رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، روز چهارشنبه گفت آژانس نمیداند مواد هستهای ایران کجاست و چه بر سر آنها آمده است. او افزود تهران اکنون بازگشت بازرسان را به توافقی سیاسی و گستردهتر گره زده است.
گروسی در نشستی خبری در وین توضیح داد ایران «مقدار زیادی مواد هستهای» دارد که تحت راستیآزمایی نیست. او گفت: «نمیتوانیم بگوییم کجاست، نمیتوانیم بگوییم چه بر سرش آمده و بهسادگی نمیتوانیم واقعیت وضعیت را تأیید کنیم.»
او تأکید کرد در هیچیک از مواضع ایران، جز بوشهر، بازرسی انجام نمیشود و گفت این مسئله پس از گذشت بیش از یک سال از آخرین بازدید از تأسیسات ایران فوری شده است. او یادآور شد آژانس وابسته به سازمان ملل و ایران سال گذشته در قاهره توافقی امضا کردند که به نگرانیهای تهران درباره دسترسی به تأسیسات مورد حمله، از جمله ایمنی مواضع و خطر آلودگی، رسیدگی میکرد.
اما گروسی گفت «تمرکز تغییر کرده است»، چرا که ایران اکنون میگوید بازرسان بدون توافقی سیاسی و گستردهتر نمیتوانند بازگردند. او افزود به مقامهای ایرانی گفته است هیچیک از این دو مسیر نباید مسیر دیگر را کنار بزند.
او به تلاشهای جاری برای دستیابی به توافق سیاسی، از جمله تلاش قطر، اشاره کرد و توضیح داد آژانس در آن مشارکت ندارد. به گفته او، «کارهای زیادی هست که میتوان بهصورت فنی، تدریجی و گامبهگام انجام داد» تا توان آژانس برای بازرسی بازگردد، بیآنکه این کار مشروط به مسیر سیاسی یا پس از آن باشد. او گفت: «این نکته اصلی است که به نظر میرسد هنوز بر سر آن توافق نداریم.»

۱۸ ماه بدون بازرسی
گروسی در سخنرانی افتتاحیهاش در شورای حکام اعلام کرد آژانس نمیتواند مسئولیتهایش را بر اساس توافقنامه پادمان با ایران انجام دهد، چرا که به اطلاعاتی درباره مواد و تأسیسات هستهای اعلامشده ایران دسترسی ندارد، جز نیروگاه بوشهر.
او افزود نمیتواند درباره اجرای قطعنامههای مرتبط شورای امنیت از سوی ایران، یا دو قطعنامه شورای حکام در نوامبر ۲۰۲۵ و ژوئن ۲۰۲۶، گزارشی ارائه دهد.
او توضیح داد حدود ۱۸ ماه است آژانس توان ردیابی مستمر ذخایر اورانیوم با غنای پایین و بالا، تا ۶۰ درصد، را که پیشتر در تأسیسات مورد حمله نظامی در ژوئن ۲۰۲۵ اعلام شده بود، از دست داده است.
او هشدار داد آژانس نمیتواند نتیجه بگیرد مواد هستهای اعلامشده از فعالیتهای صلحآمیز منحرف نشدهاند، مگر آنکه ایران اطلاعاتی درباره وضعیت مواد و تأسیسات خود ارائه دهد و به بازرسان اجازه دسترسی بدهد.
او تأکید کرد: «بازگشت به دیپلماسی و مذاکره برای یافتن راهحل مسائل مربوط به برنامه هستهای ایران امری ناگزیر است.»
او فراخوان ماه گذشتهاش در نشست توجیهی شورای امنیت را تجدید کرد و از تهران خواست اقدامات فنی و تدریجیای را بررسی کند که شرایط بازگشت بازرسان را فراهم میکند. به گفته او، این گامها ممکن است راه را برای از سرگیری اجرای عادی پادمانها در ایران هموار کند و به ایجاد فضای اعتماد کمک کند؛ فضایی که به توافقی گستردهتر میانجامد.

