نرودا و لورکا با یک شنل به مصاف «گاو» استبداد می‌روند

دوستی عمیقی میان آن دو شکل گرفت که مرگ خیلی زود به آن پایان داد.

لوركا
لوركا
TT

نرودا و لورکا با یک شنل به مصاف «گاو» استبداد می‌روند

لوركا
لوركا

رابطه میان کسانی که به حرفه‌ای واحد اشتغال دارند، همواره با نوعی ناسازگاری، احتیاط و بدگمانی همراه بوده است. حتی در بسیاری از مواقع، این رابطه از حدود رقابت طبیعی و مشروع فراتر می‌رود و به دشمنی، حسادت و کینه‌توزی میان افراد درگیر تبدیل می‌شود. اگر منشأ این احساسات منفی، که در زبان عامه از آن با عنوان «دشمنی هم‌صنفان» یاد می‌شود، برای حاشیه‌نشینان و صاحبان کسب‌وکارهای کوچک، به رقابت بر سر منبع درآمد و لقمه‌ای نان مربوط باشد، ماجرا در مورد صاحبان ثروت‌های کلان و رقیبان مناصب سیاسی و مدیریتی کاملاً متفاوت است؛ جایی که دشمنی از طمع سیری‌ناپذیر، خودشیفتگی فزاینده و گرایش بیمارگونه به نپذیرفتن و طرد دیگری سرچشمه می‌گیرد.
شاید یکی از شگفت‌انگیزترین تناقض‌ها این باشد که فعالان عرصه ادبیات، اندیشه و هنر نیز گرفتار همان آفت‌هایی شوند که گروه‌های فرودست اجتماعی از آن رنج می‌برند؛ از جمله حسادت، کینه‌توزی و حذف متقابل یکدیگر؛ حال آن‌که انتظار می‌رود حاصل آفرینش‌های ادبی و هنری آنان، عدالت و عشق را در میان انسان‌ها به بالاترین سطح ممکن برساند. شاید دلیل این امر را باید در خودشیفتگی مفرط کسانی جست‌وجو کرد که قدرت زبان به آنان احساس برتری، غرور و تمایز از دیگران می‌بخشد. افزون بر این، آنان عمیقاً احساس می‌کنند که رقابتشان با همتایانشان صرفاً به زندگی گذرای دنیوی محدود نمی‌شود، بلکه هم‌زمان نبردی بر سر جاودانگی نیز هست.
بااین‌حال، تعمیم دادن چنین پدیده‌ای به همه اهل هنر و خلاقیت، نهایت بی‌انصافی است؛ زیرا در میان آفرینندگان هنری کسانی نیز بوده‌اند که روابطی صمیمانه و دوستی‌هایی عمیق و استوار با یکدیگر داشته‌اند؛ با آن‌که بر یک ماده و در یک عرصه کار می‌کردند و در رقابت برای رسیدن به قله، بسیار به یکدیگر نزدیک به نظر می‌رسیدند. در این زمینه، بیش از همه رابطه عمیقی به ذهنم می‌آید که نود سال پیش میان گارسیا لورکا و پابلو نرودا شکل گرفت.
شاید نرودا و لورکا هر دو دیدارشان را در بوئنوس‌آیرس مدیون صرفاً تصادف باشند؛ جایی که اولی به‌عنوان کنسول کشورش در پایتخت آرژانتین فعالیت می‌کرد و دومی برای اجرای نمایشنامه «عروسی خون» و نظارت بر اجرای آن به این شهر آمده بود. بااین‌حال، آنچه از نخستین لحظه دیدار این دو شاعر را به یکدیگر پیوند داد، تنها حاصل شیمی شخصیتی میان آن دو نبود، بلکه شناختی بود که هر یک از تجربه و آثار خلاقانه دیگری داشت. افزون بر این، هر دو به یک گرایش سیاسی مشترک تعلق داشتند و نگاهشان به نقش شعر در دفاع از آزادی و کرامت انسانی یکسان بود.
نرودا در کتاب خاطرات خود، «اعتراف می‌کنم که زیسته‌ام»، صفحات قابل‌توجهی را به رابطه‌اش با لورکا اختصاص داده است. او اشاره می‌کند که شماری از نویسندگان آرژانتینی برای برگزاری مراسم بزرگداشتی باشکوه به افتخار این دو شاعر دوست، یکی شیلیایی و دیگری اسپانیایی، پیش‌قدم شدند. اما این اقدام تجلیلی در میان همه با استقبال یکسانی روبه‌رو نشد. درحالی‌که شاعران و هنرمندان بزرگ از آن استقبال و ستایش کردند، برخی نویسندگان دون‌پایه و مدعیان شاعری با بدگمانی، حسادت و احساس رقابت به آن واکنش نشان دادند.
همین مسئله باعث شد لورکا، که به تعبیر نرودا هوشی سرشار و پرهیاهو همچون قطاری از قهقهه داشت، به دوستش پیشنهاد کند که برای مقابله با این افراد تنگ‌نظر، نه‌فقط در طول مراسم با تحسین و لبخند متقابل به یکدیگر پاسخ دهند، بلکه سخنرانی واحدی بنویسند و آن را به شیوه «آل آلیمون» به نوبت ارائه کنند.

