موانع جدید مانع دستیابی به توافق در مذاکرات وین می‌شود

مکرون در گفت و گو با رئیسی بر احیای دیپلماسی هسته ای و امنیت ناوبری تأکید کرد

علیرغم به قدرت رسیدن یک رئیس‌جمهور تندرو به نام ابراهیم رئیسی به ریاست جمهوری ایران، مقامات غربی در ارتباط با پرونده هسته ای ایران برای بازگشت به مذاکرات متوقف شده در وین مصمم هستند، اما این باز «از موضع قدرت» وارد خواهند شد که این مسئله با سفر انریکه مورا مقام اروپایی به تهران در مراسم تحلیف رئیسی تأیید شد.
اما به گفته منابع اروپایی بازگشت پیش‌بینی شده در ماه آینده به وین لزوماً به این معنا نیست که «مسائل مورد اختلاف حل شده‌است»؛ بلکه، نشان می‌دهد که مذاکرات امروز «سخت‌تر شده‌است» و در این زمینه، بر ۴ عنصر اصلی استوار خواهد بود:
اولین عنصر، این اعتقاد ریشه دار است که آنچه دولت آمریکا به حسن روحانی رئیس‌جمهور سابق نداد، آن را به رئیس‌جمهور جدید نیز نخواهد داد. دلیل اصلی این امر، امتناع آن از پاسخ به خواسته‌های هیئت مذاکره کننده ایرانی به ریاست عباس عراقچی بود.
مانع دوم؛ رد قاطعانه شرطی که واشینگتن برای اجرای توافق هسته ای به آن پایبند است؛ در آن تصریح شده‌است که طرف ایرانی می‌پذیرد که درهای مذاکرات «بعداً» در مورد برنامه موشک‌های بالستیک تهران و سیاست منطقه ای آن باز شود که نگرانی‌هایی را برای غرب و کشورهای منطقه ایجاد کرده‌است.
علاوه بر این، ایران پیشنهاد ایالات متحده را رد کرده‌است، که به آن مهلت بسیار کوتاهی می‌دهد تا از لغو تحریم‌های آمریکا اطمینان حاصل کند، قبل از اینکه توافقنامه ۲۰۱۵ خود را نقض کند.
همه چیز در اینجا متوقف نمی‌شود؛ طرف آمریکایی نگران است که در صورت بازگشت به میز مذاکره، هیئت ایرانی با خواسته‌های تندتری حاضر شود.
راب مالی مذاکره کننده ارشد آمریکایی، این را در مصاحبه با نیویورک تایمز بیان کرد و گفت: «این خطر واقعی وجود دارد که ایرانی‌ها با خواسته‌های غیرواقعی (به مذاکرات) بازگردند».
آخرین مسئله، تشدید حملات اخیر ایران در آب‌های خلیج در جهت آرام سازی نیست، تهدیدهای اخیر وزیر دفاع اسرائیل برای هدف قرار دادن مستقیم ایران نیز در این راستا نیست.
همه این عناصر منجر به خوش‌بینی در مورد از سرگیری مذاکرات وین و همچنین احتمال موفقیت آنها نمی‌شود.
اروپایی‌ها معتقدند که یک «سرخوردگی و ناامیدی در ایران» از جو بایدن رئیس‌جمهور آمریکا وجود دارد. شرط‌بندی تهران این بود که او به سرعت به توافق بازگردد، تحریم‌ها بدون تأخیر لغو شود و همه برگه‌های فشار ایران، بازگشت واشینگتن به توافق را تسریع کند.
سؤال امروز: چه باید کرد؟ واضح است که غربی‌ها، علیرغم محکومیت هدف قرار دادن نفتکش، می‌خواهند ارتباط خود را با ایران در بالاترین سطح از سر بگیرند، چه به صورت جداگانه و چه در سطح «ناتو» و «گروه هفت».
نکته قابل توجه در این میان این است که امانوئل مکرون رئیس‌جمهور فرانسه، دیروز با ابراهیم رئیسی همتای جدید خود در ایران تماس تلفنی برقرار کرد.
