کشورهای خلیجی و «آ سه آن» در مسیر همکاری استراتژیک برای مقابله با تهدیدهای مشترک

نشست تاریخی در ریاض ۲۰ اکتبر


دکتر عبد العزیز بن صقر (عکس وسط) بین معاون وزیر خارجه سعودی و نماینده کشورهای آسه آن و معاون رئیس هیئت مالزی در ریاض (عکس: مشعل القدیر)
دکتر عبد العزیز بن صقر (عکس وسط) بین معاون وزیر خارجه سعودی و نماینده کشورهای آسه آن و معاون رئیس هیئت مالزی در ریاض (عکس: مشعل القدیر)
TT

کشورهای خلیجی و «آ سه آن» در مسیر همکاری استراتژیک برای مقابله با تهدیدهای مشترک


دکتر عبد العزیز بن صقر (عکس وسط) بین معاون وزیر خارجه سعودی و نماینده کشورهای آسه آن و معاون رئیس هیئت مالزی در ریاض (عکس: مشعل القدیر)
دکتر عبد العزیز بن صقر (عکس وسط) بین معاون وزیر خارجه سعودی و نماینده کشورهای آسه آن و معاون رئیس هیئت مالزی در ریاض (عکس: مشعل القدیر)

نشست تاریخی سران کشورهای عرب شورای همکاری خلیج و انجمن جنوب شرق آسیا (ده کشور جنوب شرق آسیا در آن عضویت دارند) برای اولین بار در ریاض پایتخت سعودی روز جمعه (۲۰ اکتبر) برگزار می شود. هدف این نشست افزایش همکاری استراتژیک و معرفی فرصت های نوین بین طرفین اعلام شده است.
برنامه اقدام مشترک ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۸ و افزایش همکاری بین شورای همکاری خلیج و آسه آن به خصوص در حوزه های سیاسی و اقتصادی و امنیتی و فرهنگی و نیز سرمایه گذاری و توریسم و کشاورزی و محصولات حلال و آموزش و کارآموزی در دستور کار نشست روز جمعه است.
عبد الرحمان الرسی معاون همکاری ببین الملل وزارت خارجه سعودی گفت این نشست به منظور تقویت مناسبات کنونی بین کشورهای خلیج و آ سه آن با توجه به شرایط منطقه ای و تحولات بین المللی پرشتاب برگزار می شود.
او بر اهمیت بررسی راهکارهایی برای افزایش سطح همکاری ها و استفاده از قابلیت های دو طرف برای توسعه و برقراری امنیت و ثبات و مقابله با چالش ها و تهدیدها تاکید کرد.
الرسی چهارشنبه در حاشیه سمینار مرکز پژوهش های خلیج در ریاض درباره روابط بین کشورهای خلیج و آ سه آن اضافه کرد «نشست رهبران دو حوزه به منظور توسعه مناسبات سیاسی و استراتژیک دو جانبه و چند جانبه و رسیدن به توسعه پایدار از طریق توسعه ساز و کارها و افزایش فرصت همکاری اقتصادی و توسعه ای برگزار می شود».
انجمن آ سه آن در سال ۱۹۶۷ تاسیس شد و اندونزی و مالزی و فیلیپین و سنگاپور و تایلند و برونئی و کامبوج و لائوس و میانمار و ویتنام اعضای آن هستند.

معاون وزیر خارجه سعودی و تعدادی از نمایندگان کشورهای «آ سه آن» پیش از نشست (عکس: مشعل القدیر)

