روایت درد عراقی

فلاح رحیم در رمان «صدای دور طبل‌ها»

روایت درد عراقی
TT

روایت درد عراقی

روایت درد عراقی

فلاح رحیم در رمان سومش «صوت الطبول من بعید/صدای دور طبل‌ها» که انتشارات «الرافدین» در بغداد منتشرکرد، روایتی را که با رمان «القنافذ فی یوم ساخن/جوجه تیغی‌ها در یک روز گرم» آغاز کرده بود، ادامه می‌دهد. او مقطع زمانی پس از سال 2003 و شرایطی که شخصیت‌های فرهنگی عراقی با آن روبه رو شدند دست‌مایه آثار خود می‌سازد، وقتی که افکار خود را پیرامون واقعیت جدید و رابطه‌اش با دیگری را مرور می‌کند. بعد با رمان «حبات الرمل... حبات المطر/دانه‌های شن...دانه‌های باران» به دهه هفتاد قرن پیش برگشت و داستان قهرمانش «سلیم» یا بگوییم فلاح رحیم را روایت کرد که از عشق سوزناک رمانتیک رنج می‌برد آن هم در جامعه‌ای که چشم‌هایی وجود دارد که کوچک‌ترین حرکت را می‌پایند و مخالفان را به زندان‌های می‌اندازند یا آنها را در حزب واحد می‌ریزد. «سلیم» اینگونه در سه رمان از « تاکتیک پنهان شدن جوجه تیغی» بهره می‌برد تا درمیان میدان مین بماند، جایی که جنگی واقعی ترو خشک را می‌سوزاند. او تقلا می‌کند دربرابر این محاصره و غربت روحی در میان محیطی که دست رد برسینه می‌زند، بایستد و پرسش بودن و نبودن را پیش بکشد و اینکه از وابستگی به تفکر محدود که درمیان دولبه‌اش حرکت می‌کند چه سود. او بی تابی شخصیت فرهنگی را مطرح می‌کند که به قناعت ثابتی نمی‌رسد.
اگر رمان «جوجه تیغی‌ها» پرسش‌ها نتیجه تغییرات درعراق پس از سال 2003 را نشانه می‌روند، و رمان «دانه‌های شن... دانه‌های باران» جنگ ایدئولوژیک و آسیاب جنگ داخلی در درهه نود با ساختار فرهنگی و اجتماعی جامعه تا حدی باز را به ثبت می‌رساند؛ دربرابر بریدن تند این ساختار به دست حاکمیت و صنعت مستمر جنگ و زندان‌های مخفیانه و حمله دهشتناکش به این « موجود ظریف و شکننده» یعنی شخصیت فرهنگی عراقی. فلاح رحیم در رمان «صوت الطبول من بعید» این سئوال وجودی را با قهرمانش سلیم، شخصیت اصلی سه رمان مطرح می‌کند که با نگین‌هایی از برخی نام‌ها و حوادث و گفت‌وگوها برای تأکید برادامه سریال به هم پیوند خورده‌اند. اما هررمان دنیای آینده خود را دارد نه به دلیل تنوع زمانی بلکه به دلیل تغییرات وجودی شخصیت فرهنگی که خود را در داخل عراق جست‌وجو می‌کند درحالی که دست به گریبان جنگ با غربت داخلی است و پس ازآن دوستان دیروز و دنیای دیروز و مهاجرت به شهری که نمی‌شناسد و باز شعله‌ور شدن جنگ... همه اینها را رها کرد و «...خسته و منزوی در رویارویی با وسوسه هوسی که قابل مقاومت نیست»(طبل‌ها ص164).
اگر دو رمان اول «جوجه تیغی‌ها» و « دانه‌های شن» زواید را از روی سنگ‌ها کنار می‌زدند تا تندیس شخصیت «سلیم» را برجسته کنند، نویسنده در رمان «طبل‌ها» عمق آشفتگی و هراس از زنده ماندن در میان مرکز پرتاب را کننده توصیف می‌کند علاوه بر تحولات درونی و کشش‌هایش برای رهایی از ایدئولوژی به معنای حرکت در مسیر یک‌طرفه. اما او همیشه میان ندای عقل و بدن سرگردان می‌ماند:« درحالی که دفاع نعیم غریب از خودش را به یاد می‌آورد، اکنون می‌فهمد در روان انسان دهلیزهایی تاریک وجود دارند که جز دربرخی وضعیت‌ها روشن نمی‌شوند، چشمکی می‌زند و خاموش می‌شود تا ما را در تاریکی اعتماد محکم به عقل رها کند... حالا به دنبال هوا و هوس خود می‌رود و حاضر به عقب انداختنش نیست»(الطبول ص 163).