نرودا

نرودا از دوست شاعرش پرسید: «این شیوه دیگر چیست؟»
لورکا پاسخ داد که این خطرناک‌ترین شیوه گاوبازی است؛ شیوه‌ای که در آن دو گاوباز هم‌زمان و با یک شنل، در میدان به مصاف گاو خشمگین می‌روند. سپس افزود که این شیوه در هر صد سال، فقط یک یا دو بار اجرا می‌شود و تنها دو برادر یا دو نفری که خونی مشترک دارند، می‌توانند آن را به انجام برسانند.
لورکا در ادامه توضیح داد که واژه «آل آلیمون» که نام یکی از بازی‌های کودکان نیز هست، ریشه‌ای عربی دارد و به معنای «بر روی لیمو» است.
برای آن‌که این دو شاعر بازی را تا انتها پیش ببرند، لورکا رو به حاضران کرد و گفت: «من و نرودا هم‌زمان سخن خواهیم گفت. به شیوه گاوبازی، هر یک بدن دیگری را به عاریت خواهیم گرفت و هر دو زیر یک پوشش قرار خواهیم گرفت.»
پابلو بلافاصله سخن او را ادامه داد: «من و فدریکو با سیمی الکتریکی به یکدیگر متصل شده‌ایم و به‌نوبت به این استقبال گرم شما پاسخ خواهیم داد.»
سپس لورکا از دوستش خواست در یکی از دو انتهای سالن بنشیند و خودش در انتهای دیگر جای گرفت. هنگامی که اولی سخن خود را با خطاب «خانم‌ها» آغاز کرد، دیگری جمله را با افزودن «آقایان» کامل کرد.
از آنجا که دو دوست توافق کرده بودند روبن داریو، بنیان‌گذار مدرنیسم شعری در آمریکای لاتین، محور سخنرانی مشترکشان باشد، نرودا سخن گفتن درباره شاعر بزرگ و مورد غفلت نیکاراگوئه، روبن داریو، را آغاز کرد. لورکا جمله او را با این پرسش ادامه داد: «مجسمه روبن داریو کجاست؟»
سپس نرودا بلندگو را به دست گرفت و از سوی خود گفت: «او عاشق باغ‌ها بود؛ پس باغ روبن داریو در بوئنوس‌آیرس کجاست؟»
نرودا در بخش دیگری از خاطراتش، ماجرای ضیافت شامی را برای خوانندگان روایت می‌کند که یکی از ثروتمندان آرژانتینی به افتخار دو شاعر «لیمویی» ترتیب داده بود. او تعریف می‌کند که یکی از زنان زیباروی حاضر در مجلس پیوسته نگاهش را به سوی او می‌دوخت و همزاد اسپانیایی‌اش را نادیده می‌گرفت.
وقتی پابلو به بالا نگاه کرد، به هر دوی آن‌ها، لورکا و آن دختر، اشاره کرد تا هر سه به بالای برج مجاور سالن غذاخوری بروند. هنگامی که به بالای برج رسیدند، نرودا با آن دختر برای ماجراجویی عاشقانه‌ای بی‌پروا در مرتفع‌ترین نقطه بوئنوس‌آیرس به توافق رسید. سپس از دوستش خواست برای جلوگیری از رسوایی بزرگی که ممکن بود به اعتبار شاعر و مقام دیپلماتیکش لطمه بزند، مراقب محل باشد. دوستش نیز بی‌آن‌که کوچک‌ترین نشانه‌ای از مخالفت یا نارضایتی بروز دهد، به خواسته و هوس او تن داد.
پس از آن، دو شاعر در مادرید یکدیگر را ملاقات کردند. نرودا پیش‌تر از دولت شیلی خواسته بود او را به‌عنوان سفیر کشورش در اسپانیا منصوب کند. هرچند پابلو از گسترده‌ترین دروازه فرهنگی وارد اسپانیا شد و با چهره‌های بسیاری همچون پیکاسو، آلبرتی، الکساندره، فرناندس، خیمنس و دیگران دوستی برقرار کرد، اما لورکا همچنان نزدیک‌ترین فرد به روح او و نزدیک‌ترین کس به نگاهش به شعر و جهان باقی ماند.
هر کس آثار این دو شاعر را با تأمل بررسی کند، بی‌تردید از نقاط تلاقی و شباهت‌های میان تجربه ادبی آن‌ها درنگ خواهد کرد؛ استعاره‌های غافلگیرکننده و سرشار از تناقض که از غنی‌ترین جلوه‌های طبیعت سرزمین‌هایشان برگرفته شده‌اند.
همچنین، غنای موسیقایی و لحن شاعرانه پرشوری که ویژگی سبک هر دو شاعر است، از نثرپردازی متعارف و احساسات‌گرایی سست و سطحی فاصله می‌گیرد و به نیرویی سیل‌آسا در ستایش زندگی و سرمستی از زیبایی جهان تبدیل می‌شود؛ نیرویی که میان خواسته‌های محسوس و گرایش‌های عرفانی در نوسان است.
اگر تفاوت‌هایی میان این دو تجربه ادبی وجود داشته باشد، مهم‌ترین بخش آن به ماهیت دو جغرافیایی مربوط می‌شود که پشتوانه تجربه شعری آن‌ها هستند و نیز به ساختار شخصیتی خودشان. نرودا از عوارض طبیعی گسترده و طولی کوهستان‌ها و سواحل شیلی و توفان‌های آن الهام می‌گیرد؛ درحالی‌که تصاویر و زبان گزنده لورکا از سرچشمه‌های بکر جهان کولی‌ها و از ستیز زندگی و مرگ در میدان‌های باشکوه گاوبازی اسپانیا، زیر آفتاب‌های درخشان آن سرزمین، برمی‌خیزد.
نرودا با استواری در کنار جمهوری‌خواهان ایستاد؛ همان‌ها که در برابر لشکرهای فرانکو که به سوی مادرید پیشروی می‌کردند، مقاومت می‌کردند. اما آنچه بیش از هر چیز او را آزرد، کشته شدن دوست نابغه‌اش در نخستین فصل‌های جنگ داخلی اسپانیا بود؛ دوستی که به تعبیر او «عصاره عمرها و دوران‌های اسپانیا و میراث آفرینش فرهنگی عربی‌ـ‌اندلسی آن» را در خود داشت و به دست جلادانی کشته شد که شباهت بسیاری به قاتلان پوشکین در روسیه تزاری داشتند.
شاید آن شعر بی‌همتا و آکنده از اندوه که نرودا در سوگ نزدیک‌ترین دوستش سرود، گویاترین بیان احساسات عمیق احترام، محبت و وفاداری او به لورکا باشد؛ شعری که در آغاز آن، با سوز و گداز فریاد می‌زند:

«کاش می‌توانستم از ترس، در خانه‌ای متروک بگریم
کاش می‌توانستم چشمانم را از حدقه بیرون آورم و بخورم
به خاطر صدای نارنجی‌رنگت که جامه عزا بر تن دارد
و به خاطر شعرت که با فریادی انفجارآمیز فوران می‌کند
زیرا به خاطر توست که بیمارستان‌ها را به رنگ آبی درمی‌آورند
و به خاطر توست که مدرسه‌ها و محله‌های دریایی سر برمی‌آورند
و کارگاه‌ها، با پرده‌های سیاهشان، از قاشق‌ها و خون انباشته می‌شوند.»

شاید نرودا و لورکا هر دو دیدارشان را در بوئنوس‌آیرس مدیون صرفاً تصادف باشند.



نرودا و لورکا با یک شنل به مصاف «گاو» استبداد می‌روند

لوركا
لوركا
TT

نرودا و لورکا با یک شنل به مصاف «گاو» استبداد می‌روند

لوركا
لوركا

رابطه میان کسانی که به حرفه‌ای واحد اشتغال دارند، همواره با نوعی ناسازگاری، احتیاط و بدگمانی همراه بوده است. حتی در بسیاری از مواقع، این رابطه از حدود رقابت طبیعی و مشروع فراتر می‌رود و به دشمنی، حسادت و کینه‌توزی میان افراد درگیر تبدیل می‌شود. اگر منشأ این احساسات منفی، که در زبان عامه از آن با عنوان «دشمنی هم‌صنفان» یاد می‌شود، برای حاشیه‌نشینان و صاحبان کسب‌وکارهای کوچک، به رقابت بر سر منبع درآمد و لقمه‌ای نان مربوط باشد، ماجرا در مورد صاحبان ثروت‌های کلان و رقیبان مناصب سیاسی و مدیریتی کاملاً متفاوت است؛ جایی که دشمنی از طمع سیری‌ناپذیر، خودشیفتگی فزاینده و گرایش بیمارگونه به نپذیرفتن و طرد دیگری سرچشمه می‌گیرد.
شاید یکی از شگفت‌انگیزترین تناقض‌ها این باشد که فعالان عرصه ادبیات، اندیشه و هنر نیز گرفتار همان آفت‌هایی شوند که گروه‌های فرودست اجتماعی از آن رنج می‌برند؛ از جمله حسادت، کینه‌توزی و حذف متقابل یکدیگر؛ حال آن‌که انتظار می‌رود حاصل آفرینش‌های ادبی و هنری آنان، عدالت و عشق را در میان انسان‌ها به بالاترین سطح ممکن برساند. شاید دلیل این امر را باید در خودشیفتگی مفرط کسانی جست‌وجو کرد که قدرت زبان به آنان احساس برتری، غرور و تمایز از دیگران می‌بخشد. افزون بر این، آنان عمیقاً احساس می‌کنند که رقابتشان با همتایانشان صرفاً به زندگی گذرای دنیوی محدود نمی‌شود، بلکه هم‌زمان نبردی بر سر جاودانگی نیز هست.
بااین‌حال، تعمیم دادن چنین پدیده‌ای به همه اهل هنر و خلاقیت، نهایت بی‌انصافی است؛ زیرا در میان آفرینندگان هنری کسانی نیز بوده‌اند که روابطی صمیمانه و دوستی‌هایی عمیق و استوار با یکدیگر داشته‌اند؛ با آن‌که بر یک ماده و در یک عرصه کار می‌کردند و در رقابت برای رسیدن به قله، بسیار به یکدیگر نزدیک به نظر می‌رسیدند. در این زمینه، بیش از همه رابطه عمیقی به ذهنم می‌آید که نود سال پیش میان گارسیا لورکا و پابلو نرودا شکل گرفت.
شاید نرودا و لورکا هر دو دیدارشان را در بوئنوس‌آیرس مدیون صرفاً تصادف باشند؛ جایی که اولی به‌عنوان کنسول کشورش در پایتخت آرژانتین فعالیت می‌کرد و دومی برای اجرای نمایشنامه «عروسی خون» و نظارت بر اجرای آن به این شهر آمده بود. بااین‌حال، آنچه از نخستین لحظه دیدار این دو شاعر را به یکدیگر پیوند داد، تنها حاصل شیمی شخصیتی میان آن دو نبود، بلکه شناختی بود که هر یک از تجربه و آثار خلاقانه دیگری داشت. افزون بر این، هر دو به یک گرایش سیاسی مشترک تعلق داشتند و نگاهشان به نقش شعر در دفاع از آزادی و کرامت انسانی یکسان بود.
نرودا در کتاب خاطرات خود، «اعتراف می‌کنم که زیسته‌ام»، صفحات قابل‌توجهی را به رابطه‌اش با لورکا اختصاص داده است. او اشاره می‌کند که شماری از نویسندگان آرژانتینی برای برگزاری مراسم بزرگداشتی باشکوه به افتخار این دو شاعر دوست، یکی شیلیایی و دیگری اسپانیایی، پیش‌قدم شدند. اما این اقدام تجلیلی در میان همه با استقبال یکسانی روبه‌رو نشد. درحالی‌که شاعران و هنرمندان بزرگ از آن استقبال و ستایش کردند، برخی نویسندگان دون‌پایه و مدعیان شاعری با بدگمانی، حسادت و احساس رقابت به آن واکنش نشان دادند.
همین مسئله باعث شد لورکا، که به تعبیر نرودا هوشی سرشار و پرهیاهو همچون قطاری از قهقهه داشت، به دوستش پیشنهاد کند که برای مقابله با این افراد تنگ‌نظر، نه‌فقط در طول مراسم با تحسین و لبخند متقابل به یکدیگر پاسخ دهند، بلکه سخنرانی واحدی بنویسند و آن را به شیوه «آل آلیمون» به نوبت ارائه کنند.