معاون وزیر خارجه سعودی گفت «نتایج این نشست در رسیدن به امنیت و شکوفایی جهانی سهیم خواهد بود چون دو طرف به بررسی افزایش مناسبات و ایجاد شراکت و ساز و کارهای مناسب برای رایزنی و گفتگوی پایدار و افزایش همکاری اقتصادی و تجاری و سرمایه گذاری و .. می پردازند. امیدواریم این نشست باعث افزایش رایزنی برای معرفی فرصت های نوین همکاری تجاری و سرمایه گذاری و توسعه ای بین شورای همکاری و آ سه آن از جمله تنظیم توافق چارچوب همکاری های اقتصادی و تجاری و سرمایه گذاری و امنیتی گردد».
الرسی در این سمینار با حضور نمایندگانی از آ سه آن و شورای همکاری خلیج خاطر نشان کرد «در نظر داریم در این نشست یک برنامه اقدام مشترک برای ۲۰۲۴ -۲۰۲۸ و برنامه افزایش گفتگوی استراتژیک بین دو سازمان امضا کنیم که گفتگوهای سیاسی و امنیتی و همکاری اقتصادی و سرمایه گذاری و روابط بین مردم را در برمی گیرد».
از سوی دیگر محمد شهداء عثمان معاون هیئت نمایندگی مالزی در ریاض و نماینده کشورهای آ سه آن گفت «این نشست باعث افزایش سطح پویایی روابط دو طرفه می شود و راه را برای پیشبرد روابط و افزایش همکاری بین این دو نهاد و زمینه های همکاری کنونی همچون مبارزه با جرایم بین المللی و تروریسم باز می کند و فرصتی برای معرفی زمینه های نوین همکاری امنیتی و سیاسی و اقتصادی و فرهنگی است».
عثمان گفت «نتایج نشست رهبران شورای همکاری خلیج و آ سه آن بستری برای همکاری در زمینه های سرمایه گذاری و توریسم و کشاورزی و محصولات حلال و آموزش و کارآموزی در پنج سال آینده خواهد بود».
عبد العزیز العویشق معاون دبیر کل در امور سیاسی و مذاکرات دبیر خانه شورای همکاری خلیج گفت «این نشست که برای اولین بار بین کشورهای خلیج و آ سه آن برگزار می شود «تاریخی» است».
العویشق افزود «بالابردن سطح همکاری ها در حد راهبردی هدف اصلی نشست است و همه اعضای آ سه آن به جز میانمار حاضر خواهند بود و کشورهای خلیج نیز در رده های بالا در نشست شرکت خواهند کرد».
دکتر عبد العزیز در این سمینار خاطر نشان کرد «دو طرف روابط تجاری بسیار مستحکم دارند اما در حد روابط قدرتمند همه جانبه نیست. داد و ستد کالا بین طرفین ۱۱۰ میلیارد دلار است که ۹ درصد تجارت خارجه کشورهای خلیجی را تشکیل می دهد».
او خاطر نشان کرد «جنبه استراتژیک این مناسبات را باید تقویت کرد و حالا فرصت مناسبی برای معرفی زمینه های دیگر همکاری به وجود آمده است. برنامه کاری مورد نظر ما و بیانیه ای که امیدواریم امضا شود در حقیقت مقدمه ای برای آغاز گفتگوهای سیاسی و امنیتی و همکاری اقتصادی و فرهنگی و پیوند بین مردم است».

عبد العزیز العویشق معاون دبیر کل در امور سیاسی و مذاکرات دبیر خانه شورای همکاری خلیج (عکس: مشعل القدیر)

دکتر العویشق خاطر نشان کرد «نظام بین المللی چند قطبی در حال تشکیل شدن است و به نیروهای میانه رو مثل کشورهای خلیجی و آ سه آن نیز دارد. این نیروهای میانه رو باید در کنار هم باشند و بتوانند با گفتگو روابط چند جانبه به خصوص در حوزه سیاست را تقویت کنند».
البراء الاسکندرانی معاون اقتصاد بین الملل وزارت اقتصاد و برنامه ریزی سعودی گفت «نقاط مشترک متعددی داریم. تولید ناخالص داخلی کشورهای خلیج ۷.۳ درصد و کشورهای آ سه آن ۵.۷ درصد در سال گذشته افزایش داشته و این نشان می دهد اقتصاد دو حوزه در حال رشد است».
او افزود «حجم صادرات کشورهای آ سه آن به کشورهای خلیجی در ده سال گذشته رشد ۵۷ درصدی داشته است. سعودی به دنبال تنوع بخشیدن به منابع توسعه و رشد در بخش های توریسم و سرگرمی و ورزش و فرهنگ و غیره است. کشورهای آ سه آن در این زمینه خبره هستند و این فرصت مناسبی برای همکاری مشترک است».

دکتر عبد العزیز بن صقر رئیس مرکز پژوهش های الخلیج معتقد است «مناسبات بین دو طرف در درجه اول اهمیت اقتصادی دارد و سپس بعد سیاسی آن مطرح می شود. کشورهای آ سه آن همواره با رویکرد بی طرفانه توجه خود را روی اقتصاد معطوف کردند و سران خلیجی توسعه و اقتصاد را در اولویت قرار می دهند».
بن صقر گفت «کشورهای آ سه آن نسبت به مجموعه های اقتصادی دیگر عملکرد درخشان تری دارند و از جمعیت ۶۲۲ میلیون نفری و ۴.۵ میلیون متر مربع مساحت و تولید ناخالص ۳.۶ تریلیون دلاری برخوردارند».
او گفت «تمرکز بر هدف اقتصادی و فاصله گرفتن از ایدئولوژی و دخالت نکردن در امور داخلی کشورها و توجه به توسعه و سرمایه گذاری کلید موفقیت آ سه آن است».



