کشورهای خلیجی و «آ سه آن» در مسیر همکاری استراتژیک برای مقابله با تهدیدهای مشترک

نشست تاریخی در ریاض ۲۰ اکتبر


دکتر عبد العزیز بن صقر (عکس وسط) بین معاون وزیر خارجه سعودی و نماینده کشورهای آسه آن و معاون رئیس هیئت مالزی در ریاض (عکس: مشعل القدیر)
دکتر عبد العزیز بن صقر (عکس وسط) بین معاون وزیر خارجه سعودی و نماینده کشورهای آسه آن و معاون رئیس هیئت مالزی در ریاض (عکس: مشعل القدیر)
TT

کشورهای خلیجی و «آ سه آن» در مسیر همکاری استراتژیک برای مقابله با تهدیدهای مشترک


دکتر عبد العزیز بن صقر (عکس وسط) بین معاون وزیر خارجه سعودی و نماینده کشورهای آسه آن و معاون رئیس هیئت مالزی در ریاض (عکس: مشعل القدیر)
دکتر عبد العزیز بن صقر (عکس وسط) بین معاون وزیر خارجه سعودی و نماینده کشورهای آسه آن و معاون رئیس هیئت مالزی در ریاض (عکس: مشعل القدیر)

نشست تاریخی سران کشورهای عرب شورای همکاری خلیج و انجمن جنوب شرق آسیا (ده کشور جنوب شرق آسیا در آن عضویت دارند) برای اولین بار در ریاض پایتخت سعودی روز جمعه (۲۰ اکتبر) برگزار می شود. هدف این نشست افزایش همکاری استراتژیک و معرفی فرصت های نوین بین طرفین اعلام شده است.
برنامه اقدام مشترک ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۸ و افزایش همکاری بین شورای همکاری خلیج و آسه آن به خصوص در حوزه های سیاسی و اقتصادی و امنیتی و فرهنگی و نیز سرمایه گذاری و توریسم و کشاورزی و محصولات حلال و آموزش و کارآموزی در دستور کار نشست روز جمعه است.
عبد الرحمان الرسی معاون همکاری ببین الملل وزارت خارجه سعودی گفت این نشست به منظور تقویت مناسبات کنونی بین کشورهای خلیج و آ سه آن با توجه به شرایط منطقه ای و تحولات بین المللی پرشتاب برگزار می شود.
او بر اهمیت بررسی راهکارهایی برای افزایش سطح همکاری ها و استفاده از قابلیت های دو طرف برای توسعه و برقراری امنیت و ثبات و مقابله با چالش ها و تهدیدها تاکید کرد.
الرسی چهارشنبه در حاشیه سمینار مرکز پژوهش های خلیج در ریاض درباره روابط بین کشورهای خلیج و آ سه آن اضافه کرد «نشست رهبران دو حوزه به منظور توسعه مناسبات سیاسی و استراتژیک دو جانبه و چند جانبه و رسیدن به توسعه پایدار از طریق توسعه ساز و کارها و افزایش فرصت همکاری اقتصادی و توسعه ای برگزار می شود».
انجمن آ سه آن در سال ۱۹۶۷ تاسیس شد و اندونزی و مالزی و فیلیپین و سنگاپور و تایلند و برونئی و کامبوج و لائوس و میانمار و ویتنام اعضای آن هستند.

معاون وزیر خارجه سعودی و تعدادی از نمایندگان کشورهای «آ سه آن» پیش از نشست (عکس: مشعل القدیر)