رمان از همان اول درگیر جنگ است و مرگ-کشته شدن کریم(برادر سلیم) درجبهه درآن اتفاق می‌افتد که نماد شادابی زندگی است. وقتی «سلیم» خیال می‌کرد، پایان خدمت نظام به او آزادی می‌بخشد، پس از سربازی با زندگی سرشار از مخاطراتی که منشأ آنها حکومت است مواجه می‌شود که از شخصیت فرهنگی متفاوت می‌هراسد تا جایی که دور او دیوارهایی کشیده تا به آنها پناه ببرد تا زنده بماند. علیرغم ناچیزی این آزادی، وقتی به سمت جنگ هشت ساله میان عراق و ایران روانه می‌شود آن را از دست می‌دهد.
در این رمان روایت دو تم مشابه در زمان و تحولات آن را دربرمی‌گیرد، اما در مکان‌های مختلف اتفاق می‌افتند: تم اول «سلیم» است و واقعیت عراقی-شرقی محدود او و تم دوم «بیانکا»ی لهستانی است که اونیز از دل نظامی تک حزبی بیرون آمده و با یک شرکت لهستانی در صحرای رمادی در غرب عراق کارمی‌کند. سپس روایت سلیم را از خیابان‌های بغداد و الرمادی تا خاکریزهای جنگ در العماره در جنوب بغداد می‌چرخاند و با خود کتاب‌ها و پرسش‌هایش می‌برد و حتی رابطه‌اش با «بیانکا»ی خارجی که دغدغه مواجهه با حاکمیت درکشورش را دارد همان طور که او در کشورش عراق دربرابر حکومت قرار دارد. این زن جواب پرسش‌های حیرت‌آفرین نیست بلکه خود به پرسش پیچیده‌ای بدل می‌شود:« آیا او همان غربتی است که دردل همه حوادث زندگی عراقی دهان بازکرده است» (الطبول ص 351).
نویسنده دست به چند پیوند دیگر می‌زند تا نشان دهد تکه‌ها چه تأثیری می‌توانند بگذارند نه فقط با تن بلکه با جان‌ها:« احساسی وجود دارد، بلی احساس نه فکر، که حادثه‌ای بزرگ اتفاق افتاده و یک بار برای همیشه نخ‌های بافت زندگی‌اش را تکه پاره کرد»(الطبول ص 308).
روایت آکنده از واقعیت عراقی است بی آنکه در دام زبان بازی یا تلاش زائد بیفتد علیرغم اینکه سرشار از تأملات فلسفی است. این اثر فلاح رحیم ما را به یاد غنای روایی نجیب محفوظ و فؤاد التکرلی می‌اندازد از جهت زبان شسته و رفته و عمیق و برش‌ها و جابه‌جایی‌ها در سناریو به گونه‌ای که انگار اثر برای یک دراما نوشته شده باشد. ما از خانواده سلیم در البیاع در غرب بغداد به کنار دوستانش در بار  و بعد به الرمادی و از آن طرف به خاکریزها در العماره در جنوب عراق در یک خط روایی می‌رویم بی آنکه دانه‌های تسبیح آن از هم گسسته بشوند و باز هم دوباره برمی‌گردند.
درهمان ابتدای رمان با دو روش مقایسه‌ای روبه رو می‌شویم؛ اولی متن تقدیم است( به یاد برادرم حسین که جنگ ایران و عراق در سن بیست وشش سالگی او را کشت. درآن زمان دوسال از او کوچک‌تر بودم؛ درحالی که من با پیری دست و پنجه نرم می‌کنم او برای همیشه جوان می‌ماند). این متن به ما می‌گوید، مرگ درخانه همه را خواهد زد حتی اگر تک حزب با افکاری که با سیاستش همخوانی نداشته باشند نجنگد، بلکه همه در معرض فنا هستند و بی هیچ معنایی.
نکته قابل تأمل دیگر در صفحات 7، 8 و 9 نمود می‌یابد و مقدمه‌ای برای راوی است هرچند برای آن عنوانی انتخاب نکرده درست مانند مقدمه‌ چینی‌های «هزار و یک شب» در روش بررسی حکایت و سپس ورود در جزئیات آن. او شخص دیگری را مخاطب قرار می‌دهد و خیلی زود می‎‌فهمیم که او با درونش سخن می‌گوید که در آن شخصیت‌های رمانش خلاصه می‌شوند و خانواده و دوستان و بیانکا و جنگ:« تنها شانس من برای خلق یک شروع که ادعا می‌کند اصل است. نویسندگان پیش ازمن چنین کردند و من چنین خواهم کرد. دستت را وقتی به من دادی سرد بود و رنگ صورتت پریده. نگران نباش و غم به دلت راه نده، دورتر از من و تو در این داستان وجود دارد. کناری بایست، استراحت کن و اجازه بده من برانم»(الطبول ص9).



