احضار شاه عباس صفوی به روزگار امروز

طبیعی است که درباره خوانش وضعیت امنیتی و آینده کشور، بلکه حتی آینده نظام در ایران، اختلاف‌نظرهایی وجود داشته باشد؛ به‌ویژه با انباشته‌شدن این خطرها و چالش‌های وجودی برای آن.
همکارم موسی شریفی، که از کارشناسان مسائل ایران است، بخشی از این اختلاف‌ها و کشمکش‌های درون ساختار نظام خمینی در ایران را مرور کرده است.
موسی به سخنان حسین مرعشی، دبیرکل حزب «کارگزاران سازندگی» وابسته به جریان هاشمی رفسنجانی و اصلاح‌طلبان، با خبرگزاری «خبرآنلاین» اشاره کرده است. مرعشی در این گفت‌وگو سخنانی گفت که مهم‌ترین بخش آن چنین بود: «باید روشن باشد که ایران از هر مسئله دیگری مهم‌تر است؛ ایران از غنی‌سازی اورانیوم مهم‌تر است... حفظ ایران و نظام جمهوری اسلامی باید در صدر اولویت‌ها قرار گیرد.»
مرعشی تأکید کرد که کشور به امنیت و اقتصادی قدرتمند نیاز دارد و اداره کشور در شرایطی که تورم اکنون به سوی سطوح بسیار بالایی حرکت می‌کند، امکان‌پذیر نیست. مردم نیز می‌خواهند بتوانند هزینه‌های زندگی خود را تأمین کنند.
برای آنکه موضوع روشن باشد، باید گفت که مرعشی از چهره‌های خود نظام است و از چنین منظری سخن می‌گوید. از همین رو، او به بخش‌هایی از تاریخ ایران در دوره صفوی پرداخت تا برای دیدگاه خود عمقی تاریخی فراهم کند. او گفت: «در دوران شاه عباس، که در سال ۱۶۲۹ میلادی درگذشت، ایران با سه تهدید نظامی جدی روبه‌رو بود: عثمانی‌ها در غرب، ازبک‌ها در شرق و پرتغالی‌ها در جنوب... شاه عباس تصمیم نگرفت هم‌زمان با هر سه قدرت وارد رویارویی شود، بلکه اولویت‌های خود را مرتب کرد و مقابله با ضعیف‌ترین دشمنانش، یعنی ازبک‌ها، را آغاز کرد. او برای آنکه بتواند توان خود را در شرق متمرکز کند و ازبک‌ها را شکست دهد، ابتدا با عثمانی‌ها آتش‌بس برقرار کرد.»
پرسش اینجاست که در وضعیت و روزگار کنونی ما، ازبک‌ها چه کسانی‌اند، عثمانی‌ها چه کسانی‌اند و پرتغالی‌ها چه کسانی؟!
او می‌گوید شاه عباس سرانجام بر همه آن‌ها پیروز شد، اما این پیروزی از راه تنظیم ترتیب و زمان رویارویی با دشمنان حاصل شد. شاه عباس ابتدا بر ازبک‌ها، یعنی اهل سنت در شرق کشور، تمرکز کرد؛ سپس عثمانی‌ها را به مدت ۱۸ سال از معادله کنار گذاشت و پس از آن دوباره به مقابله با آنان بازگشت و تبریز، پایتخت، را بازپس گرفت. سرانجام نیز با پرتغالی‌ها روبه‌رو شد و آن‌ها را از بندر گمبرون بیرون راند؛ بندری که امروزه بندرعباس نام دارد.
قصد ندارم وارد بحث درباره میزان دقت خوانش مرعشی از تاریخ شوم. مسئله مهم این است که او تاریخ را این‌گونه می‌بیند؛ و مهم‌تر از آن، می‌کوشد تاریخ را احضار کند تا در زمان حال به کار گیرد. از همین رو، بار دیگر می‌پرسیم: در صحنه امروز ما، ازبک‌ها، عثمانی‌ها و پرتغالی‌ها چه کسانی‌اند؟!
حملات ایران و موشک‌ها، پهپادها و شبه‌نظامیانش در منطقه را زیر نظر داریم و می‌بینیم که تمرکز آن‌ها بر چه کسانی است! و می‌دانیم که آقای مرعشی به چه کسانی و چه چیزی اشاره دارد.
اما پس از همه این‌ها، همچنان این مسئله باقی می‌ماند که میان چهره‌های نظام درباره اولویت‌ها اختلاف‌نظر وجود دارد و حفظ نظام از مسئله هسته‌ای مهم‌تر است. آیا کنارگذاشتن شبه‌نظامیان عراقی، لبنانی و یمنی نیز از مسئله هسته‌ای مهم‌تر است و ارزشی هم‌سنگ حفظ خود نظام دارد؟!
این بحث دیگری است...