حضور محمد بن سلمان نقش پیشروانه سعودی در سیاست بین‌الملل را توسعه بخشید

ولیعهد سعودی شاهزاده محمد بن سلمان در حال استقبال از ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه در ریاض، دسامبر ۲۰۲۳ (واس)
ولیعهد سعودی شاهزاده محمد بن سلمان در حال استقبال از ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه در ریاض، دسامبر ۲۰۲۳ (واس)
TT

حضور محمد بن سلمان نقش پیشروانه سعودی در سیاست بین‌الملل را توسعه بخشید

ولیعهد سعودی شاهزاده محمد بن سلمان در حال استقبال از ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه در ریاض، دسامبر ۲۰۲۳ (واس)
ولیعهد سعودی شاهزاده محمد بن سلمان در حال استقبال از ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه در ریاض، دسامبر ۲۰۲۳ (واس)

از زمان صدور فرمان ملک سلمان بن عبدالعزیز، خادم حرمین شریفین، در ژوئن ۲۰۱۷ (۲۶ رمضان ۱۴۳۸ هجری قمری) مبنی بر انتخاب شاهزاده محمد بن سلمان به عنوان ولیعهد «برای حفظ موجودیت دولت و آینده آن، و تضمین تداوم آن بر پایه‌های خدمت به دین، سپس کشور و مردم، و تحقق خیر برای ملت وفادارش»، پادشاهی عربی سعودی وارد مرحله‌ای جدید با آرزوهای گسترده شد.

هشت سال پس از آن، تحولات اقتصادی و اجتماعی کشور شتاب گرفت و نقش منطقه‌ای و بین‌المللی آن گسترده‌تر و تاثیرگذارتر شد. سعودی به بازیگری پیشرو در عرصه سیاسی تبدیل شد که نه تنها مورد اعتماد بازیگران بین‌المللی و منطقه‌ای، بلکه حتی متحدان در زمان اختلافات شدیدشان است.

تقویت ثبات بین‌المللی

ولیعهد سعودی از همان ابتدا رهبری تقویت گشایش سعودی به جهان را در ابعاد اقتصادی، فرهنگی و به‌ویژه سیاسی برعهده گرفت. این گشایش سیاسی در سال‌های اخیر به مناطقی بی‌سابقه در تاریخ سعودی و خاورمیانه، مانند کشورهای کارائیب و آسه‌آن، گسترش یافت تا همکاری‌ها در زمینه‌های اقتصاد، سرمایه‌گذاری، تجارت و گردشگری تقویت شود.

ولیعهد سعودی شاهزاده محمد بن سلمان در حال استقبال از ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، در دیدار قبلی وی به سعودی (رویترز)

سیاست خارجی سعودی نقش خود را به عنوان حامی صلح، توسعه و ثبات گسترش داد. در حالی که دومین سالگرد «توافق پکن» بین سعودی و ایران نزدیک می‌شود، ریاض به ابتکار شاهزاده محمد بن سلمان، ولیعهد و نخستوزیر، میزبان مذاکرات آمریکا-اوکراین برای حل بحران بود. این نقش‌آفرینی به لطف روابط متوازن سعودی با تمام طرف‌ها ممکن شد. نشست‌های اخیر در الدرعیه و جده بین آمریکا و روسیه و همچنین آمریکا و اوکراین نشان داد که سیاست خارجی سعودی مورد اعتماد متحدان و رقبا است. این نقش شامل میانجیگری در بحران روسیه-اوکراین، ارائه کمک‌های بشردوستانه، و میانجیگری برای آزادی اسرا بوده است.

ولیعهد سعودی در یک اقدام بشردوستانه، موفق به آزادی ۱۰ اسیر با ملیت‌های مختلف از نیروهای اوکراینی شد که پس از انتقال به سعودی، به کشورهایشان بازگردانده شدند. ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، نیز از تلاش‌های شاهزاده محمد بن سلمان در میانجیگری برای تبادل اسرا بین آمریکا و روسیه در سال گذشته تقدیر کرد.