آمین معلوف آینده بشریت را در کتاب تازه‌اش چگونه می‌بیند؟

أمين معلوف بمنزله في بورت جوانفيل غرب فرنسا 1 أكتوبر 2021 (أ.ف.ب)آمین معلوف در خانه‌اش در بندر ژوانویل، در غرب فرانسه، اول اکتبر ۲۰۲۱ (خبرگزاری فرانسه)
أمين معلوف بمنزله في بورت جوانفيل غرب فرنسا 1 أكتوبر 2021 (أ.ف.ب)آمین معلوف در خانه‌اش در بندر ژوانویل، در غرب فرانسه، اول اکتبر ۲۰۲۱ (خبرگزاری فرانسه)
TT

آمین معلوف آینده بشریت را در کتاب تازه‌اش چگونه می‌بیند؟

أمين معلوف بمنزله في بورت جوانفيل غرب فرنسا 1 أكتوبر 2021 (أ.ف.ب)آمین معلوف در خانه‌اش در بندر ژوانویل، در غرب فرانسه، اول اکتبر ۲۰۲۱ (خبرگزاری فرانسه)
أمين معلوف بمنزله في بورت جوانفيل غرب فرنسا 1 أكتوبر 2021 (أ.ف.ب)آمین معلوف در خانه‌اش در بندر ژوانویل، در غرب فرانسه، اول اکتبر ۲۰۲۱ (خبرگزاری فرانسه)

آمین معلوف هرگز صرفاً تاریخ‌نگاری نبوده که گذشته را به سخن درآورد، یا رمان‌نویسی که از دل تاریخ، داستان‌هایی جذاب ببافد؛ او بیشتر به دیده‌بانی می‌ماند که دوربین فکری خود را به دست گرفته و به مه غلیظی می‌نگرد که آینده بشریت را در خود فرو برده است.
او در کتاب فکری تازه و تکان‌دهنده‌اش، «قرن دگرگونی ما» (Le Siècle de notre métamorphose)، که انتشارات «گراسه» در پاریس آن را منتشر کرده است، تنها به صدا درآوردن زنگ‌های هشدار بسنده نمی‌کند؛ بلکه بی‌درنگ ما را با حقیقتی هولناک روبه‌رو می‌سازد: ما صرفاً درگیر بحرانی گذرا یا پیچ تاریخی متعارف نیستیم، بلکه در میانه نوعی «مسخ» فراگیر و بنیادین قرار داریم که هستی بشری را از نو تجزیه و ترکیب می‌کند.
معلوف این اثر را با روحیه یک روزنامه‌نگار تحقیقی و ژرف‌اندیشی یک فیلسوف اگزیستانسیالیست نوشته است؛ کتابی که نقطه اوج پختگی فکری او و حاصل نگرانی دیرپایش درباره سرنوشت این سیاره به شمار می‌رود.