دفتر ریاست جمهوری ایران گزارش داد که این تماس یک ساعت به طول انجامید. بنا به اعلام کاخ الیزه، رئیس‌جمهوری فرانسه در این گفت و گوی تلفنی از ایران خواست تا بدون فوت وقت به نقض تعهدات خود در چهارچوب توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ پایان دهد.
مکرون با اشاره به تلاش‌هایش در راستای دستیابی به راه حلی برای پرونده هسته ای ایران تأکید کرد که همچنان برای نقش آفرینی بیشتر آمادگی دارد.
رئیس‌جمهوری فرانسه که اولین مقام ارشد غربی است که با رئیسی گفت و گو می‌کند، همچنین با اشاره تلویحی به حادثه نفتکش مرسر استریت، بر اهمیت موضوع آغاز رایزنی برای حفظ ثبات و امنیت دریایی و آزادی دریانوردی تأکید کرد.
پایگاه اطلاع‌رسانی ریاست جمهوری ایران نیز گزارش داد که رئیسی با تأکید بر اینکه هم آمریکا و هم اروپایی‌ها باید به تعهدات خود در برجام عمل کنند، گفت: «در هر مذاکره‌ای باید حقوق ملت ایران تأمین شود».
در حالی که ایران متهم به نقض قوانین دریایی است، رئیسی گفت که کشورش «نسبت به تأمین امنیت و حفظ بازدارندگی در منطقه خلیج (..) و دریای عمان بسیار جدی است و با عوامل سلب کننده امنیت مقابله خواهد کرد».
آنچه از این گفت و گو فهمیده می‌شود این است که پاریس؛ و به همراه آن برلین و لندن، «عجله دارد» تا تهران را برای مذاکره دوباره وادار کند.
اما این کشورها به نقش پستچی انریکه مورا فرستاده اروپایی، بسنده می‌کنند، اما آنچه واقعاً به آن نیاز دارند، پیشنهادات «جدید» است که می‌تواند بن‌بست مذاکرات را از بین ببرد.
با این حال، همه می‌دانند که کلید راه حل در واشینگتن است، بر اساس آن ممکن است گزارش‌هایی که توسط برخی از مقامات آن منتشر شده‌است حاکی از این است که آمریکا برای ارائه پیشنهادات جدید آماده می‌شود.
خبرگزاری بلومبرگ به نقل از منابع خود گزارش داد، مقامات آمریکایی پس از آن که ماه‌ها مذاکره بر سر بازگشت به توافق نتوانست به یک توافق بینجامد، در حال بازبینی گزینه‌هایشان هستند. اگرچه به گفته آن‌ها، آمریکا که هنوز خواستار بازگشت سریع به این توافق به عنوان گذرگاهی به سمت توافقی «طولانی مدت‌تر و مستحکم‌تر» است، می‌خواهد جایگزین‌ها را نیز بررسی کند.
این گزارش می‌افزاید: این افراد مطلع می‌گویند، چالش پیش روی مذاکره کنندگان آمریکایی این است که دولت بایدن نتوانسته‌است از اهرم فشاری که به واسطه وجود تحریم‌ها در اختیار دارد، برای متوقف کردن تخطی‌های ایران از شروط توافق استفاده کند.
آنچه بلومبرگ به آن اشاره می‌کند تنها یک «پیشنهاد» است که همراه با سایر پیشنهادات متناقض مورد مطالعه قرار می‌گیرد؛ از جمله آنچه اخیراً وال استریت ژورنال گزارش داد که دولت بایدن در حال بررسی اعمال تحریم‌های جدید علیه فروش نفت ایران به چین است، ایرانی که با آن یک توافقنامه «استراتژیک» ۲۵ ساله منعقد کرده‌است.
شکی نیست که «گزینه» جدید، اگر به «پیشنهاد» روی میز مذاکره تبدیل شود، موج گسترده‌ای از انتقادات را برمی‌انگیزد، زیرا باعث خواهد شد که دولت آمریکا در برابر ایران «سخت‌شده» و قادر به انتظار، ضعیف و شتاب‌زده به نظر برسد.