پرونده فلسطین و عادی‌سازی

مسئله فلسطین پس از دهه‌ها شاهد تحرکی بی‌سابقه بوده است. سعودی در ماهها و سال‌های اخیر بسیاری از کشورها را به رسمیت شناختن دولت فلسطین ترغیب کرده است، به طوری که تعداد این کشورها به ۱۴۹ مورد (بر اساس آمار وزارت خارجه فلسطین) رسیده است. شاهزاده محمد بن سلمان شرط سعودی برای عادی‌سازی با اسرائیل را «تحقق دولت فلسطینی» اعلام کرده است.

سعودی میزبان دو اجلاس پیاپی از کشورهای عربی و اسلامی در ریاض برای هماهنگی مواضع و فشار بر جامعه بین‌المللی بوده است. همچنین ریاض نخستین نشست ائتلاف بین‌المللی برای اجرای راه‌حل دو دولتی را برگزار کرد.

ولیعهد سعودی شاهزاده محمد بن سلمان در حال استقبال از بیعت‌کنندگان در قصر الصفا در مکه (واس)

بسیاری از ناظران معتقدند سیاست‌های ریاض تحت رهبری شاهزاده محمد بن سلمان در سال‌های اخیر با تمرکز بر پرونده‌های پیچیده و گردآوری تمام طرف‌ها به میز مذاکره، از شدت بحران‌های جهانی کاسته است. این رویکرد، صلح را از مسیر گفت‌وگو ممکن ساخته است.

مقصد راه‌حل‌های صلح آمیز

مذاکرات آمریکا-اوکراین در جده در ماه جاری به پیشنهاد آتش‌بس فوری ۳۰ روزه و گام‌هایی به سوی صلح پایدار در اوکراین انجامید. این نتیجه پس از سه هفته مذاکرات آمریکا-روسیه، اولین گفت‌وگوها از آغاز جنگ اوکراین، حاصل شد. دو طرف بر تشکیل گروه‌های سطح بالا برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی کانال‌های دیپلماتیک توافق کردند.

در زمینه یمن، سعودی با ارائه «ابتکار پایان بحران یمن» و حمایت از آتش‌بس، نقش میانجیگری خود را تقویت کرد که به نقشه راه سازمان ملل برای یمن منجر شد.

حل اختلاف تاریخی اتیوپی و اریتره از طریق «توافقنامه جده برای صلح» در سپتامبر ۲۰۱۸ تحت حمایت پادشاه سلمان، جایگاه سعودی را به عنوان پایگاهی برای صلح تقویت کرد. عمر گله، رئیس‌جمهور جیبوتی، این نقش را ستود.

در سودان، سعودی با انجام عملیات تاریخی تخلیه افراد گرفتار پس از جنگ داخلی ۲۰۲۳ و میزبانی «مذاکرات جده» بین طرف‌های درگیر، نقش بشردوستانه و صلح آفرین خود را نشان داد.

واشنگتن و پکن در ریاض

در دهه گذشته، سعودی تنها کشور خاورمیانی بوده که توانسته در میانه تنش‌های جهانی—از جنگ اوکراین تا مناقشات تجاری و جنگ غزه—زعمای آمریکا، چین و روسیه را در فاصله کوتاهی میزبانی کند. این جایگاه، سعودی را به بازیگری کلیدی در تاثیرگذاری بر سیاست‌های بین‌المللی تبدیل کرده است، امری که با حجم و سطح سفرها و نشست‌های بین‌المللی در ریاض، به‌ویژه پس از جنگ غزه، مشهود است.

ولیعهد سعودی در حال استقبال از رئیس‌جمهور چین در یکی از دیدارهای اخیر به سعودی (واس)

نقش سعودی در جهان عرب و اسلام

سعودی تحت رهبری شاهزاده محمد بن سلمان، در هشت سال گذشته میزبان ۷ اجلاس مهم عربی و اسلامی از جمله «اجلاس اضطراری مکه» (۲۰۱۹)، «اجلاس عربی-چینی» (۲۰۲۲)، و «اجلاس مشترک عربی-اسلامی» (۲۰۲۳) بوده است. همچنین ۱۲ دوره از ۴۵ دوره اجلاس شورای همکاری خلیج در سعودی برگزار شده است.

سعودی میزبان رویدادهای بین‌المللی بزرگی مانند «اجلاس گروه ۲۰» در ۲۰۲۰ (به صورت مجازی)، «اجلاس سعودی-آفریقا» (۲۰۲۳)، و «اجلاس سعودی-کارائیب» (۲۰۲۳) بوده است.