«اجلاس دوحه»: تداوم تقویت ثبات منطقه‌ای.. امنیت کشورهای خلیج تجزیه‌ناپذیر است

محکومیت تجاوز اسرائیل به غزه و درخواست حمایت بین‌المللی از مردم فلسطین

أمير دولة قطر الشيخ تميم بن حمد آل ثاني لدى إلقاء كلمته في افتتاح القمة الخليجية في الدوحة (الديوان الأميري)
أمير دولة قطر الشيخ تميم بن حمد آل ثاني لدى إلقاء كلمته في افتتاح القمة الخليجية في الدوحة (الديوان الأميري)
TT

«اجلاس دوحه»: تداوم تقویت ثبات منطقه‌ای.. امنیت کشورهای خلیج تجزیه‌ناپذیر است

أمير دولة قطر الشيخ تميم بن حمد آل ثاني لدى إلقاء كلمته في افتتاح القمة الخليجية في الدوحة (الديوان الأميري)
أمير دولة قطر الشيخ تميم بن حمد آل ثاني لدى إلقاء كلمته في افتتاح القمة الخليجية في الدوحة (الديوان الأميري)

در پایان چهل و چهارمین نشست سران شورای همکاری خلیج به میزبانی دوحه، کشورهای خلیج بر تمایل خود برای حفظ ثبات و امنیت در منطقه و بر نقش شورای همکاری «به عنوان یک ستون اساسی برای حفظ صلح و امنیت منطقه ای و جهانی» تأکید کردند.
در بیانیه پایانی اجلاس سران خلیج بر احترام به اصول حاکمیت و عدم مداخله در امور داخلی بر اساس کنوانسیون‌ها، آداب و رسوم و قوانین بین‌المللی تأکید و هرگونه تهدید علیه هر کشور عضو محکوم شد.
این بیانیه تأکید کرد که امنیت کشورهای شورای همکاری خلیج بر اساس اصل دفاع مشترک، مفهوم امنیت جمعی، نظام اساسی شورای همکاری خلیج و توافقنامه دفاعی مشترک، یک کل تفکیک‌ناپذیر است.
حاضران در اجلاس همچنین بر مواضع شورای همکاری مبنی بر رد مداخله خارجی در امور کشورهای عربی تأکید کرد.
در بیانیه پایانی اجلاس سران، رهبران شورای همکاری خلیج تأکید کردند که کشورهای عضو در برابر هر گونه تهدیدی که هر یک از کشورهای شورا با آن مواجه هستند متحد می‌ایستند.

مسئله فلسطین

سران کشورهای شرکت‌کننده اقدامات نظامی جاری اسرائیل در غزه را محکوم کردند و گفتند: چنین اقداماتی نقض آشکار قوانین بین‌المللی و حقوق بشردوستانه بین‌المللی است.
حاضران در این نشست همچنین ضمن ابراز نگرانی شدید نسبت به تجاوز آشکار اسرائیل به ملت فلسطین، تشدید اعمال خشونت‌آمیز و بمباران بی‌رویه نوار غزه، کوچاندن اجباری غیرنظامیان و نابودی فلسطینی‌ها و همچنین تأسیسات و زیرساخت‌های غیرنظامی، از جمله ساختمان‌های مسکونی، مدارس، امکانات بهداشتی و عبادتگاه‌ها را محکوم کرده و این اقدامات را نقض آشکار قوانین بین‌المللی و حقوق انسانی بین‌المللی ارزیابی کردند.
رهبران کشورهای شورای همکاری خلیج در این بیانیه نسبت به خطر گسترش درگیری‌ها در سرزمین‌های اشغالی و نوار غزه به دیگر مناطق خاورمیانه هشدار داده و تأکید کردند که اگر تجاوزات اسرائیل متوقف نشود عواقب ناگواری برای مردم منطقه و صلح و امنیت بین‌المللی به دنبال خواهد داشت.
در ادامه بیانیه این بیانیه آمده‌است که سران این کشورها همچنین نارضایتی خود را از تجاوز آشکار اسرائیل به مردم فلسطین اعلام کردند.
بیانیه شورای همکاری خلیج همچنین با کمک به بازسازی آنچه ماشین جنگی اسرائیل در حملات خود به نوار غزه طی سال‌های گذشته نابود کرده، موافقت کرد.
این کشورها از جامعه بین‌المللی خواستند تا برای برقراری آتش‌بس و حفاظت از غیرنظامیان مداخله کند و اقدامات لازم را در چارچوب قوانین بین‌المللی برای پاسخ به اقدامات اسرائیل و سیاست مجازات جمعی آن علیه ساکنان بی دفاع غزه در دستور کار قرار دهد.
سران کشورهای شورای همکاری خلیج همچنین از تلاش‌های میانجی‌گری مشترک دولت قطر، مصر و آمریکا آمریکا که منجر به دستیابی به توافقی برای آتش‌بس موقت بشردوستانه شد، تشکر و قدردانی کردند.
حاضران در نشست دوحه همچنین بر ضرورت از سرگیری فوری مذاکرات برای دستیابی به آتش‌بس بشردوستانه به منظور دستیابی به آتش‌بس کامل و پایدار و اطمینان از رسیدن کلیه کمک‌های بشردوستانه و امدادی و ورود سوخت، غذا و دارو برای ساکنان غزه تأکید کردند.