جلد کتاب تازه آمین معلوف، «قرن دگرگونی ما» (Le Siècle de notre métamorphose)، منتشرشده از سوی انتشارات «گراسه» در پاریس

رشته نگرانی‌ها... از «هویت‌های مرگبار» تا سرگشتگی کیهانی

برای خواندن عمیق این اثر تازه، باید آن را در بستر مسیری فکری قرار داد که یک‌چهارم قرن پیش با کتاب برجسته او، «هویت‌های مرگبار» (۱۹۹۸)، آغاز شد؛ کتابی که در آن زمان نسبت به ظهور تعلقات محدود و تعصب کور هشدار داده بود. پس از آن، کتاب «اختلال جهان» (۲۰۰۹) منتشر شد که در آن به بررسی شکاف‌های اقتصادی و سیاسی پرداخت و سرانجام به مرثیه مشهورش، «غرق شدن تمدن‌ها» (۲۰۱۹)، رسید که در آن پایان نظم جهانی کهن را به تصویر کشید.
اگر معلوف در آن کتاب‌ها بر منازعات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی تمرکز داشت، در «قرن دگرگونی ما» گامی فراتر می‌رود. خطر دیگر تمدنی را بیش از تمدن دیگر تهدید نمی‌کند، بلکه خود «نوع بشر» را هدف گرفته است. او در این کتاب نشان می‌دهد که چگونه بحران هویت فرقه‌ای و ملی به بحرانی وجودی و جهانی تبدیل شده که ماشین آن را هدایت می‌کند.

آمین معلوف در ۱۴ ژوئن ۲۰۱۲، هنگام عضویت در آکادمی فرانسه (خبرگزاری فرانسه)

هوش مصنوعی و مهندسی ژنتیک

معلوف در فصل‌های کتاب، با جزئیاتی دقیق و تأمل‌برانگیز، به مخاطرات اخلاقی ناشی از جهش‌های علمی شتابان می‌پردازد؛ به‌ویژه هوش مصنوعی مولد و فناوری‌های زیستی، مانند مهندسی ژنتیک و ویرایش ژن‌ها.
تناقض آشکاری که نویسنده مطرح می‌کند این است که بشریت اکنون ابزارهایی خارق‌العاده در اختیار دارد که به توانایی خدایان در اسطوره‌های کهن شباهت دارند، اما این ابزارها به دست ذهنیت‌های سیاسی و اجتماعی‌ای اداره می‌شوند که هنوز در عصر حجر یا در راهروهای قبیله‌گرایی و عشیره‌گرایی سکونت دارند.
این شکاف میان جهش‌های شتابان علمی و کندی بلوغ اخلاقی بشر است که راه را برای سناریوهایی هولناک هموار می‌کند؛ سناریوهایی که در آنها فناوری به ابزاری رام در دست نظام‌های تمامیت‌خواه تبدیل می‌شود تا نظارتی مطلق برقرار کنند و انسان‌ها را از ارزش و آزادی‌شان محروم سازند.

آمین معلوف (۷۴ ساله) در کنفرانس مطبوعاتی پس از انتخاب شدن به‌عنوان دبیر دائمی آکادمی فرانسه در پاریس (EPA)

هراس از انزوا و ازدست‌رفتن کارکرد انسانی

یکی از نگران‌کننده‌ترین اندیشه‌های کتاب، بحثی است که معلوف درباره مفهوم «عقیم‌شدن اجتماعی» یا ازدست‌رفتن فایده و کارکرد انسان مطرح می‌کند. هوش مصنوعی تنها مشاغل انسان‌ها را تهدید نمی‌کند، بلکه موجودیت انسان را به‌عنوان موجودی اندیشمند، خلاق و تحلیلگر و نیاز وجودی به او را نیز زیر سؤال می‌برد.
نویسنده با لحنی اندوهگین می‌پرسد: وقتی ماشین‌ها در همه‌چیز، از تشخیص بیماری‌ها گرفته تا آهنگ‌سازی و خلق سمفونی‌ها، از انسان پیشی بگیرند، چه چیزی برای بشر باقی خواهد ماند؟
او برای تأکید بر اینکه در آستانه پرتگاه ایستاده‌ایم، به سخنی از استیون هاوکینگ، فیزیک‌دان، استناد می‌کند: یا این دگرگونی را با خردمندی هدایت خواهیم کرد، یا گردن خود را به هوشی جایگزین می‌سپاریم که ممکن است روزی تصمیم بگیرد انسان‌ها باری غیرضروری بر دوش این سیاره‌اند.

