مرح البقاعی در کتاب خود با عنوان «بعد نقطة التحول... من الثورة إلى سقوط بشار الأسد: خمسة عشر عاماً غيّرت سوريا والشرق الأوسط/ پس از نقطه عطف... از انقلاب تا سقوط بشار اسد: پانزده سالی که سوریه و خاورمیانه را تغییر داد»، که به زبان انگلیسی از سوی انتشارات «اسکای هورس» منتشر شده است، تنها پنجرهای به روی پانزده سال از تاریخ سوریه نمیگشاید، بلکه دریچهای گسترده به یکی از سختترین و پیچیدهترین دورههای تاریخ منطقه نیز باز میکند. این سفری است که از درعا آغاز میشود؛ از همان لحظهای که فریاد آزادی از خیابانهای شهری کوچک در سوریه برخاست و به پژواکی تبدیل شد که سراسر منطقه را به لرزه درآورد. این سفر تا ۸ دسامبر ۲۰۲۴ ادامه مییابد؛ روزی که پرونده حاکمیت خاندان اسد بسته شد، بیآنکه پرسشهای بزرگ سوریه نیز با آن به پایان برسد.
عنوان کتاب، بهخودیخود، حاوی تناقضی تاریخی و عمیق است؛ زیرا «نقطه عطف» لزوماً پایان راه نیست، بلکه ممکن است لحظه آغاز دشوارترین بخش مسیر باشد. سقوط یک نظام سیاسی لزوماً به معنای تولد یک دولت نیست و پایانیافتن دورهای از استبداد بهتنهایی برای ساختن آیندهای مبتنی بر آزادی، عدالت و شهروندی کافی نیست... «سوریه میان پایان گذشته و آغاز آینده ایستاده است؛ با خاطرهای سنگین و چشماندازی گشوده به احتمالاتی که همچنان سیاست، جغرافیا و تاریخ بر سر آنها کشمکش دارند.»
نویسنده از ایوان تحلیل سرد به فاجعه سوریه نمینگرد و به بازچینی رویدادها بر اساس توالی زمانی آنها بسنده نمیکند... او از درون تجربه مینویسد؛ از جایگاه شاهدی که تحولات سرزمینش را دنبال کرده و دیده است که چگونه یک رؤیای جمعی میتواند در معرض آزمونهای تاریخ قرار گیرد و چگونه اراده ملتها با منافع قدرتهای منطقهای و بینالمللی درهم میآمیزد، تا جایی که سرنوشت کشوری تمامعیار به صحنه منازعهای تبدیل میشود که از مرزهای آن فراتر میرود... «سوریه صرفاً قطعهای بر نقشه منافع بینالمللی نیست، پروندهای برای مذاکره که پایتختها آن را دستبهدست کنند یا عددی در محاسبات جنگها و موازنه قدرتها نیست. سوریه یک ملت است، با خاطرهها، خانهها، نامها، چهرهها و نسلهایی که بهای سنگینی پرداختهاند تا آینده همچنان اسیر گذشته نماند.»
در قلب این روایت، فوریترین مسئله سوریه قرار دارد: چگونه میتوان وطنی را از نو ساخت که از فرزندانش نخواهد برای تعلقداشتن به آن، شبیه یکدیگر باشند؟ و چگونه میتوان از دولتی که معنای وطن را در انحصار خود گرفته بود، به دولتی گذر کرد که در آن وطن بهطور برابر به همه شهروندانش تعلق داشته باشد؟ «وحدت واقعی سوریه با محو تفاوتهایش حفظ نمیشود، بلکه با پاسداری از تنوع آن استوار میماند؛ با بازتولید ترس ساخته نمیشود، بلکه به بنیاننهادن پیمانی ملی نیاز دارد که کرامت انسان و حقوق او را، فارغ از هویت و وابستگیاش، به رسمیت بشناسد.»
شاید تأملبرانگیزترین نکته در این سفر آن باشد که «تاریخ برای ملتها پایانهایی کامل و تمامشده رقم نمیزند. انقلابها تنها با آنچه سرنگون کردهاند سنجیده نمیشوند، بلکه باید دید پس از سقوط چه چیزی میتوانند بنا کنند. آزادی لحظهای گذرا از رهایی نیست، بلکه مسئولیتی سیاسی، اخلاقی و تاریخی است که به نهادهای عادلانه، شهروندی برابر، خاطرهای عاری از انتقام و آیندهای نیاز دارد که هیچکس را کنار نگذارد.»
تصاویری که به گفته نویسنده این اثر را همراهی میکنند، بُعد دیگری به متن میافزایند؛ این تصاویر صرفاً مستندنگاری بصری سالهای گذشته نیستند، بلکه گواهانی بر دورانیاند که سوریها با تمام رؤیاها، شکستها و فداکاریهایش زیستهاند. برخی تصاویر آنچه را زبان از بیانش ناتوان است، بازمیگویند و برخی چهرهها چکیدهای از تاریخ را در خود دارند که حتی مجلدات کامل نیز از گنجاندن آن ناتواناند.
این کتاب در جوهر خود، نه مرثیهای برای سوریه گذشته است و نه جشنی گذرا برای سقوط یک نظام؛ بلکه «تلاشی برای خواندن فاصله عظیم میان رؤیا و واقعیت، میان انقلاب و دولت، و میان آزادسازی سرزمین و آزادسازی انسان» است. این کتاب یادآوری میکند که سرزمینها ممکن است بشکنند و نظامهای سیاسی، حوزههای نفوذ و موازنه قدرتهای پیرامونشان تغییر کنند، اما حق آنها برای آغاز دوباره از میان نمیرود... «سوریهای که پس از پانزده سال آتش بیرون آمده، تنها به تاریخی که دربارهاش نوشته شود نیاز ندارد؛ بلکه به آیندهای نیازمند است که به دست همه فرزندانش نوشته شود.» و «سقوط استبداد ممکن است دروازه تاریخ را بگشاید، اما تنها ساختن آزادی است که به تاریخ معنا میبخشد»؛ چنانکه در کتاب آمده است.
سوریه میان رنج انقلاب و احتمالات تاریخ
سقوط یک نظام سیاسی لزوماً به معنای تولد یک دولت نیست
سوریه میان رنج انقلاب و احتمالات تاریخ
لم تشترك بعد
انشئ حساباً خاصاً بك لتحصل على أخبار مخصصة لك ولتتمتع بخاصية حفظ المقالات وتتلقى نشراتنا البريدية المتنوعة