معاون وزیر خارجه سعودی گفت «نتایج این نشست در رسیدن به امنیت و شکوفایی جهانی سهیم خواهد بود چون دو طرف به بررسی افزایش مناسبات و ایجاد شراکت و ساز و کارهای مناسب برای رایزنی و گفتگوی پایدار و افزایش همکاری اقتصادی و تجاری و سرمایه گذاری و .. می پردازند. امیدواریم این نشست باعث افزایش رایزنی برای معرفی فرصت های نوین همکاری تجاری و سرمایه گذاری و توسعه ای بین شورای همکاری و آ سه آن از جمله تنظیم توافق چارچوب همکاری های اقتصادی و تجاری و سرمایه گذاری و امنیتی گردد».
الرسی در این سمینار با حضور نمایندگانی از آ سه آن و شورای همکاری خلیج خاطر نشان کرد «در نظر داریم در این نشست یک برنامه اقدام مشترک برای ۲۰۲۴ -۲۰۲۸ و برنامه افزایش گفتگوی استراتژیک بین دو سازمان امضا کنیم که گفتگوهای سیاسی و امنیتی و همکاری اقتصادی و سرمایه گذاری و روابط بین مردم را در برمی گیرد».
از سوی دیگر محمد شهداء عثمان معاون هیئت نمایندگی مالزی در ریاض و نماینده کشورهای آ سه آن گفت «این نشست باعث افزایش سطح پویایی روابط دو طرفه می شود و راه را برای پیشبرد روابط و افزایش همکاری بین این دو نهاد و زمینه های همکاری کنونی همچون مبارزه با جرایم بین المللی و تروریسم باز می کند و فرصتی برای معرفی زمینه های نوین همکاری امنیتی و سیاسی و اقتصادی و فرهنگی است».
عثمان گفت «نتایج نشست رهبران شورای همکاری خلیج و آ سه آن بستری برای همکاری در زمینه های سرمایه گذاری و توریسم و کشاورزی و محصولات حلال و آموزش و کارآموزی در پنج سال آینده خواهد بود».
عبد العزیز العویشق معاون دبیر کل در امور سیاسی و مذاکرات دبیر خانه شورای همکاری خلیج گفت «این نشست که برای اولین بار بین کشورهای خلیج و آ سه آن برگزار می شود «تاریخی» است».
العویشق افزود «بالابردن سطح همکاری ها در حد راهبردی هدف اصلی نشست است و همه اعضای آ سه آن به جز میانمار حاضر خواهند بود و کشورهای خلیج نیز در رده های بالا در نشست شرکت خواهند کرد».
دکتر عبد العزیز در این سمینار خاطر نشان کرد «دو طرف روابط تجاری بسیار مستحکم دارند اما در حد روابط قدرتمند همه جانبه نیست. داد و ستد کالا بین طرفین ۱۱۰ میلیارد دلار است که ۹ درصد تجارت خارجه کشورهای خلیجی را تشکیل می دهد».
او خاطر نشان کرد «جنبه استراتژیک این مناسبات را باید تقویت کرد و حالا فرصت مناسبی برای معرفی زمینه های دیگر همکاری به وجود آمده است. برنامه کاری مورد نظر ما و بیانیه ای که امیدواریم امضا شود در حقیقت مقدمه ای برای آغاز گفتگوهای سیاسی و امنیتی و همکاری اقتصادی و فرهنگی و پیوند بین مردم است».

عبد العزیز العویشق معاون دبیر کل در امور سیاسی و مذاکرات دبیر خانه شورای همکاری خلیج (عکس: مشعل القدیر)

دکتر العویشق خاطر نشان کرد «نظام بین المللی چند قطبی در حال تشکیل شدن است و به نیروهای میانه رو مثل کشورهای خلیجی و آ سه آن نیز دارد. این نیروهای میانه رو باید در کنار هم باشند و بتوانند با گفتگو روابط چند جانبه به خصوص در حوزه سیاست را تقویت کنند».
البراء الاسکندرانی معاون اقتصاد بین الملل وزارت اقتصاد و برنامه ریزی سعودی گفت «نقاط مشترک متعددی داریم. تولید ناخالص داخلی کشورهای خلیج ۷.۳ درصد و کشورهای آ سه آن ۵.۷ درصد در سال گذشته افزایش داشته و این نشان می دهد اقتصاد دو حوزه در حال رشد است».
او افزود «حجم صادرات کشورهای آ سه آن به کشورهای خلیجی در ده سال گذشته رشد ۵۷ درصدی داشته است. سعودی به دنبال تنوع بخشیدن به منابع توسعه و رشد در بخش های توریسم و سرگرمی و ورزش و فرهنگ و غیره است. کشورهای آ سه آن در این زمینه خبره هستند و این فرصت مناسبی برای همکاری مشترک است».