علوم انسانی و ادبیات؛ حلقه نجات

با وجود فضای تیره‌وتاری که بر فصل‌های کتاب سایه افکنده است، آمین معلوف تسلیم یأس مطلق نمی‌شود. او با این اندیشه که باید کورکورانه با پیشرفت علمی دشمنی کرد، مخالفت می‌کند، زیرا تاریخ به عقب بازنمی‌گردد.
در عوض، تنها راه برون‌رفت ممکن را پیشنهاد می‌کند: شکل‌دادن به نوعی «انسان‌گرایی جهانی نوین». از نظر نویسنده، اخلاق و سیاست سنتی دیگر نتوانسته‌اند خود را با مقتضیات این قرن هماهنگ کنند؛ ازاین‌رو، آخرین امید باقی‌مانده در گرو «فرهنگ و ادبیات والا» است.
معلوف خواستار بازگرداندن اعتبار به علوم انسانی و ادبیات است تا پل‌های ارتباطی میان فرهنگ‌ها را مرمت کنند و دیواری از حفاظت اخلاقی بنا نهند که پیش از فرارسیدن نیمه قرن کنونی، کرامت انسان را پاس بدارد. او تأکید می‌کند که دو دهه آینده سرنوشت نوع بشر را برای همیشه رقم خواهد زد.


در «گودزیلا منهای صفر»… هیولا را نمی‌توان ملامت کرد

«گودزیلا منهای صفر» (وورنر)
«گودزیلا منهای صفر» (وورنر)
TT

در «گودزیلا منهای صفر»… هیولا را نمی‌توان ملامت کرد

«گودزیلا منهای صفر» (وورنر)
«گودزیلا منهای صفر» (وورنر)

تاکاشی یامازاکی، کارگردان فیلم، گفته است که فیلمش «گودزیلا منهای صفر» (Godzilla Minus Zero) پاسخی به فیلم «اوپنهایمر» (۲۰۲۳) ساخته کریستوفر نولان است. او معتقد است که این فیلم «دانشمندی را به تصویر کشید که بمب هسته‌ای را اختراع کرد، اما پیامدهای آن را به تصویر نکشید».
پیامدهای بمباران اتمی هیروشیما و ناکازاکی الهام‌بخش ایشیرو هوندا، کارگردان ژاپنی، برای ساخت نخستین فیلم «گودزیلا» (یا به ژاپنی گوجیرا) در سال ۱۹۵۴ بود؛ یعنی نه سال پس از فروریختن دو بمب اتمی در روزهای ششم و نهم اوت ۱۹۴۵ و چند سال پس از آغاز آزمایش‌های هسته‌ای که برخی از آن‌ها در فاصله چندانی از سواحل ژاپن انجام نمی‌شدند.
پیامدهای بمباران اتمی الهام‌بخش ساخت فیلم‌های ژاپنی دیگری نیز درباره این هیولای دریایی شد. در کانون بیشتر فیلم‌هایی که درباره گودزیلا ساخته شده‌اند، این پیام قرار دارد که اگر بمب هسته‌ای نبود، گودزیلا نیز از اعماق دریا بیرون نمی‌آمد و شهرها و روستاهای ژاپن، از جمله پایتخت، توکیو، را ویران نمی‌کرد. این مجازاتی دوگانه برای کشوری است که هم قدرت ویرانگر بمب را تجربه کرده و هم خشم ویرانگر هیولا را.