میدان گازی الدره

شورا به موضوع میدان الدره بین کویت و عراق اشاره کرد و گفت که کل میدان الدره در مناطق دریایی کشور کویت قرار دارد و مالکیت منابع طبیعی در منطقه غرق شده در مجاورت منطقه تقسیم شده سعودی و کویت، از جمله کل میدان الدره، تنها پادشاهی عربی سعودی و دولت کویت است و آنها به تنهایی از حقوق کامل بهره‌برداری از منابع طبیعی در آن منطقه برخوردارند.

نشست سران کشورهای شورای همکاری خلیج با حضور رئیس‌جمهور ترکیه (دیوان امیری)

اشغال جزایر امارات توسط ایران

شورای خلیجی مواضع قاطع و تصمیمات قبلی خود در خصوص محکومیت ادامه اشغال جزایر سه‌گانه (تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی) متعلق به امارات متحده عربی توسط ایران را تأیید و تأکید کرد:
حمایت از حق حاکمیت امارات متحده عربی بر جزایر سه‌گانه تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی و بر آب‌های سرزمینی، قلمرو هوایی، فلات قاره و منطقه انحصاری اقتصادی جزایر سه‌گانه بخشی جدایی ناپذیر از قلمرو امارات متحده عربی است.
آنها تأکید کردند: با توجه به اینکه هرگونه تصمیم، رویه یا اقدام ایران در جزایر سه‌گانه باطل و ملغی بوده و هیچ‌یک از حقایق تاریخی و حقوقی که به اتفاق آرا بر حق حاکمیت امارات متحده عربی بر جزایر سه‌گانه آن توافق دارند را تغییر نمی‌دهد.
شورای همکاری از ایران خواست به تلاش‌های امارات متحده عربی برای حل این موضوع از طریق مذاکره مستقیم یا توسل به دیوان بین‌المللی دادگستری پاسخ دهد.

ایران

شورای همکاری با تأیید مواضع و تصمیمات قاطع خود در رابطه با جمهوری اسلامی ایران، بر لزوم پایبندی این شورا به مبانی و اصول اساسی بر اساس منشور ملل متحد و کنوانسیون‌های حقوق بین‌الملل شامل اصول حسن همجواری، احترام به حاکمیت کشورها، عدم مداخله در امور داخلی، حل و فصل مسالمت آمیز اختلافات، عدم استفاده یا تهدید زور و نفی فرقه گرایی تأکید کرد.
کشورهای خلیجی از توافق حاصل شده بین پادشاهی عربی سعودی و جمهوری اسلامی ایران در پکن، از سرگیری روابط دیپلماتیک بین دو کشور، بازگشایی نمایندگی‌های آنها و فعال شدن موافقتنامه همکاری امنیتی و موافقتنامه همکاری اقتصادی بین دو کشور استقبال کرد
شورا همکاری ابراز امیدواری کرد که این توافق گامی مثبت برای حل اختلافات و پایان دادن به همه مناقشات منطقه ای از طریق گفت و گو و ابزارهای دیپلماتیک باشد.

تحولات پرونده هسته ای ایران

سران کشورهای شرکت‌کننده با ابراز نگرانی از تحولات پرونده هسته ای ایران، بر آمادگی خود برای همکاری و تعامل مؤثر با این پرونده تأکید کردند.
آنها بر لزوم مشارکت کشورهای شورای همکاری خلیج در تمامی مذاکرات، گفت و گوها و نشست‌های منطقه ای و بین‌المللی در این زمینه تأکید کردند و گفتند: علاوه بر برنامه هسته‌ای ایران، این مذاکرات باید شامل تمام مسائل امنیتی و نگرانی‌های کشورهای خلیجی از جمله موشک‌های بالستیک و کروز و هواپیماهای بدون سرنشین و ایمنی ناوبری بین‌المللی و تأسیسات نفتی باشد.
در ادامه بیانیه این بیانیه آمده‌است: سران کشورهای حاضر بر اهمیت تعهد ایران به عدم عبور از میزان غنی‌سازی اورانیوم مورد نیاز برای استفاده‌های صلح‌آمیز و لزوم انجام تعهدات خود و همکاری کامل با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی تأکید کردند.
آنها همچنین بر حفظ امنیت دریایی و آبراه‌ها در منطقه و مقابله با فعالیت‌هایی که امنیت و ثبات منطقه و جهان را تهدید می‌کند، از جمله هدف قرار دادن کشتی‌های تجاری و تهدید خطوط کشتیرانی دریایی، تجارت بین‌المللی و تأسیسات نفتی در کشورهای شورای همکاری خلیج تأکید کردند.