نرودا

نرودا از دوست شاعرش پرسید: «این شیوه دیگر چیست؟»
لورکا پاسخ داد که این خطرناک‌ترین شیوه گاوبازی است؛ شیوه‌ای که در آن دو گاوباز هم‌زمان و با یک شنل، در میدان به مصاف گاو خشمگین می‌روند. سپس افزود که این شیوه در هر صد سال، فقط یک یا دو بار اجرا می‌شود و تنها دو برادر یا دو نفری که خونی مشترک دارند، می‌توانند آن را به انجام برسانند.
لورکا در ادامه توضیح داد که واژه «آل آلیمون» که نام یکی از بازی‌های کودکان نیز هست، ریشه‌ای عربی دارد و به معنای «بر روی لیمو» است.
برای آن‌که این دو شاعر بازی را تا انتها پیش ببرند، لورکا رو به حاضران کرد و گفت: «من و نرودا هم‌زمان سخن خواهیم گفت. به شیوه گاوبازی، هر یک بدن دیگری را به عاریت خواهیم گرفت و هر دو زیر یک پوشش قرار خواهیم گرفت.»
پابلو بلافاصله سخن او را ادامه داد: «من و فدریکو با سیمی الکتریکی به یکدیگر متصل شده‌ایم و به‌نوبت به این استقبال گرم شما پاسخ خواهیم داد.»
سپس لورکا از دوستش خواست در یکی از دو انتهای سالن بنشیند و خودش در انتهای دیگر جای گرفت. هنگامی که اولی سخن خود را با خطاب «خانم‌ها» آغاز کرد، دیگری جمله را با افزودن «آقایان» کامل کرد.
از آنجا که دو دوست توافق کرده بودند روبن داریو، بنیان‌گذار مدرنیسم شعری در آمریکای لاتین، محور سخنرانی مشترکشان باشد، نرودا سخن گفتن درباره شاعر بزرگ و مورد غفلت نیکاراگوئه، روبن داریو، را آغاز کرد. لورکا جمله او را با این پرسش ادامه داد: «مجسمه روبن داریو کجاست؟»
سپس نرودا بلندگو را به دست گرفت و از سوی خود گفت: «او عاشق باغ‌ها بود؛ پس باغ روبن داریو در بوئنوس‌آیرس کجاست؟»
نرودا در بخش دیگری از خاطراتش، ماجرای ضیافت شامی را برای خوانندگان روایت می‌کند که یکی از ثروتمندان آرژانتینی به افتخار دو شاعر «لیمویی» ترتیب داده بود. او تعریف می‌کند که یکی از زنان زیباروی حاضر در مجلس پیوسته نگاهش را به سوی او می‌دوخت و همزاد اسپانیایی‌اش را نادیده می‌گرفت.
وقتی پابلو به بالا نگاه کرد، به هر دوی آن‌ها، لورکا و آن دختر، اشاره کرد تا هر سه به بالای برج مجاور سالن غذاخوری بروند. هنگامی که به بالای برج رسیدند، نرودا با آن دختر برای ماجراجویی عاشقانه‌ای بی‌پروا در مرتفع‌ترین نقطه بوئنوس‌آیرس به توافق رسید. سپس از دوستش خواست برای جلوگیری از رسوایی بزرگی که ممکن بود به اعتبار شاعر و مقام دیپلماتیکش لطمه بزند، مراقب محل باشد. دوستش نیز بی‌آن‌که کوچک‌ترین نشانه‌ای از مخالفت یا نارضایتی بروز دهد، به خواسته و هوس او تن داد.
پس از آن، دو شاعر در مادرید یکدیگر را ملاقات کردند. نرودا پیش‌تر از دولت شیلی خواسته بود او را به‌عنوان سفیر کشورش در اسپانیا منصوب کند. هرچند پابلو از گسترده‌ترین دروازه فرهنگی وارد اسپانیا شد و با چهره‌های بسیاری همچون پیکاسو، آلبرتی، الکساندره، فرناندس، خیمنس و دیگران دوستی برقرار کرد، اما لورکا همچنان نزدیک‌ترین فرد به روح او و نزدیک‌ترین کس به نگاهش به شعر و جهان باقی ماند.
هر کس آثار این دو شاعر را با تأمل بررسی کند، بی‌تردید از نقاط تلاقی و شباهت‌های میان تجربه ادبی آن‌ها درنگ خواهد کرد؛ استعاره‌های غافلگیرکننده و سرشار از تناقض که از غنی‌ترین جلوه‌های طبیعت سرزمین‌هایشان برگرفته شده‌اند.
همچنین، غنای موسیقایی و لحن شاعرانه پرشوری که ویژگی سبک هر دو شاعر است، از نثرپردازی متعارف و احساسات‌گرایی سست و سطحی فاصله می‌گیرد و به نیرویی سیل‌آسا در ستایش زندگی و سرمستی از زیبایی جهان تبدیل می‌شود؛ نیرویی که میان خواسته‌های محسوس و گرایش‌های عرفانی در نوسان است.
اگر تفاوت‌هایی میان این دو تجربه ادبی وجود داشته باشد، مهم‌ترین بخش آن به ماهیت دو جغرافیایی مربوط می‌شود که پشتوانه تجربه شعری آن‌ها هستند و نیز به ساختار شخصیتی خودشان. نرودا از عوارض طبیعی گسترده و طولی کوهستان‌ها و سواحل شیلی و توفان‌های آن الهام می‌گیرد؛ درحالی‌که تصاویر و زبان گزنده لورکا از سرچشمه‌های بکر جهان کولی‌ها و از ستیز زندگی و مرگ در میدان‌های باشکوه گاوبازی اسپانیا، زیر آفتاب‌های درخشان آن سرزمین، برمی‌خیزد.
نرودا با استواری در کنار جمهوری‌خواهان ایستاد؛ همان‌ها که در برابر لشکرهای فرانکو که به سوی مادرید پیشروی می‌کردند، مقاومت می‌کردند. اما آنچه بیش از هر چیز او را آزرد، کشته شدن دوست نابغه‌اش در نخستین فصل‌های جنگ داخلی اسپانیا بود؛ دوستی که به تعبیر او «عصاره عمرها و دوران‌های اسپانیا و میراث آفرینش فرهنگی عربی‌ـ‌اندلسی آن» را در خود داشت و به دست جلادانی کشته شد که شباهت بسیاری به قاتلان پوشکین در روسیه تزاری داشتند.
شاید آن شعر بی‌همتا و آکنده از اندوه که نرودا در سوگ نزدیک‌ترین دوستش سرود، گویاترین بیان احساسات عمیق احترام، محبت و وفاداری او به لورکا باشد؛ شعری که در آغاز آن، با سوز و گداز فریاد می‌زند:

«کاش می‌توانستم از ترس، در خانه‌ای متروک بگریم
کاش می‌توانستم چشمانم را از حدقه بیرون آورم و بخورم
به خاطر صدای نارنجی‌رنگت که جامه عزا بر تن دارد
و به خاطر شعرت که با فریادی انفجارآمیز فوران می‌کند
زیرا به خاطر توست که بیمارستان‌ها را به رنگ آبی درمی‌آورند
و به خاطر توست که مدرسه‌ها و محله‌های دریایی سر برمی‌آورند
و کارگاه‌ها، با پرده‌های سیاهشان، از قاشق‌ها و خون انباشته می‌شوند.»

شاید نرودا و لورکا هر دو دیدارشان را در بوئنوس‌آیرس مدیون صرفاً تصادف باشند.


رابرت پتینسون، جیمز باند بعدی


رابرت پتینسون، بازیگر بریتانیایی هنگام عکاسی تبلیغاتی فیلم «اودیسه» در لندن، ۵ ژوئیه ۲۰۲۶ (آسوشیتدپرس)
رابرت پتینسون، بازیگر بریتانیایی هنگام عکاسی تبلیغاتی فیلم «اودیسه» در لندن، ۵ ژوئیه ۲۰۲۶ (آسوشیتدپرس)
TT

رابرت پتینسون، جیمز باند بعدی


رابرت پتینسون، بازیگر بریتانیایی هنگام عکاسی تبلیغاتی فیلم «اودیسه» در لندن، ۵ ژوئیه ۲۰۲۶ (آسوشیتدپرس)
رابرت پتینسون، بازیگر بریتانیایی هنگام عکاسی تبلیغاتی فیلم «اودیسه» در لندن، ۵ ژوئیه ۲۰۲۶ (آسوشیتدپرس)

استودیوهای «آمازون ام‌جی‌ام» روز دوشنبه اعلام کردند که رابرت پتینسون، بازیگر بریتانیایی، جیمز باند بعدی خواهد بود. به این ترتیب، او نخستین بازیگری است که پس از کناره‌گیری دنیل کریگ از مجموعه فیلم‌های جاسوسی چنددهه‌ای، این نقش را بر عهده می‌گیرد؛ این خبر را خبرگزاری «رویترز» گزارش داده است.
مجموعه فیلم‌های باند، که درباره مأمور مخفی‌ای با جذابیت خاص و کت‌وشلوارهای شیک و اختصاصی است، از طولانی‌ترین مجموعه‌های سینمایی و پرفروش‌ترین آن‌ها در تاریخ هالیوود به شمار می‌رود.

