در راهروهای تاریکی که به زیرزمین کاخ الیزه منتهی میشوند، جایی که نور روز به آن راه ندارد و صداهای پرهیاهوی پاریس در آن محو میشوند، سکوتی از جنس دیگر حاکم است؛ سکوت مردان و زنانی که در خطوط پشتی برای حفاظت از جمهوری فرانسه ایستادهاند.
تصادفی نبود که همزمان با انتشار کتابی تحقیقی با عنوان «ارتش سایههای جدید» (La Nouvelle Armée des ombres)، به قلم سه تن از برجستهترین روزنامهنگاران تحقیقی پایگاه تخصصی امور اطلاعاتی «اینتلیجنس آنلاین»، یعنی پیر گاستینو، آنتوان ایزامبار و فرانک رنو، صحنه سیاسی و امنیتی فرانسه ملتهب شد.
این اثر که اواخر اکتبر گذشته بهتازگی منتشر شد، صرفاً گزارشی گذرا نبود، بلکه بهسرعت به سندی تشریحی و بهشدت حساس تبدیل شد که نگرانیهای بزرگ خواب را از چشمان نخبگان حاکم و رهبران نهادهای حاکمیتی در کشوری ربوده است که بر بستری ملتهب از قطبیشدن اجتماعی و سیاسی قرار دارد.
این سه روزنامهنگار موفق شدهاند به پشت دیوارهای قطور «دولت پنهان» در فرانسه نفوذ کنند و از طرحهای راهبردی بسیار محرمانه و پیچیدهای پرده بردارند که پشت درهای بسته تدوین شدهاند.

این گزارش با جسارتی کمسابقه آشکار میکند که دستگاههای اطلاعاتی فرانسه، در شاخههای مختلف امنیتی و نظامی خود، دیگر به نظارت بر تهدیدهای کلاسیک خارجی یا تعقیب شبکههای تروریستی فرامرزی بسنده نمیکنند، بلکه اکنون جهتگیری و تجهیزات حساس خود را بهسوی داخل کشور معطوف کردهاند.
نویسندگان تصویری سینمایی و تیره از سناریوهای آشوب فراگیر ترسیم میکنند که نخبگان نظامی بهطور منظم برای مقابله با آنها تمرین میکنند؛ از شبح حملات سایبری فلجکننده علیه تأسیسات حیاتی گرفته تا فرضیه قطع کامل و سراسری شبکههای برق و ارتباطات و سرانجام شبیهسازی وقوع ناآرامیهای مسلحانه و شورش مدنی خارج از کنترل در خیابانهای پاریس، پایتختی که به ناز و نعمت خو گرفته است.

راهبرد خفهکردن شورش و بازگشت به عصر رادیو
جزئیات این گزارش از مرز پیشبینیهای امنیتی متعارف فراتر میرود. کتاب از طرحی اضطراری، بسیار محرمانه و سختگیرانه پرده برمیدارد که رئیس پلیس پاریس با هماهنگی فرماندهان ارشد نظامی تدوین کرده است.
هدف این طرح، استقرار فوری و گسترده نیروهای کمکی امنیتی و یگانهای زبده زرهی در اطراف ساختمانهای حاکمیتی و مراکز حساس قدرت است تا با سناریوهایی نظیر قیام مسلحانه گسترده یا حملات هماهنگ داخلی با هدف فلجکردن ارکان دولت مقابله شود.
ماجرا به همینجا ختم نمیشود. گزارش از تمرینهای سختی پرده برمیدارد که نیروهای حساس دولتی و دستگاههای اطلاعاتی برای یادگیری شیوه فعالیت و برقراری ارتباط بدون اتکا به فناوریهای مدرن پشت سر میگذارند.
این افراد میآموزند که چگونه بدون تلفنهای هوشمند و شبکه اینترنت بحرانها را مدیریت کنند و در صورت لزوم، بهطور کامل به ابزارهای ارتباطی سنتی و امواج رادیویی رمزگذاریشدهای متکی شوند که به چند دهه پیش بازمیگردند؛ تمهیدی برای مقابله با حملات سایبری فراگیری که میتواند زیرساخت دیجیتال کشور را بهطور کامل از کار بیندازد.

