بانک های لبنان که روزی مایه افتخار اقتصاد کشور بود از نفس افتاده اند و دو سال در حال دست و پنجه نرم کردن با فروپاشی هستند و حالا برای تجدید ساختار شبکه بانکی به اخراج چند هزار نفر از کارکنان این حوزه و تعطیل کردن ده ها شعب بانکی روی آورده اند. این اقدام بانک ها پیش از توافق بین دولت لبنان و صندوق بین المللی پول برای برنامه نجات اجرا می شود.
نظام بانکی لبنان در چند دهه گذشته ستون اصلی اقتصاد بود و بانک ها با جذب سپرده ها و سرمایه های سرمایه گذاران عرب و خارجی موفق شدند لبنان را به عنوان پناهگاه بی خطر سپرده ها و سرمایه ها تبدیل کنند. بنا به آمار رسمی ارزش سپرده های بانک های لبنان یک سال قبل از آغاز بحران در ۲۰۱۹ بیش از ۱۵۰ میلیارد دلار بود.
اما پس از فروپاشی اقتصادی ورق برگشت و اوضاع دگرگون شد. بانک جهانی از بحران مالی در لبنان به عنوان بدترین بحران مالی پس از ۱۸۵۰ یاد کرد و بانک ها محدودیت های سفت و سخت در خصوص برداشت دلار اعمال کردند و حواله به خارج ممنوع شد. سپرده گذاران حق برداشت پول مخصوصا دلار ندارند و ارزش سپرده ها به لیره پس از سقوط پول ملی در بازار سیاه به شدت کاهش پیدا کرد.
به گزارش فرانس پرس بانک های لبنان در دو سال گذشته صحنه بحث و درگیری بین سپرده گذاران ناراضی و عصبانی که می خواستند پولشان را برداشت کنند و کارکنانی شد که باید دستورالعمل بانک را اجرا کنند. اعتماد به بانک ها رفته رفته کاهش پیدا کرد و بانکداری به چند عملیات ساده به خصوص برداشت به لیره محدود شد.
انجمن بانک های لبنان در پاسخ به سوالات فرانس پرس درباره شرایط کنونی گفت «ما مجبور شدیم بانکداری را کاهش دهیم تا با شرایط اقتصادی تازه کنار بیاییم».
این موسسه بانکی افزود «تعداد شعب بانکی از ۱۹۸۱ تا پایان ۲۰۱۸ به ۹۱۹ شعبه کاهش یافت یعنی ۱۵ درصد کمتر شدند. تعداد کارکنان بانک ها در مدت مشابه از ۲۵ هزار و ۹۰۸ نفر به حدود ۲۰ هزار نفر رسید یعنی ۲۳ درصد کاهش یافت».
سبد اعتباری بخش خصوصی مقیم و غیر مقیم از ۵۹ میلیارد دلار در پایان ۲۰۱۹ به ۲۹.۲ میلیارد دلار (بر پایه قیمت دولتی) در پایان اکتبر ۲۰۲۱ کاهش پیدا کرد.
انجمن بانک های لبنان افزود «وضعیت مالی در دو سال گذشته و تعلل ورزی برای ایجاد راهکارهای مناسب منجر به ایجاد شرایط جدید اقتصادی شد».
اندازه حوزه بانکی لبنان در دوره شکوفایی سه برابر بیشتر از تولید ناخالص داخلی و رشد حوزه بانکی سه برابر بیشتر از میانگین رشد اقتصادی بود و در این شرایط بانک های بزرگ در خارج لبنان شعبه زدند و نمایندگی های بانک های لبنان به اروپا و آفریقا رسید.
شعب ۶۳ بانک در لبنان نرخ های بهره بالا برای جذب سپرده گذاران در نظر گرفتند و عده بسیاری در سال های پیش از بحران پول ها و مستمری هایشان را به جای سرمایه گذاری در جاهای گوناگون در بانک ها می گذاشتند تا از نرخ های بهره بالا بهره مند شوند. بانک های لبنان تسهیلات و پکیج های فراوان و متنوع وام و قرض مثل وام مسکن و خودرو و سفر و حتی برای عمل های جراحی زیبا می دادند.