مشارکت ترکیه

شورا از مشارکت رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه در اجلاس سران خلیج و بحث در مورد موضوعات مورد علاقه مشترک در این نشست، به ویژه مسئله فلسطین و تجاوزات اسرائیل به غزه استقبال کرد.
شورای همکاری در پایان اعلام کرد که دولت کویت ریاست و میزبان چهل و پنجمین نشست سران خواهد بود.


مقالات مرتبط


حضور محمد بن سلمان نقش پیشروانه سعودی در سیاست بین‌الملل را توسعه بخشید

ولیعهد سعودی شاهزاده محمد بن سلمان در حال استقبال از ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه در ریاض، دسامبر ۲۰۲۳ (واس)
ولیعهد سعودی شاهزاده محمد بن سلمان در حال استقبال از ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه در ریاض، دسامبر ۲۰۲۳ (واس)
TT

حضور محمد بن سلمان نقش پیشروانه سعودی در سیاست بین‌الملل را توسعه بخشید

ولیعهد سعودی شاهزاده محمد بن سلمان در حال استقبال از ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه در ریاض، دسامبر ۲۰۲۳ (واس)
ولیعهد سعودی شاهزاده محمد بن سلمان در حال استقبال از ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه در ریاض، دسامبر ۲۰۲۳ (واس)

از زمان صدور فرمان ملک سلمان بن عبدالعزیز، خادم حرمین شریفین، در ژوئن ۲۰۱۷ (۲۶ رمضان ۱۴۳۸ هجری قمری) مبنی بر انتخاب شاهزاده محمد بن سلمان به عنوان ولیعهد «برای حفظ موجودیت دولت و آینده آن، و تضمین تداوم آن بر پایه‌های خدمت به دین، سپس کشور و مردم، و تحقق خیر برای ملت وفادارش»، پادشاهی عربی سعودی وارد مرحله‌ای جدید با آرزوهای گسترده شد.

هشت سال پس از آن، تحولات اقتصادی و اجتماعی کشور شتاب گرفت و نقش منطقه‌ای و بین‌المللی آن گسترده‌تر و تاثیرگذارتر شد. سعودی به بازیگری پیشرو در عرصه سیاسی تبدیل شد که نه تنها مورد اعتماد بازیگران بین‌المللی و منطقه‌ای، بلکه حتی متحدان در زمان اختلافات شدیدشان است.

تقویت ثبات بین‌المللی

ولیعهد سعودی از همان ابتدا رهبری تقویت گشایش سعودی به جهان را در ابعاد اقتصادی، فرهنگی و به‌ویژه سیاسی برعهده گرفت. این گشایش سیاسی در سال‌های اخیر به مناطقی بی‌سابقه در تاریخ سعودی و خاورمیانه، مانند کشورهای کارائیب و آسه‌آن، گسترش یافت تا همکاری‌ها در زمینه‌های اقتصاد، سرمایه‌گذاری، تجارت و گردشگری تقویت شود.

ولیعهد سعودی شاهزاده محمد بن سلمان در حال استقبال از ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، در دیدار قبلی وی به سعودی (رویترز)

سیاست خارجی سعودی نقش خود را به عنوان حامی صلح، توسعه و ثبات گسترش داد. در حالی که دومین سالگرد «توافق پکن» بین سعودی و ایران نزدیک می‌شود، ریاض به ابتکار شاهزاده محمد بن سلمان، ولیعهد و نخستوزیر، میزبان مذاکرات آمریکا-اوکراین برای حل بحران بود. این نقش‌آفرینی به لطف روابط متوازن سعودی با تمام طرف‌ها ممکن شد. نشست‌های اخیر در الدرعیه و جده بین آمریکا و روسیه و همچنین آمریکا و اوکراین نشان داد که سیاست خارجی سعودی مورد اعتماد متحدان و رقبا است. این نقش شامل میانجیگری در بحران روسیه-اوکراین، ارائه کمک‌های بشردوستانه، و میانجیگری برای آزادی اسرا بوده است.

ولیعهد سعودی در یک اقدام بشردوستانه، موفق به آزادی ۱۰ اسیر با ملیت‌های مختلف از نیروهای اوکراینی شد که پس از انتقال به سعودی، به کشورهایشان بازگردانده شدند. ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، نیز از تلاش‌های شاهزاده محمد بن سلمان در میانجیگری برای تبادل اسرا بین آمریکا و روسیه در سال گذشته تقدیر کرد.