در زیرزمین؛ طرح فرار مکرون و نبرد برای بقا
در سایه این تهدیدهای فرضی که گامبهگام به واقعیت نزدیکتر میشوند، کتاب با اتکا به اسناد و شهادتهای دستاول مقامهای امنیتی سابق و کنونی، ما را به سفری جزئینگر میبرد تا سازوکار طرحهای اضطراری در بالاترین سطح را برای حفاظت از نماد و جوهره دولت، یعنی امانوئل مکرون، رئیسجمهوری، آشکار کند.
این گزارش روزنامهنگارانه ما را به پشت دیوارهای زراندود کاخ الیزه میبرد؛ بهطور مشخص به اعماق استحکامیافته زیرزمین، جایی که پناهگاه هستهای مشهور موسوم به «پست ژوپیتر» (Poste Jupiter) قرار دارد؛ مرکز عصبیای که در دشوارترین شرایط، امور دفاعی و بازدارندگی از آنجا مدیریت میشود.
اما طرحهای امنیتی به پناهگرفتن در این پناهگاه بتنی مستحکم در زیر کاخ الیزه محدود نمیشوند. کتاب بخش گستردهای را به جزئیات طرح محرمانه و بسیار پیچیده تخلیه رئیسجمهوری اختصاص داده است؛ طرحی که برای حفاظت از او در صورت موفقیت جمعیت خشمگین معترضان در عبور از حصارهای کاخ و محاصره مراکز قدرت، بهروزرسانی شده و در عمل نیز مورد آزمایش قرار گرفته است.
بر اساس این طرح، رئیسجمهوری از مسیرهای جایگزین و کاملاً پنهانی به خارج از پاریس منتقل میشود و به پناهگاهها و پایگاههای نظامی مجهزی در مناطق مختلف فرانسه میرود تا تداوم رهبری کشور تضمین شود.
این طرحها که پیشتر صرفاً فرضیههایی برگرفته از میراث جنگ سرد به نظر میرسیدند، اکنون برای مقابله با خطر فروپاشی امنیت داخلی و جنگهای ترکیبی فعال شدهاند؛ جنگهایی که حملات سایبری خارجی را با ناآرامیهای امنیتی و تهدیدهای هستهای داخلی درهم میآمیزند.

صندوقهای سیاه برای احیای سلولهای جنگ سرد
شاید خطرناکترین بخش افشاگری این سه روزنامهنگار تحقیقی، تلاشهای دولت پنهان برای احیای شبکهها و هستههای خفتهای باشد که مستقیماً از میراث جنگ سرد الهام گرفتهاند. کتاب فاش میکند که این شبکههای مخفی، دور از نظارت پارلمان و از طریق صندوقهای سرمایهگذاری سیاه وابسته به دولت تأمین مالی و تجهیز میشوند. هدف از ایجاد آنها تضمین وجود ساختاری جایگزین و نامرئی برای فرماندهی است؛ ساختاری که در صورت فروپاشی دولت مرکزی یا فلجشدن کامل پایتخت، بتواند اداره کشور و تداوم حیات آن را بر عهده بگیرد.
پاسخ به این پرسش که راز این آمادهباش و انتخاب دقیقاً چنین مقطع حساسی چیست، در افق سیاسی نزدیک فرانسه نهفته است؛ بهطور مشخص، انتخابات ریاستجمهوری سال ۲۰۲۷.
دستگاههای امنیتی و نظامی فرانسه در قبال پیامدهای این رویداد دموکراتیک، با نگرانی فزایندهای روبهرو هستند. گزارشهای اطلاعاتی داخلی از نگرانیهای جدی درباره شکاف عمیق اجتماعی حکایت دارند؛ شکافی که در صورت به قدرت رسیدن نیروهای سیاسی افراطی، چه از راست افراطی و چه از چپ افراطی، و تغییر ناگهانی جهتگیری سیاسی کشور، ممکن است به خیزش گسترده مردمی یا درگیریهای داخلی وسیع منجر شود.
قلمهای افشاگر و تناقض نهفته در عنوانی کلاسیک
نمیتوان این اثر جنجالی را از پیشینه حرفهای سه نویسنده آن جدا دانست. پیر گاستینو، آنتوان ایزامبار و فرانک رنو نمایندگان نسل قدیمی روزنامهنگاری تحقیقی فرانسهاند؛ نسلی که در کاوش اسرار سازمانهای اطلاعاتی و جهان پنهان تخصص یافته و سابقهای طولانی در کالبدشکافی شبکههای جاسوسی و نفوذهای سایبری دارد. آنها پیشتر نیز با انتشار گزارشهای تحقیقی متعددی، از جمله کتاب مشهورشان «فرانسه تحت جاسوسی»، جنجال و بحثهای فراوانی برانگیختهاند.
نویسندگان در این مرحله، هوشمندانه عنوانی را برگزیدهاند که میراث تاریخی سنگینی را با خود حمل میکند و بهطور ضمنی به رمان کلاسیک مشهور «ارتش سایهها» اشاره دارد؛ اثری که ژوزف کسل در سال ۱۹۴۳، در جریان جنگ جهانی دوم، برای ثبت مبارزات مقاومت فرانسه علیه نازیسم نوشت.
اما تناقض در مفاهیم نهفته است: درحالیکه «ارتش سایههای قدیم» برای بازپسگیری جمهوری با دشمنی خارجی و اشغالگر میجنگید، «ارتش سایههای جدید» امروز خود را در برابر دشمنی نامرئی بسیج میبیند که از دل خود جامعه سر برمیآورد. اکنون مأموریت مقدسی که بر دوش مردان سایه در دستگاههای اطلاعاتی و ارتش گذاشته شده، حفاظت از جمهوری در برابر خطرات تجزیه داخلی و خودکشی سیاسی و تضمین پابرجاماندن نهادهاست؛ فارغ از اینکه صندوقهای رأی چه کسی را بهعنوان ساکن جدید کاخ الیزه به بالکن آن خواهند آورد.

