهد شد. اما ماجراهای گذشته با آنچه ماه جاری اتفاق افتاد غیر قابل مقایسه هستند. 
دولت سعودی عرضه نفت آرامکو را به ۱۲.۳ میلیون بشکه در روز افزایش داد که بیشتر از ظرفیت تولید این شرکت یعنی ۱۲ میلیون بشکه در روز است. سعودی نقش متعادل کننده اوپک را رسما کنار گذاشت. سرمایه گذاری در ظرفیت تولیدی یک پروژه دراز مدت است. این پروژه در حالی اجرا می شود که تولید کشورهای غیر اوپک برای چند سال افزایش پیدا خواهد کرد و تقاضا در ۱۰ سال آینده به اوج خود می رسد. سعودی پیشتر بنا به دلایل یاد شده از افزایش ظرفیت تولید خودداری کرد. چنانکه النعیمی در ۲۰۱۳ در واشنگتن گفت تقاضای نفت سعودی با توجه به افزایش تولید بقیه کشورها در حدود ۹ میلیون بشکه در روز در ۲۰۲۰ و ۱۱ تا ۱۱.۵ میلیون بشکه در روز در ۲۰۳۰ خواهد بود.
پس از فروش سهام آرامکو در بورس حالا دولت سعودی به دنبال افزایش سودآوری این شرکت است. آرامکو حاضر به پذیرش قیمت ۳۰ دلار در برهه طولانی مدت است. سعودی دیگر حاضر نیست از منافع کشورهایی حمایت کند که از لحاظ تاریخی نشان دادند به توافق کاهش تولید پایبند نیستند و بار اصلی را بر دوش سعودی انداخته اند. سعودی این بار می کوشد تا بقیه کشورها هم مسئولیت پذیر باشند.مشکل اصلی کنونی اینجاست که اقتصاد سعودی تا کجا می تواند پیامدهای ناشی از کاهش تولید نفت و هدفمند سازی هزینه سرمایه را تحمل کند. البته اقدامات سعودی تنها بر این کشور تاثیر نمی گذارد بلکه کشورهای نفت خیز فراوان دیگری نیز باید مخارج و بودجه خود را دوباره تنظیم کنند. همه این تحولات بیانگر شرایط جدید جهان است. شرایطی که پس از عرضه اولیه سهام آرامکو و سرعت بخشی کشورهای جهان برای ایجاد جایگزین نفت و احتمال افزایش حداکثری تقاضا در ۲۰۳۰ تبلور یافته است. نظام نفتی جهان در دوران پسا کرونا متفاوت خواهد بود.