رابرت پتینسون در مراسم نمایش فیلم «وقت اوج» در هشتادوسومین دوره جشنواره فیلم ونیز در ایتالیا، ۵ سپتامبر ۲۰۲۶ (آسوشیتدپرس)

این مجموعه نخستین بار در سال ۱۹۶۲ آغاز شد و از زمانی که شان کانری نقش مأمور ۰۰۷ را در فیلم «دکتر نو» روی پرده سینماها ایفا کرد، فروش جهانی بلیت فیلم‌های آن از ۷ میلیارد دلار فراتر رفته است.
بیش از ۲۰ فیلم از مجموعه باند ساخته شده است. فیلم مورد انتظار، نخستین ماجراجویی باند زیر نظر «آمازون ام‌جی‌ام» خواهد بود؛ شرکتی که در چارچوب یک پروژه مشترک جدید با صاحبان حقوق این مجموعه، مایکل ویلسون و باربارا بروکلی، در سال ۲۰۲۵ کنترل خلاقانه این مجموعه سینمایی را در اختیار گرفت.
قرار است دنی ویلنوو، که پیش‌تر نامزد جایزه اسکار شده و به‌خاطر کارگردانی آثاری چون سه‌گانه «تلماسه» و فیلم «ورود» شناخته می‌شود، فیلم جدید را کارگردانی کند. استیون نایت، نویسنده بریتانیایی، نیز نگارش فیلم‌نامه آن را بر عهده خواهد داشت.
پتینسون که امسال در فیلم‌های «اودیسه»، «پرایم تایم» و «دراما» بازی کرده است، جانشین کریگ می‌شود؛ بازیگری که پس از فیلم «زمانی برای مردن نیست»، محصول سال ۲۰۲۱، از این نقش کناره گرفت.

رابرت پتینسون در مراسم نمایش فیلم «دراما» در پاریس، ۲۴ مارس ۲۰۲۶ (آسوشیتدپرس)

پتینسون همچنین امسال در فیلم بسیار مورد انتظار «تلماسه: بخش سوم» بازی می‌کند که قرار است ۱۸ دسامبر در سینماها اکران شود.
پتینسون در بیانیه‌ای گفت: «جیمز باند یکی از شخصیت‌های اسطوره‌ای سینماست و سپردن نقش ۰۰۷ به من افتخاری است که در تمام عمر با من خواهد ماند.»
او افزود: «از دنی، ایمی، دیوید، تانیا و همه کارکنان استودیوهای آمازون ام‌جی‌ام به‌خاطر اعتمادی که به من کرده‌اند، بسیار سپاسگزارم. اینکه بگویم این نقش رؤیایی است که به حقیقت پیوسته، کمترین چیزی است که می‌توان گفت. نمی‌توانم هیجانم را از این همکاری و کاری که با این گروه فوق‌العاده در پیش داریم، بیان کنم.» او به تهیه‌کنندگان، ایمی پاسکال و دیوید هیمن، و تهیه‌کننده اجرایی، تانیا لاپوآنت، اشاره داشت.


قتل پازولینی میان حلقه‌های فیلم «سالو» و دست‌نوشته «نفت»

صحنه‌ای از فیلم «سالو»
صحنه‌ای از فیلم «سالو»
TT

قتل پازولینی میان حلقه‌های فیلم «سالو» و دست‌نوشته «نفت»

صحنه‌ای از فیلم «سالو»
صحنه‌ای از فیلم «سالو»