اتهامهای ایران
هیئت ایران در وین هفته گذشته در یادداشتی گروسی را متهم کرده بود همکاری تهران با بازرسان را نادیده میگیرد. او در پاسخ در نشست خبری گفت: «همکاری دریافت نمیکنیم. من آن را نادیده نمیگیرم؛ همکاری به شکلی که باید، وجود ندارد.»
از او درباره پاداش ۲۰ میلیون دلاری آمریکا برای اطلاعات درباره برنامه هستهای ایران پرسیدند. او گفت اظهارات سیاسی «بر عهده کسی است که آنها را مطرح میکند» و آژانس درباره آنها اظهار نظر نمیکند.
او افزود «بهترین و معتبرترین اطلاعات» درباره برنامه هستهای ایران اطلاعاتی است که بازرسان بینالمللی با اعمال اختیارات قانونی خود ارائه میدهند.
او گفت ماندن آژانس ماههای طولانی بدون اطلاعات درباره این برنامه «نه برای ایالات متحده خوب است و نه برای هیچ طرف دیگری، از ایران گرفته»؛ ایرانی که «میگوید برنامهاش کاملاً صلحآمیز است، اما به ما اجازه نمیدهد این را راستیآزمایی کنیم».
او درباره فراخوانها در ایران برای خروج از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای گفت این تصمیمی حاکمیتی است، اما «تصمیمی عاقلانه نخواهد بود». او افزود آژانس میکوشد همه کشورها به این پیمان بپیوندند.
او اتهامهای ایران به آژانس مبنی بر دوگانگی معیار در برخورد با اسرائیل را رد کرد و گفت اسرائیل عضو پیمان نیست؛ اگر عضو بود و آژانس با آن متفاوت از ایران رفتار میکرد، دوگانگی معیار رخ میداد. او افزود دوست دارد اسرائیل و همه کشورها به پیمان بپیوندند و این اتهامها را «نابجا» یا شاید ناشی از ناآگاهی از تعهدات پیمان و حدود اختیارات خود توصیف کرد.

شروط تهران
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه ایران، در مصاحبهای تلویزیونی شامگاه یکشنبه گفت: «تا زمانی که شروط ایران برآورده نشود و جنگ بهطور دائمی پایان نیابد، به آژانس بینالمللی انرژی اتمی حق دسترسی به تأسیسات را نخواهیم داد.»
او آژانس را متهم کرد درخواستش برای بازرسی از تأسیسات آسیبدیده «به احتمال زیاد با هدف ارزیابی اثربخشی سلاحهای آمریکایی است».
تهران پایان جنگ را منوط به شروطی میکند، از جمله لغو تحریمها و آزادسازی داراییهای مسدودشدهاش، در ازای بازگشایی تنگه هرمز که ایران در جریان جنگ بسته بود. مقامهای ایرانی میگویند مذاکرات هستهای در مرحلهای بعدتر خواهد آمد.
بازرسی از تأسیسات هدفگرفتهشده از زمان جنگ ۱۲روزه اسرائیل و ایران در ژوئن ۲۰۲۵ متوقف شده است؛ جنگی که ایالات متحده نیز با حمله به تأسیسات هستهای ایران در آن مشارکت کرد.
تأسیسات هستهای بار دیگر در جنگی که ۲۸ فوریه آغاز شد بمباران شدند؛ ضربات آمریکا و اسرائیل در آن جنگ به کشتهشدن علی خامنهای، رهبر پیشین ایران، انجامید.
بازرسان آژانس در سپتامبر از نیروگاه بوشهر بازدید کردند، اما به دیگر مواضع بمبارانشده، از جمله نطنز، فردو و اصفهان، دسترسی نیافتند.

معمای اصفهان
آژانس در گزارشی محرمانه که هفته گذشته میان کشورهای عضو پخش کرد، به گزارش «رویترز»، از اینکه ایران اجازه نمیدهد از تأسیسات غنیسازی اورانیوم در اصفهان بازرسی کند یا طرحهای آن را ببیند، «نگرانی فزاینده» ابراز کرد.
این گزارش گفت آژانس «محل دقیق تأسیسات، وضعیت آن از منظر پادمانها و اینکه آیا حاوی مواد هستهای است یا نه را نمیداند».
ایران در ۱۲ ژوئن ۲۰۲۵ تأسیسات را به آژانس اطلاع داد و قرار بود بازرسان روز بعد از آن بازدید کنند، اما آغاز حملات اسرائیل در همان روز مانع بازرسی شد.
دیپلماتها گمان میکنند تأسیسات در شبکه تونلهای اصفهان قرار دارد که در حملات هدف قرار گرفت، اما یک دیپلمات ارشد گفت محل و وضعیت آن همچنان ناشناخته است.
گروسی در مارس گفت آژانس باور دارد مقدار زیادی از اورانیوم با بالاترین غنای ایران در مجتمع تونلها قرار دارد.
این گزارش فقدان اطلاعات آژانس درباره مواد هستهای و نبود دسترسی برای راستیآزمایی آنها را «منبع نگرانی جدی درباره گسترش» توصیف کرد که باید «با حداکثر فوریت» اصلاح شود.
پیش از ضربات ژوئن ۲۰۲۵، آژانس برآورد کرده بود ایران حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد دارد و سرنوشت این ذخیره از آن زمان تاکنون نامعلوم است.
تهران میگوید برنامه هستهایش صلحآمیز است، اما آژانس بینالمللی انرژی اتمی تأکید میکند ایران تنها کشور فاقد سلاح هستهای است که اورانیوم با غنای ۶۰ درصد تولید کرده است.