دکتر عبد العزیز بن صقر رئیس مرکز پژوهش های الخلیج معتقد است «مناسبات بین دو طرف در درجه اول اهمیت اقتصادی دارد و سپس بعد سیاسی آن مطرح می شود. کشورهای آ سه آن همواره با رویکرد بی طرفانه توجه خود را روی اقتصاد معطوف کردند و سران خلیجی توسعه و اقتصاد را در اولویت قرار می دهند».
بن صقر گفت «کشورهای آ سه آن نسبت به مجموعه های اقتصادی دیگر عملکرد درخشان تری دارند و از جمعیت ۶۲۲ میلیون نفری و ۴.۵ میلیون متر مربع مساحت و تولید ناخالص ۳.۶ تریلیون دلاری برخوردارند».
او گفت «تمرکز بر هدف اقتصادی و فاصله گرفتن از ایدئولوژی و دخالت نکردن در امور داخلی کشورها و توجه به توسعه و سرمایه گذاری کلید موفقیت آ سه آن است».



پیام رئیس‌جمهوری موریتانی به ولیعهد سعودی

شاهزاده محمد بن سلمان (واس)
شاهزاده محمد بن سلمان (واس)
TT

پیام رئیس‌جمهوری موریتانی به ولیعهد سعودی

شاهزاده محمد بن سلمان (واس)
شاهزاده محمد بن سلمان (واس)

شاهزاده محمد بن سلمان، ولیعهد و نخست‌وزیر پادشاهی عربی سعودی، پیام مکتوبی از محمد ولد الشیخ الغزوانی دریافت کرد که به روابط دوجانبه میان دو کشور و راه‌های تقویت آن مربوط می‌شود.

این پیام به نیابت از ولیعهد، توسط شاهزاده فیصل بن فرحان در جریان دیدار با دکتر محمد سالم ولد مرزوق در شهر جده دریافت شد.

دو طرف در جریان این دیدار، روابط میان دو کشور را بررسی کردند و درباره فرصت‌های توسعه همکاری‌های دوجانبه در زمینه‌های مختلف گفت‌وگو کردند. همچنین دیدگاه‌های خود را درباره مسائل مورد اهتمام مشترک تبادل کردند.


تلاش سعودی برای تقویت نقش پاکستان در کاهش تنش‌ها

بخشی از دیدار ولیعهد پادشاهی عربی سعودی، شاهزاده محمد بن سلمان، با نخست‌وزیر پاکستان و فرمانده ارتش این کشور در جده، مارس ۲۰۲۶ (واس)
بخشی از دیدار ولیعهد پادشاهی عربی سعودی، شاهزاده محمد بن سلمان، با نخست‌وزیر پاکستان و فرمانده ارتش این کشور در جده، مارس ۲۰۲۶ (واس)
TT

تلاش سعودی برای تقویت نقش پاکستان در کاهش تنش‌ها

بخشی از دیدار ولیعهد پادشاهی عربی سعودی، شاهزاده محمد بن سلمان، با نخست‌وزیر پاکستان و فرمانده ارتش این کشور در جده، مارس ۲۰۲۶ (واس)
بخشی از دیدار ولیعهد پادشاهی عربی سعودی، شاهزاده محمد بن سلمان، با نخست‌وزیر پاکستان و فرمانده ارتش این کشور در جده، مارس ۲۰۲۶ (واس)

تحلیلگرانی که با «الشرق الأوسط» گفت‌وگو کرده‌اند، اعلام شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، درباره مشارکت پادشاهی عربی سعودی در پاسخ واشنگتن به تعلیق «طرح آزادی» مربوط به عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز را در ادامه تلاش‌های دیپلماتیکی ارزیابی می‌کنند که ریاض در پیش گرفته است.

