ابنزر | (خوب)
-کارگردان: تای وست
-کشور: آمریکا (۲۰۲۶)
-اکران: تجاری
در دقیقه ۷۲ فیلم، ابنزر اسکروج (جانی دپ) از شخصیتی خسیس، عبوس، ستیزهجو و طعنهزن که احساس نیازی به هیچکس در اطراف خود ندارد و با هرگونه کار نیک دشمنی میورزد، به نقطه مقابل تمام این ویژگیها تبدیل میشود. فیلم، برخلاف برخی نسخههای پیشین اقتباسشده از رمان مشهور چارلز دیکنز، «سرود کریسمس»، که بهمرور به بهانهای برای جشن سینمایی کریسمس تبدیل شدند، ناگهان به این تغییر نمیرسد، بلکه آن را بهتدریج و به شکلی باورپذیر روایت میکند. حدود دو دقیقه پس از آنکه ابنزر با تأثر به سرودهای کلیسایی گوش میدهد، پالتوی گرم خود را به مردی سیاهپوست و بیخانمان که از سرمای شدید رنج میبرد، میبخشد. فیلم تأکید میکند که این نخستینبار در زندگی ابنزر اسکروج است که به خود اجازه میدهد بخشنده باشد.
در سراسر مدت نمایش فیلم (۱۱۵ دقیقه)، دو ویژگی ثابت وجود دارد که تغییر نمیکنند. نخست، بازی خوب جانی دپ در نقشی که تأیید میکند استعداد او، برخلاف آنچه برخی فیلمهای سبک و سرگرمکنندهاش، مانند مجموعه «دزدان دریایی کارائیب»، ممکن است القا کنند، از میان نرفته است؛ بلکه همچنان در گنجینهای امن باقی مانده که بازیگر هرگاه برای ایفای شخصیتهای گوناگونش به آن نیاز داشته باشد، از آن بهره میگیرد.
ویژگی ثابت دوم به کارگردان، تای وست، مربوط میشود که طراحی هنری متناسب با فضای تیرهوتار داستان را حفظ کرده است؛ فضایی که در تقابل با رویکرد تازه فیلم، در مقایسه با دهها اثر دیگری قرار دارد که از رمان منتشرشده در سال ۱۸۴۳ اقتباس شدهاند. در میان این اقتباسها، نسخه موزیکال (به کارگردانی رونالد نیم، ۱۹۷۰)، نسخه فانتزی (ساخته تونی بارمز، ۲۰۰۸) و نسخه کمدی (ساخته رابرت زمکیس در سال ۲۰۰۹) وجود داشتهاند؛ افزون بر دهها نسخه دیگر که فضا و رویدادهای رمان را به شکلی سرگرمکننده و متناسب با هدف تبدیل آن به آثاری خانوادگی برای سینما بازآفرینی کردهاند.
فیلم جدید، برداشتی تازه و پیشتر تجربهنشده از رمان دیکنز است؛ روایتی که آن دوره را با نگاهی واقعگرایانه بازنمایی میکند و بیشتر رویدادهایش را بهجای روایت سرگرمکننده، در فضایی تیرهوتار به تصویر میکشد.

کارگردان رویدادها را با مهارت روایت میکند؛ از صحنهای که اسکروج کار خود را در شرکتی آغاز میکند که مالکیت آن را بهطور مشترک با جیکوب (ایان مککلن) در اختیار دارد، تا ظهور شریکش پس از مرگ به شکل شبحی که به اسکروج درباره پیامدهای ادامه خودخواهی و نگرش خاصش به زندگی هشدار میدهد. سپس شبح کریسمس گذشته ظاهر میشود (با بازی آندریا رایزبرو) و میکوشد اسکروج را از طریق بازگشت به گذشتهاش به بازشناختن دوباره خویشتن وادارد؛ تا سرانجام تغییر او رخ میدهد و پیامدهای آن آشکار میشود.
رمان «سرود کریسمس» که حول شخصیت ابنزر اسکروج شکل گرفته، بهعنوان الگویی شاخص در نمایش تحول مثبت شخصیتی خودخواه، بدخو و سردرفتار به انسانی متفاوت مورد ستایش قرار گرفته است؛ انسانی که از این پس با نگاهی تازه و انسانی به اطرافیانش مینگرد. این رمان سرشار از توصیف چنین تحولی است، اما درعینحال به مجموعه آثار انتقادی دیکنز درباره واقعیت اجتماعی زمانه خود تعلق دارد؛ رویکردی که در آثاری چون «آرزوهای بزرگ»، «الیور توئیست» و «دیوید کاپرفیلد» نیز به شکلی برجستهتر بیان شده است.
تصمیم وست برای انتخاب رویکردی تیرهوتار، بهجای پرداختی صرفاً سرگرمکننده، تصمیم درستی است؛ رویکردی که بر ساخت اثری استوار است که به روح داستان وفادار میماند و بخشی از تاریکی و خیالپردازیهای آن را بازتاب میدهد؛ از ارواحی که اسکروج را تعقیب میکنند و طراحی شهر و خیابانها گرفته تا نورپردازی طبیعی و کمفروغ و رنگهای رنگپریدهای که در فیلم به کار گرفته شدهاند.
به این ترتیب، «ابنزر» فیلمی برای جشنگرفتن کریسمس نیست، بلکه اثری است که جهان آشفته رمان در آغاز داستان و وضعیت قهرمان آن را پیش از آنکه دوباره خود را کشف کند، مورد بررسی قرار میدهد.
کارگردان سبک واحدی را در سراسر فیلم حفظ میکند. در کنار رنگها، نورپردازی و طراحی صحنه متناسب که فضایی گوتیک به فیلم میبخشند، میل به فاصلهگرفتن از تقلید فیلمهای پیشین و سنتهای آنها نیز دیده میشود. بنابراین، این فیلم تلاشی است از سوی کارگردان برای بازنمایی رویدادهای رمان از زاویه دید خود و افزودن برخی ویژگیهای سینمای وحشت به آن، هرچند با احتیاط.
فیلم خالی از ضعف نیست. از جمله اینکه برخی از مهمترین صحنههای آن، مانند دیدار ابنزر اسکروج با خودش در دوران کودکی، تأثیر و واکنش مورد انتظار را برنمیانگیزند. همچنین، با وجود شباهت میان پایان رمان و فیلم، این احساس باقی میماند که فیلم میخواهد پایانی خوش به جانی دپ هدیه کند؛ پایانی که به نظر میرسد نتوانسته است بهخوبی به عمق و معنای آن بپردازد.