صحنه‌ای از فیلم «گودزیلا منهای صفر» (آی‌ام‌دی‌بی)

دریا و آسمان

«گودزیلا منهای صفر» این پیام را در خود جای می‌دهد، بلکه آن را متناسب با انسان قرن حاضر از نو صورت‌بندی می‌کند. درست است که نولان علاقه‌ای نداشت درباره سازنده بمب یا فجایعی که بمب به بار آورد، داوری اخلاقی کند؛ اما همین کاستی برای دو فیلم یامازاکی، یعنی «گودزیلا منهای یک» (۲۰۲۳) و فیلم جدیدش، سودمند بوده است؛ زیرا به کارگردان ژاپنی فرصت داده تا موضع سیاسی مخالف بمب و کسانی را که آن را فروریختند، به‌ویژه در این فیلم، به‌طور مستقل و بی‌رقیب مطرح کند. اگر نولان روایت فیلمش را ادامه می‌داد و بمباران اتمی هیروشیما و ناکازاکی را نیز در بر می‌گرفت، از قدرت مضمون و ویژگی منحصربه‌فرد گودزیلای یامازاکی می‌کاست.
در «گودزیلا منهای صفر»، همه‌چیز جنبه‌ای تازه پیدا می‌کند؛ از جمله جامعه ژاپن که می‌کوشد پس از جنگ دوباره سرپا شود و زندگی را از سر بگیرد. شخصیت‌هایی که تماشاگران در فیلم سال ۲۰۲۳ با آن‌ها آشنا شدند، همچنان بار مشکلات و احساس گناه پنهان خود را بر دوش می‌کشند. رویدادها از طریق فیلم‌نامه‌ای محکم و متوازن، شخصیت‌ها را در دو بُعد انسانی و هیجان‌انگیز به یکدیگر پیوند می‌دهند.
و سپس آن هیولای سه‌چهره: نخست هیولایی آدم‌کش، دوم موجودی سرکش و خشن و در نهایت، پیش از هر چیز و پس از آن، قربانی‌ای که ترحم آدمی را برمی‌انگیزد. او در اعماق اقیانوس اطلس و در دنیای خاص خود زندگی می‌کرد، اگر آزمایش‌های هسته‌ای به او آسیب نرسانده بودند. بی‌تردید از خود می‌پرسید چه دگرگونی‌هایی در وجودش رخ داده است. این تشعشعات چیست که اکنون در بدنش جریان دارد؟ چه بر سرش آمده است؟ بیرون آمدنش به سطح آب، هم از میل به یافتن پاسخ این پرسش‌ها سرچشمه می‌گیرد و هم از تمایل به دیدن کسی که به او حمله کرده تا از او انتقام بگیرد.

«گودزیلا منهای صفر»: وحشت در خیابان‌ها (روبات کامیونیکیشنز)

وقتی می‌بینیم هیولا به‌آسانی هر چیزی را که سر راهش قرار می‌گیرد درهم می‌شکند، با او احساس همدلی می‌کنیم؛ زیرا ما، به‌عنوان تماشاگرانی آگاه، انگیزه‌های خشم او را درک می‌کنیم. از او می‌ترسیم، با قربانیان بی‌گناه احساس همدردی می‌کنیم، اما نمی‌توانیم سرزنشش کنیم.
افزون بر این، هیولای دیگری نیز وجود دارد. این هیولا از نظر تاریخ سینمای هیولاهای ژاپنی موجود تازه‌ای نیست؛ ایشیرو هوندا پیش‌تر در سال ۱۹۶۴ آن را با نام گیدورا (Ghidora) به سینما معرفی کرده بود. اما این‌بار موجودی است که یامازاکی آن را از نو به کار گرفته تا دامنه درگیری را گسترش دهد، سطح هیجان را بالا ببرد و ابعاد فاجعه را بزرگ‌تر کند.
در فیلم جدید یامازاکی که چند روز پیش در سراسر جهان به نمایش درآمد و با موفقیت تجاری چشمگیری روبه‌رو شد، گیدورا در قالب هیولایی با ویژگی‌های ظاهری متفاوت ظاهر می‌شود؛ موجودی که زمینه‌ساز تهاجم نیروهایی از فضاست؛ نیروهایی که هزاران سال پیش سیاره‌های دوردست را نابود کرده بودند ــ در فیلم به نام سیاره زهره اشاره می‌شود ــ و اکنون در پی نابودی زمین هستند.
این موضوع انتظارات را بالا می‌برد؛ زیرا می‌دانیم که این دو هیولا دیر یا زود ناگزیر با یکدیگر روبه‌رو خواهند شد و یکی از آن‌ها پیروز میدان خواهد بود؛ یا شاید، برای پرهیز از پیش‌بینی‌های ساده‌انگارانه، هیچ‌کدام از این رویارویی جان سالم به در نبرد.