پیِر پائولو پازولینی ایتالیایی (۱۹۲۲ ـ ۱۹۷۵) در میان روشنفکران بزرگ اروپا در قرن بیستم جایگاهی برجسته داشت. او شعر، رمان، کارگردانی سینما و روزنامه‌نگاری را با یکدیگر درآمیخته بود و در عرصه اندیشه از راست افراطی تا چپ افراطی در رفت‌وآمد بود. آثار و دیدگاه‌هایش، حتی زندگی شخصی‌اش، همواره بحث‌وجدل‌های بی‌پایانی برمی‌انگیخت. اما آنچه امروز بار دیگر نام او را به صدر توجه عمومی بازگردانده، ابهامی است که همچنان بر قتلش، ۵۱ سال پیش در اوستیا، در نزدیکی پایتخت ایتالیا، رم، سایه افکنده است.
دادستانی کل در آغاز این ماه با درخواست ازسرگیری تحقیقات قضایی درباره قتل او موافقت کرد؛ درخواستی که استفانو ماتچونی، وکیل دادگستری، به نمایندگی از انجمن روزنامه‌نگاران منطقه لاتزیو، داوید گرکو، کارگردان، و جووانی جووانتی، نویسنده، ارائه کرده بود. این درخواست بر نوارهایی از آرشیو تلویزیون ایتالیا و اطلاعاتی درباره یک شاهد احتمالی تکیه دارد. رسانه‌های ایتالیایی گفته‌اند این شاهد ممکن است یکی از نیروهای بازنشسته امنیتی باشد که از روند تحقیقات اولیه درباره این جنایت اطلاع داشته است.
پازولینی شب اول به دوم نوامبر ۱۹۷۵، در منطقه ایدروسکالو در اوستیای ساحلی، در حومه رم، به قتل رسید. جسد او را در حالی یافتند که آثار ضربات و زیر گرفته‌شدن با خودرو بر آن دیده می‌شد. پلیس جوزپه پلوزی، معروف به «پینو»، را که آن زمان ۱۷ سال داشت، در حالی بازداشت کرد که پشت فرمان خودروی کارگردان بود. پلوزی در آن زمان اعتراف کرد که پس از مشاجره‌ای میان آن دو، پازولینی را کتک زده و هنگام تلاش برای فرار، او را با خودرو زیر گرفته است. دادگاه اطفال در سال ۱۹۷۶ او را محکوم کرد و در حکم خود به دست‌داشتن افراد دیگری نیز اشاره کرد. سپس دادگاه تجدیدنظر حکم محکومیت را تأیید کرد، اما اشاره به همدستان را از آن حذف کرد. به این ترتیب، پینو تنها فردی باقی ماند که دستگاه قضایی در این جنایت هولناک محکومش کرده بود.
با این حال، پلوزی بعدها اعتراف خود را پس گرفت. او در مصاحبه‌ای که تلویزیون ایتالیا در سال ۲۰۰۵ پخش کرد، افراد دیگری را به حمله به پازولینی متهم کرد و مدعی شد تهدیدهایی که متوجه خانواده‌اش شده بود، او را وادار کرده بود مسئولیت قتل را بر عهده بگیرد. روایت‌های بعدی او درباره شمار مهاجمان و جزئیات مشارکت هر یک در ارتکاب جنایت نیز با یکدیگر تفاوت داشت. دادستانی در سال ۲۰۱۰، پس از آنکه آزمایش‌های دی‌ان‌ای آثار ژنتیکی‌ را آشکار کرد که صاحبانشان همچنان ناشناس مانده بودند، تحقیقات را از سر گرفت. این پرونده در سال ۲۰۱۵ بایگانی شد، اما ارزش این آثار برای تعیین اینکه چه کسانی در صحنه حمله حضور داشته‌اند و هر یک چه کرده‌اند، همچنان به امکان شناسایی صاحبان آن‌ها و روشن‌شدن چگونگی انتقال این آثار به اشیای ضبط‌شده در پرونده بستگی دارد.
یکی از مسیرهای تحقیقات به حلقه‌های فیلم آخر پازولینی، «سالو، یا ۱۲۰ روز در سودوم»، می‌رسد که پیش از نمایش عمومی فیلم به سرقت رفته بودند. این سرقت در آن زمان شامل موادی از دو فیلم دیگر نیز می‌شد؛ یکی از فدریکو فلینی و دیگری از دامیانو دامیانی. سارقان برای بازگرداندن آن‌ها درخواست باج کرده بودند. سرجیو چیتی، کارگردان و دوست پازولینی، این احتمال را مطرح می‌کند که او برای بازپس‌گیری این حلقه‌ها به اوستیا رفته باشد؛ فرضیه‌ای که ماتچونی نیز آن را دنبال کرده است. او در درخواست پیشین خود برای ازسرگیری تحقیقات، به اظهارات مائوریتسیو آباتینو استناد کرده بود؛ کسی که بعدها به عضویت باند ماگلیانا در رم درآمد. این باند در سال ۱۹۷۷، یعنی دو سال پس از قتل، شکل گرفت. بنابراین، ظن‌ها متوجه اقداماتی است که اعضای آن پس از پیوستن به باند مرتکب شده‌اند. با این همه، بررسی این احتمال که سرقت حلقه‌های فیلم بهانه‌ای برای ترتیب‌دادن ملاقات در اوستیا بوده، مرحله‌ای مستقل از شناسایی عاملان قتل است.
اهمیت حلقه‌های مسروقه در زندگی و کارنامه پازولینی، از ماهیت فیلمی ناشی می‌شود که این حلقه‌ها بخشی از آن بودند. او در این فیلم جهان مارکی دو ساد را به جمهوری سالو منتقل کرد؛ جمهوری‌ که موسولینی در جریان جنگ جهانی دوم در شمال ایتالیا برپا کرده بود. پازولینی در این فیلم گروهی از دختران و پسران جوان را زیر سلطه چهار مرد قرار می‌دهد که آیین‌هایی برای تحقیر و شکنجه آنان برپا می‌کنند. با توجه به نقد چپ‌گرایانه او از جامعه مصرفی، می‌توان فیلم را اثری درباره تبدیل بدن انسان به چیزی قابل‌تملک و قابل‌تصرف دانست؛ و نیز نقدی بی‌رحمانه بر فاشیسم. این خوانش با توجه به آثار پیشین او معنای بیشتری می‌یابد؛ آثاری که بدن را در مرکز مضمون خود قرار می‌دادند و آن را سرچشمه لذت، طنز و روایت می‌ساختند.
علاقه پازولینی به آنچه قدرت با زبان و زندگی مردم می‌کند، پیش از ورودش به سینما آغاز شده بود. او در کازارسا، زادگاه مادرش در منطقه فریولی، به زبان محلی فریولی شعر می‌سرود و در تأسیس آکادمی‌ برای پاسداشت این زبان مشارکت داشت. سپس در سال ۱۹۵۰ همراه مادرش به رم رفت؛ پس از آنکه در پی پرونده‌ای مرتبط با زندگی جنسی آزادانه‌اش از حزب کمونیست ایتالیا اخراج شده بود. او در محله‌های حاشیه پایتخت به سخنان جوانانی گوش می‌داد که با کارهای موقت و راه‌و‌رسم‌های روزمره امرار معاش می‌کردند. دو رمان «پسران زندگی» و «زندگی خشونت‌آمیز» از دل همین محیط بیرون آمدند؛ آثاری که در آن‌ها زبان عامیانه مردم رم، همان جایگاهی را در روایت ادبی یافت که زبان فریولی در شعرهایش داشت.