شهباز شریف با قدردانی از آنچه «شجاعت» دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، خواند، تصمیم او برای تعلیق این طرح را «به‌موقع» توصیف کرد و گفت پاسخ ترامپ به درخواست پاکستان، پادشاهی عربی سعودی و دیگر کشورها می‌تواند به تقویت ثبات کمک کند. او در پیامی در شبکه «ایکس» نوشت: «پاسخ سخاوتمندانه رئیس‌جمهور ترامپ به درخواست ارائه‌شده از سوی پاکستان و دیگر کشورها، به‌ویژه پادشاهی و برادر عزیزم ولیعهد و نخست‌وزیر پادشاهی عربی سعودی، شاهزاده محمد بن سلمان، به‌طور قابل‌توجهی به تقویت صلح، ثبات و آشتی منطقه‌ای در این دوره حساس کمک خواهد کرد.»

ولیعهد پادشاهی عربی سعودی و نخست‌وزیر پاکستان طی کمتر از یک ماه دو بار در جده دیدار کردند (ا.ف.پ)

این تحرکات بخشی از مجموعه‌ای از رایزنی‌های سیاسی فشرده در هفته‌های اخیر به‌شمار می‌رود، به‌ویژه پس از آنکه پاکستان به‌طور رسمی در نقش میانجی میان ایالات متحده و ایران وارد شد. در همین چارچوب، نشست‌های چهارجانبه وزارتی با حضور پادشاهی عربی سعودی، پاکستان، ترکیه و مصر شکل گرفت که نخستین دور آن در ریاض، سپس در اسلام‌آباد و سومین نشست در آنتالیا برگزار شد. سفیر پاکستان در پادشاهی عربی سعودی در گفت‌وگو با «الشرق الأوسط» این روند را «بخشی از تلاش‌های مستمر برای تحقق صلح در منطقه» توصیف کرده است.

همکاری رو به گسترش

احمد القریشی، کارشناس امنیت ملی، بر این باور است که پادشاهی عربی سعودی نقش کلیدی در پیشبرد موفقیت‌آمیز میانجی‌گری پاکستان ایفا کرده است. به گفته او، سیاست خویشتنداری ریاض، همراه با انتقال پیام‌های روشن سیاسی و نظامی در هماهنگی با پاکستان به ایران، به شکل‌گیری این برداشت در تهران کمک کرده که با شرایطی تازه در سطح منطقه روبه‌رو است؛ شرایطی که نیازمند بازنگری در رویکردهای سیاسی و ابزارهای مدیریت بحران است.

نمایشگر رصد موقعیت کشتی‌ها، نشان‌دهنده تردد دریایی در تنگه هرمز (ا.ف.پ)

القریشی در ادامه گفت مشارکت پادشاهی عربی سعودی در هر ابتکار منطقه‌ای یا بین‌المللی، به آن سطح قابل‌توجهی از اعتبار و مشروعیت می‌بخشد؛ موضوعی که در مورد میانجی‌گری پاکستان نیز به‌وضوح دیده می‌شود. او این ابتکار را از نظر زمان‌بندی و مسیر «غافلگیرکننده» توصیف کرد و افزود که بدون حمایت ایالات متحده و پادشاهی عربی سعودی، نه ایران و نه جامعه بین‌المللی آن را با چنین جدیتی دنبال نمی‌کردند.

او همچنین به سفر شاهزاده فیصل بن فرحان، وزیر امور خارجه پادشاهی عربی سعودی، به اسلام‌آباد پیش از دیدار آمریکا و ایران اشاره کرد و آن را نشانه‌ای روشن برای تهران دانست تا این میانجی‌گری را جدی بگیرد.