پرونده فلسطین و عادی‌سازی

مسئله فلسطین پس از دهه‌ها شاهد تحرکی بی‌سابقه بوده است. سعودی در ماهها و سال‌های اخیر بسیاری از کشورها را به رسمیت شناختن دولت فلسطین ترغیب کرده است، به طوری که تعداد این کشورها به ۱۴۹ مورد (بر اساس آمار وزارت خارجه فلسطین) رسیده است. شاهزاده محمد بن سلمان شرط سعودی برای عادی‌سازی با اسرائیل را «تحقق دولت فلسطینی» اعلام کرده است.

سعودی میزبان دو اجلاس پیاپی از کشورهای عربی و اسلامی در ریاض برای هماهنگی مواضع و فشار بر جامعه بین‌المللی بوده است. همچنین ریاض نخستین نشست ائتلاف بین‌المللی برای اجرای راه‌حل دو دولتی را برگزار کرد.

ولیعهد سعودی شاهزاده محمد بن سلمان در حال استقبال از بیعت‌کنندگان در قصر الصفا در مکه (واس)

بسیاری از ناظران معتقدند سیاست‌های ریاض تحت رهبری شاهزاده محمد بن سلمان در سال‌های اخیر با تمرکز بر پرونده‌های پیچیده و گردآوری تمام طرف‌ها به میز مذاکره، از شدت بحران‌های جهانی کاسته است. این رویکرد، صلح را از مسیر گفت‌وگو ممکن ساخته است.

مقصد راه‌حل‌های صلح آمیز

مذاکرات آمریکا-اوکراین در جده در ماه جاری به پیشنهاد آتش‌بس فوری ۳۰ روزه و گام‌هایی به سوی صلح پایدار در اوکراین انجامید. این نتیجه پس از سه هفته مذاکرات آمریکا-روسیه، اولین گفت‌وگوها از آغاز جنگ اوکراین، حاصل شد. دو طرف بر تشکیل گروه‌های سطح بالا برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی کانال‌های دیپلماتیک توافق کردند.

در زمینه یمن، سعودی با ارائه «ابتکار پایان بحران یمن» و حمایت از آتش‌بس، نقش میانجیگری خود را تقویت کرد که به نقشه راه سازمان ملل برای یمن منجر شد.

حل اختلاف تاریخی اتیوپی و اریتره از طریق «توافقنامه جده برای صلح» در سپتامبر ۲۰۱۸ تحت حمایت پادشاه سلمان، جایگاه سعودی را به عنوان پایگاهی برای صلح تقویت کرد. عمر گله، رئیس‌جمهور جیبوتی، این نقش را ستود.

در سودان، سعودی با انجام عملیات تاریخی تخلیه افراد گرفتار پس از جنگ داخلی ۲۰۲۳ و میزبانی «مذاکرات جده» بین طرف‌های درگیر، نقش بشردوستانه و صلح آفرین خود را نشان داد.

واشنگتن و پکن در ریاض

در دهه گذشته، سعودی تنها کشور خاورمیانی بوده که توانسته در میانه تنش‌های جهانی—از جنگ اوکراین تا مناقشات تجاری و جنگ غزه—زعمای آمریکا، چین و روسیه را در فاصله کوتاهی میزبانی کند. این جایگاه، سعودی را به بازیگری کلیدی در تاثیرگذاری بر سیاست‌های بین‌المللی تبدیل کرده است، امری که با حجم و سطح سفرها و نشست‌های بین‌المللی در ریاض، به‌ویژه پس از جنگ غزه، مشهود است.

ولیعهد سعودی در حال استقبال از رئیس‌جمهور چین در یکی از دیدارهای اخیر به سعودی (واس)

نقش سعودی در جهان عرب و اسلام

سعودی تحت رهبری شاهزاده محمد بن سلمان، در هشت سال گذشته میزبان ۷ اجلاس مهم عربی و اسلامی از جمله «اجلاس اضطراری مکه» (۲۰۱۹)، «اجلاس عربی-چینی» (۲۰۲۲)، و «اجلاس مشترک عربی-اسلامی» (۲۰۲۳) بوده است. همچنین ۱۲ دوره از ۴۵ دوره اجلاس شورای همکاری خلیج در سعودی برگزار شده است.

سعودی میزبان رویدادهای بین‌المللی بزرگی مانند «اجلاس گروه ۲۰» در ۲۰۲۰ (به صورت مجازی)، «اجلاس سعودی-آفریقا» (۲۰۲۳)، و «اجلاس سعودی-کارائیب» (۲۰۲۳) بوده است.