پازولینی

وقتی پازولینی در سال ۱۹۶۱ فیلم «آکاتونه» را ساخت، در فیلمی درباره یک پاانداز که در حاشیه رم زندگی می‌کرد، از موسیقی باخ بهره گرفت و به زندگی شخصیت اصلی فیلم وزنی تراژیک بخشید که سینمای ایتالیا به‌ندرت برای چنین محیطی قائل شده بود. سپس در فیلم «انجیل به روایت متی» از چهره بازیگران غیرحرفه‌ای استفاده کرد تا داستانی دینی را در مکان‌ها و با چهره‌هایی آشنا از جنوب ایتالیا به تصویر بکشد. او در فیلم‌های «دکامرون»، «حکایت‌های کانتربری» و «هزار و یک شب» ــ آثاری که آن‌ها را زیر عنوان «سه‌گانه زندگی» گرد آورد ــ در ادبیات کهن ماده‌ای برای به‌تصویرکشیدن لذت جسمانی یافت؛ کاری که سبب می‌شد آیین‌های اجبار و شکنجه در «سالو» تأثیری شدیدتر بر مخاطب بگذارند.
تلویزیون نیز خود موضوع نقد پازولینی بود. او گسترش زبانی یکسان و تصویرهای مشابه از میل و موفقیت را بخشی از دگرگونی مصرف‌گرایانه ایتالیا می‌دانست. در مناقشه‌های سیاسی‌اش نیز مواضعی اتخاذ می‌کرد که بسیاری از خوانندگانش را سردرگم می‌ساخت؛ چنان‌که پس از درگیری‌های والی جولیا در سال ۱۹۶۸، به خاستگاه‌های فقیرانه شماری از مأموران پلیس در برابر دانشجویانی اشاره کرد که بسیاری از آنان از خانواده‌های مرفه می‌آمدند. او در مقاله‌های بعدی‌اش در روزنامه «کوریره دلا سرا»، درباره پیوندهایی نوشت که گمان می‌کرد میان محافل قدرت و خشونت سیاسی در سال‌های موسوم به «سال‌های سرب» وجود داشته است؛ همان ظن‌هایی که بخشی از آن‌ها را در آخرین پروژه رمان‌نویسی خود، «نفت»، بازسازی کرد.
رمان «نفت» که هنگام قتل پازولینی ناتمام مانده بود و نخستین بار در سال ۱۹۹۲ منتشر شد، فرضیه انگیزه سیاسی قتل را پیش می‌کشد. در دست‌نوشته‌ای که چاپ سال ۲۰۲۲ آن را دوباره به کتاب منتشرشده بازگرداند، شخصیتی به نام اوجنیو چفیس دیده می‌شود که بعدها ریاست شرکت انرژی ایتالیایی «انی» را بر عهده گرفت. پازولینی در طرح داستانی خود تصور می‌کند که قهرمان رمان به او در قتل انریکو ماتئی، رئیس این شرکت که در سال ۱۹۶۲ در سانحه سقوط هواپیما جان باخت، کمک می‌کند. والتر سیتی، ویراستار این چاپ، معتقد است که پروژه «نفت» شاید خشم کسانی را برانگیخته باشد که گمان می‌کردند پازولینی قصد دارد در پرونده ماتئی اتهامی علنی مطرح کند. این برداشتی صرفاً ادبی است که بر آنچه اوراق رمان ناتمام درباره طرح و مقصود نویسنده‌اش آشکار می‌کنند، تکیه دارد.
از دل این سرنخ، دامنه تحقیقات به محفل «پروپاگاندا دوئه» گسترش یافت که با نام اختصاری P2 شناخته می‌شود. نام این محفل در پیشنهادی در مجلس نمایندگان ایتالیا مطرح شده بود که خواستار بررسی پیوندهای احتمالی آن با قتل پازولینی و دو پرونده دیگر، یعنی پرونده ماتئی و پرونده مائورو دی مائورو، روزنامه‌نگار، بود. با این حال، نسبت‌دادن نقشی به این محفل در جنایت اوستیا همچنان فاقد شواهدی است که آن را به افراد مشخصی مرتبط کند که در طراحی یا اجرای قتل مشارکت داشته‌اند.
فاصله میان دو فرضیه جنایت سازمان‌یافته و توطئه سیاسی، در ماهیت پرسشی که هر یک مطرح می‌کنند، همچنان آشکار است. حلقه‌های فیلم شاید بتوانند دلیل رفتن پازولینی به مکانی مشخص در آن شب را توضیح دهند، در حالی که رمان «نفت» دلیلی احتمالی برای تمایل برخی افراد بانفوذ به خاموش‌کردن صدای نویسنده‌اش پیش می‌کشد. اگر شواهدی پیدا شود که ترتیب‌دادن قرار ملاقات در اوستیا را به کسانی پیوند دهد که قصد متوقف‌کردن پروژه او را داشتند، ممکن است این دو مسیر به یکدیگر برسند. با این حال، نزدیک‌ترین مأموریت تحقیقات تازه، سنجیدن آن چیزی است که شاهد می‌تواند درباره روند تحقیقات اولیه بگوید و بررسی دوباره محتوای نوارها در کنار شهادت‌ها و اشیای ضبط‌شده قدیمی پرونده است.
در اوستیا، گردشگاهی که جسد پازولینی در آن پیدا شد، نام او را بر خود دارد؛ همان‌طور که ساحلی که او روزگاری در آن ایستاد و در برابر دوربین، در فیلم «دیدارهای عاشقانه ــ ۱۹۶۴»، از گردشگران درباره رابطه جنسی، ازدواج و عرف‌هایی که زندگی‌شان را سامان می‌دهند پرس‌وجو کرد. بازگشت به آن مصاحبه‌ها فرصتی فراهم می‌کند تا پازولینی جنجالی را در حال کار ببینیم؛ در حالی که به پاسخ‌های گوناگون گوش می‌سپارد و اجازه می‌دهد این پاسخ‌ها در کنار یکدیگر بر پرده ظاهر شوند. او نمی‌دانست که پس از زمانی که از زندگی‌اش ربوده شد، درست در همان نقطه جان خواهد باخت.
«یکی از مسیرهای تحقیقات به حلقه‌های فیلم آخر پازولینی، «سالو، یا ۱۲۰ روز در سودوم»، می‌رسد که پیش از نمایش عمومی فیلم به سرقت رفته بودند»