«چهارجانبه اسلامی»

منیف الحربی، تحلیلگر سیاسی، نیز در گفت‌وگو با «الشرق الأوسط» تلاش‌های پادشاهی عربی سعودی از ابتدای بحران برای یافتن راه‌حلی سیاسی با هدف مهار تنش‌ها را برجسته کرد. به گفته او، این رویکرد بر این باور استوار است که راه‌حل‌های نظامی نمی‌توانند به ثباتی پایدار منجر شوند.

او به نشست ۱۹ مارس در ریاض اشاره کرد که با حضور پادشاهی عربی سعودی، پاکستان، ترکیه و مصر برگزار شد و زمینه‌ساز شکل‌گیری رویکردی مبتنی بر راه‌حل‌های سیاسی شد. پس از آن، نشست ۲۹ مارس در اسلام‌آباد با تحرکات دیپلماتیک گسترده‌تری همراه بود که به پیشبرد این مسیر انجامید و در نهایت به دیدار طرف‌های آمریکایی و ایرانی در پاکستان به عنوان نشانه‌ای از تداوم این روند دیپلماتیک منجر شد.

الحربی همچنین بر تأکید مداوم ریاض بر ضرورت حل‌وفصل مسالمت‌آمیز بحران‌های منطقه‌ای، همراه با پایبندی به حقوق بین‌الملل و منشور سازمان ملل متحد، تأکید کرد. به گفته او، این رویکرد بازتاب‌دهنده نقش محوری و دیرینه پادشاهی عربی سعودی در تقویت ثبات منطقه و ترجیح دادن مسیر توسعه، همکاری و شراکت است.


معافیت متقابل سعودی و ترکیه برای دارندگان گذرنامه‌های دیپلماتیک و ویژه از ویزا

رئیس‌جمهور ترکیه هنگام استقبال از وزیر خارجه پادشاهی عربی سعودی، با حضور همتای ترک خود در آنکارا – دیروز (خبرگزاری رسمی پادشاهی عربی سعودی «واس»)
رئیس‌جمهور ترکیه هنگام استقبال از وزیر خارجه پادشاهی عربی سعودی، با حضور همتای ترک خود در آنکارا – دیروز (خبرگزاری رسمی پادشاهی عربی سعودی «واس»)
TT

معافیت متقابل سعودی و ترکیه برای دارندگان گذرنامه‌های دیپلماتیک و ویژه از ویزا

رئیس‌جمهور ترکیه هنگام استقبال از وزیر خارجه پادشاهی عربی سعودی، با حضور همتای ترک خود در آنکارا – دیروز (خبرگزاری رسمی پادشاهی عربی سعودی «واس»)
رئیس‌جمهور ترکیه هنگام استقبال از وزیر خارجه پادشاهی عربی سعودی، با حضور همتای ترک خود در آنکارا – دیروز (خبرگزاری رسمی پادشاهی عربی سعودی «واس»)

پادشاهی عربی سعودی و ترکیه توافق‌نامه‌ای درباره معافیت متقابل از الزامات ویزا برای دارندگان گذرنامه‌های دیپلماتیک و گذرنامه‌های ویژه امضا کردند.

پس از امضای این توافق، رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، روز چهارشنبه در آنکارا از شاهزاده فیصل بن فرحان، وزیر خارجه پادشاهی عربی سعودی، استقبال و با او دیدار کرد.

به گزارش خبرگزاری رسمی پادشاهی عربی سعودی، دو طرف در این دیدار روابط دوجانبه را بررسی کرده و درباره راه‌های تقویت همکاری‌ها در راستای منافع مشترک و همچنین تقویت امنیت و ثبات در منطقه گفت‌وگو کردند.

این توافق مشترک که توسط وزیر خارجه پادشاهی عربی سعودی و همتای ترک او، هاکان فیدان، امضا شد، در پایان نشست سوم شورای هماهنگی ترکیه و پادشاهی عربی سعودی در آنکارا و در روز چهارشنبه به نتیجه رسید.