جان ریاشی کارشناس حوزه بانکی به فرانس پرس گفت «بانک های لبنان بانکداری نمی کنند و مجبورند عملیات بانکی خود را کاهش دهند. اکثر درآمد بانک ها از دولت و بانک مرکزی است و بانک ها به دولت لبنان وام و قرض های فراوان داده اند».
عده بسیاری می گویند سیاست های پولی در دهه های گذشته تقصیر بانک مرکزی است و بانک مرکزی بدهی هایش را تلنبار کرده اما ریاض سلامه رییس بانک مرکزی گفت دولت این پول ها را خرج کرده است.
پاتریک ماردینی تحلیلگر اقتصادی بر این باور است که بانک های لبنان «زامبی» هستند. بانک زامبی نهاد مالی ورشکسته ای است که صرفا با استفاده از حمایت های دولتی امکان ادامه فعالیت دارد.
او گفت «دولت کنونی بودجه های بانک ها را بالا می کشد و هیچ کاری برای تجدید ساختار نظام بانکی نمی کند».
تجدید ساختار حوزه بانکی از جمله یکی از مفاد اصلاحات بنیادین در لبنان است. طبق آمار بانک جهانی لبنان در ۲۰۱۹ از نظر تعداد شعب بانکی در جایگاه دوم خاورمیانه و شمال آفریقا قرار گرفت.
دولت کنونی به ریاست نجیب میقاتی گفت خسارت های اقتصادی کشور ۶۹ میلیارد دلار است. دولت هنوز نگفته که چطور خسارت های اقتصادی میان دولت و بانک مرکزی و بانک های دیگر توزیع می شود و سپرده گذاران نگران هستند که پول هایشان برای جبران خسارت های اقتصادی برداشت شود.
صندوق بین المللی پول ۱۱ فوریه برنامه خود را برای خروج لبنان از بحران اقتصادی اعلام کرد و گفت «خسارت های مالی بی سابقه بوده و باید به صورت شفاف جبران و رفع شود.. حمایت از سپرده های کوچک بخشی از این برنامه است».
سلیم صفیر رییس انجمن بانک های لبنان در گفتگو با فرانس پرس گفت «لبنان متروکه شده چون حکومت در دو سالی که از آغاز بحران می گذارد «عملا» کاری به جز عدم بازپرداخت بدهی های خارجی در ۲۰۲۰ انجام نداده است».
انجمن بانک های لبنان می گوید «تجدید ساختار نظام بانکی بدون وجود برنامه جامع دولت برای نجات از این بحران به نتیجه نمی رسد».
تجدید ساختار نظام بانکی یکی از بنود برنامه نجاتی بود که توسط دولت سابق تدوین شد اما حالا ساز و کار مشخصی برای اجرای آن وجود ندارد.
ریاض سلامه رییس بانک مرکزی پیش از این گفت «بانک ها در حال حاضر برای تجدید ساختار خود با توجه به ظرفیت های موجود تلاش می کنند».
مردم لبنان دغدغه چندانی ندارند که ببینند کدام بانک ها تعطیل نمی شوند بلکه آنچه برای مردم مهم است که بدانند تکلیف سپرده هایشان چه می شود.
هشام، ۵۴ ساله که نخواست فامیلی اش منتشر شود به فرانس پرس گفت «بنده یک بازرگانم که سپرده ام به دلار در یکی از بانک ها گیر افتاده و می خواهم به هر قیمت شده پس اندازم را پس بگیرم».
او افزود «شرایط حوزه بانکی نامفهوم است و همه مسئولان حوزه بانکی باید در این شرایط دشوار رفتار مسئولانه داشته باشند».