دل‌مشغولی‌ها و کابوس‌ها

هنگام تماشای فیلم، برای لحظاتی از رویدادهای پیش چشمم فاصله گرفتم؛ از جمله در صحنه‌ای که می‌بینیم گودزیلا با تمام نیروی ویرانگرش به خشکی هجوم می‌آورد و هیچ سلاحی در برابرش کارساز نیست. در آن لحظه به حجم تلاش‌هایی فکر کردم که یامازاکی و گروهش به کار بسته‌اند تا همه‌چیز از نظر فنی با چنین درجه‌ای از کمال اجرا شود؛ آن هم در شرایطی که کارگردان در سطح انسانی با خاطرات دردناک برخی شخصیت‌هایش و احساس گناه برخی دیگر ــ از جمله دانشمندان و جنگجویان ــ سروکار دارد؛ احساس گناهی که از موقعیت‌ها، تناقض‌ها و اشتباهاتی ناشی می‌شود که در جریان رویدادهای فیلم قبلی مرتکب شده‌اند.
تلاش فنی به‌کاررفته تنها به استفاده از جلوه‌های بصری و به حرکت درآوردن آن‌ها محدود نمی‌شود، بلکه بسیج تمام ظرفیت‌های طراحی هنری و تولیدی را نیز در بر می‌گیرد؛ زیرا داستان در دهه شصت قرن گذشته اتفاق می‌افتد، دورانی که همه‌چیز با امروز متفاوت بود؛ از پوشاک و معماری گرفته تا شیوه‌های زندگی.

«گودزیلا منهای صفر»: وحشت در خیابان‌ها (روبات کامیونیکیشنز)

در عین حال، در قلب این فیلم عظیم فاجعه‌محور، جنبه‌های انسانی متعددی وجود دارد. داستان‌ها با لطافت در هم می‌آمیزند. شخصیت‌های آن صادقانه به یکدیگر پیوند می‌خورند و از مسیرهای گوناگون به سوی هدفی واحد حرکت می‌کنند. این مضامین تنها به وضعیت شخصیت‌های انسانی فیلم محدود نمی‌شوند، بلکه شخصیت گودزیلا را نیز در بر می‌گیرند.
تنها موجودی که به نظر می‌رسد هیچ بی‌خوابی و اضطرابی ندارد، هیولای پرنده، گیدوراست؛ اما این موضوع قابل درک است، زیرا گیدورا ساخته شده است، نه آنکه موجودی زنده باشد.
احساس گناه و خشم بر شخصیت‌های این فیلم سایه افکنده است، زیرا گذشته هنوز به پایان نرسیده است. با بازگشت گودزیلا، همه درمی‌یابند که خطر همچنان وجود دارد. فیلم درباره زنجیره‌ای پیوسته از رویدادهاست که با حمله هسته‌ای آغاز شده؛ حمله‌ای که آثارش همچنان باقی است و همچون کابوسی ذهن همه را می‌آزارد و خواب را از چشمانشان می‌رباید (در فیلم صحنه‌ای از یک کابوس وجود دارد که علت آن را درمی‌یابیم) و اکنون گودزیلا تجسم عینی آن شده است؛ هیولایی که با وجود همه‌چیز، با او احساس همدلی می‌کنیم.


شریک زندگی پیشین آلن دلون کتابی درباره «عشق دیوانه‌وار» میان آن دو منتشر کرد

آلن دلون و شریک زندگی پیشینش روزالی فان بریمن (آ.اف.پ)
آلن دلون و شریک زندگی پیشینش روزالی فان بریمن (آ.اف.پ)
TT

شریک زندگی پیشین آلن دلون کتابی درباره «عشق دیوانه‌وار» میان آن دو منتشر کرد

آلن دلون و شریک زندگی پیشینش روزالی فان بریمن (آ.اف.پ)
آلن دلون و شریک زندگی پیشینش روزالی فان بریمن (آ.اف.پ)