گفت‌وگوهای دوجانبه

هاکان فیدان و شاهزاده فیصل بن فرحان پیش از برگزاری نشست شورا، یک جلسه دوجانبه برگزار کردند که طی آن روابط میان ترکیه و پادشاهی عربی سعودی و راه‌های توسعه آن در تمامی حوزه‌ها مورد بررسی قرار گرفت.

در این گفت‌وگوها همچنین مجموعه‌ای از موضوعات بین‌المللی و تحولات منطقه‌ای از جمله وضعیت نوار غزه، حملات اسرائیل به لبنان، تلاش‌ها برای گسترش نفوذ در خاک سوریه، جنگ در ایران و پیامدهای آن بر منطقه، و نیز تلاش‌های دیپلماتیک جاری برای پایان دادن به این جنگ و دستیابی به توافق میان ایران و ایالات متحده آمریکا بررسی شد.

به گفته منابع دیپلماتیک که با «الشرق الأوسط» گفت‌وگو کرده‌اند، وزیران خارجه ترکیه و پادشاهی عربی سعودی بر ضرورت ادامه اجرای مرحله دوم توافق صلح و آغاز فوری روند بازسازی در غزه تأکید کردند.

همچنین دو طرف بر توقف اقدامات توسعه‌طلبانه اسرائیل در منطقه، از جمله از طریق حملات به لبنان و تلاش برای گسترش نفوذ در سوریه، تأکید داشتند.

این منابع افزودند که دو وزیر از ادامه تلاش‌ها برای پایان دادن به جنگ در ایران و دستیابی به توافق نهایی میان تهران و واشنگتن حمایت کردند و همچنین بر ضرورت جلوگیری از تبدیل تحولات مربوط به تنگه هرمز به عامل تنش و تحریک جدید در منطقه تأکید داشتند.

بر اساس این گزارش، دو طرف همچنین بر این اصل تأکید کردند که کشورهای منطقه باید خود مسئول حل‌وفصل بحران‌هایشان باشند و نباید اجازه مداخله خارجی داده شود؛ رویکردی که آن را مبتنی بر اصل «مالکیت منطقه‌ای» توصیف کردند.

در ادامه، وزیران خارجه پادشاهی عربی سعودی و ترکیه بر تداوم تلاش‌ها برای یافتن راه‌حل‌های دیپلماتیک در مسائل خاورمیانه و حل اختلافات از طریق گفت‌وگو تأکید کردند.

ادامه همکاری

شورای هماهنگی ترکیه و پادشاهی عربی سعودی که در سال ۲۰۱۶ تأسیس شد، به عنوان یک سازوکار رسمی برای همکاری و مشورت میان دو کشور فعالیت می‌کند و هدف آن توسعه و تعمیق روابط در تمامی ابعاد در چارچوبی نهادی است.

نخستین نشست این شورا در روزهای ۷ و ۸ فوریه ۲۰۱۷ در آنکارا برگزار شد و دومین نشست آن نیز در ۱۸ مه ۲۰۲۵ در ریاض تشکیل شد.

این شورا شامل پنج کمیته فرعی با مشارکت نهادهای ذی‌ربط دو کشور است: کمیته سیاسی و دیپلماتیک، کمیته نظامی و امنیتی، کمیته فرهنگ، ورزش، رسانه و گردشگری، کمیته توسعه اجتماعی، سلامت و آموزش و کمیته تجارت، صنعت، سرمایه‌گذاری، زیرساخت و انرژی.

جلسات این کمیته‌ها به‌طور منظم برگزار می‌شود. آخرین نشست، مربوط به کمیته سیاسی و دیپلماتیک بود که به‌صورت مجازی در ۲۸ آوریل گذشته برگزار شد و هدف آن آماده‌سازی برای نشست سوم شورا بود.