خاطرات زنی ستمدیده یا وسیله‌ای برای پول درآوردن؟ این پرسشی است که انتشار کتابی از سوی روزالی فان بریمن (۶۰ ساله)، مانکن و ستاره تلویزیونی بازنشسته هلندی و شریک زندگی آلن دلون، بازیگر فقید فرانسوی، برانگیخته است. او ۱۵ سال با دلون زندگی کرد و دخترشان آنوشکا و پسرشان آلن فابین حاصل این رابطه‌اند.
این کتاب با عنوان «عشق دیوانه‌وار: نامه‌ای به آلن دلون؛ وقت آن رسیده است که همه‌چیز را بگویم» (Amour Fou)، در ۱۲ نوامبر از سوی انتشارات «لافون» منتشر شد؛ دو سال پس از درگذشت این ستاره سینما و در شرایطی که اختلاف بر سر میراث او میان فرزندانش همچنان ادامه دارد: آنتونی، فرزند او از همسر نخستش ناتالی دلون، و آنوشکا و آلن فابین، فرزندانش از شریک زندگی‌اش روزالی.
روزالی در این کتاب که در قالب نامه‌ای سرگشاده نوشته شده، جزئیات زندگی مشترکش با دلون را بازگو می‌کند و به‌ویژه به موارد خشونتی می‌پردازد که به گفته خودش، در جریان رابطه‌شان از سال ۱۹۸۷ تا ۲۰۰۱ متحمل شده است. او اشاره می‌کند که قهرمان فیلم «استخر» از اختلال دوقطبی و نوعی «فقدان بیمارگونه بینش نسبت به بیماری» رنج می‌برد؛ وضعیتی که در آن فرد مبتلا از اختلالاتی که با آن‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کند، آگاهی ندارد.
او روایت می‌کند که دلون هنگام حملات خشم، بشقاب‌ها را به اطراف پرتاب می‌کرد، گوشه‌نشین می‌شد و از صحبت کردن با او سر باز می‌زد؛ همچنین به او ناسزا می‌گفت و به سویش چاقو پرتاب می‌کرد.
او بخشی از کتاب را به ماجرای شکستن بینی‌اش در دو نوبت، آن هم در یک روز، اختصاص داده است. روزالی توضیح می‌دهد که دقیقاً نمی‌داند این اتفاق چگونه رخ داد، اما به یاد دارد که سیلی محکمی خورد و احساس کرد استخوان‌های بینی‌اش در حال شکستن است. او به بخش اورژانس بیمارستان مونتارژی مراجعه کرد و شکستگی بینی‌اش تأیید شد. سپس برای ثبت شکایت به مرکز ژاندارمری رفت، اما کارکنان آنجا از ثبت شکایتش خودداری کردند.
او می‌گوید این حمله در حضور دو فرزندش اتفاق افتاد و هنگامی که از دلون درباره شکستن بینی‌اش پرسید، او مسئولیت این کار را انکار کرد و سپس به دلیل همین پرسش، بار دیگر به او حمله کرد. روزالی اضافه می‌کند که دلون وقتی او را در حال گریه دید، به او گفت: «گریه می‌کنی؟ بسیار خوب، حالا دلیل واقعی گریه کردن را به تو می‌دهم!»
روزالی گاهی همچنان درباره واقعیت آنچه اتفاق افتاده بود تردید می‌کرد و از خود می‌پرسید آیا آن ماجرا صرفاً یک رؤیا بوده است یا نه؛ تا اینکه پسرش آلن فابین در گفت‌وگویی با نسخه ایتالیایی مجله «ونیتی فیر» آشکارا درباره آن سخن گفت.
در سال ۲۰۱۳، کوچک‌ترین پسر دلون جزئیات آن شب را فاش کرد و گفت: «می‌دیدم که خشونت بر سر مادرم آوار می‌شود. من کوچک بودم و فکر می‌کردم خدا او را به‌خاطر بدخلقی‌هایش مجازات می‌کند.»
او افزود که خشونت پدرش تنها به مادرش محدود نمی‌شد و فرزندانش را نیز دربرمی‌گرفت. به گفته او، خودش و برادرش آنتونی به‌خوبی از میزان خشونت و بی‌رحمی پدرشان آگاه بودند.