خلبانان بمبافکنهای «بی-۲» آمریکا که ژوئن (خرداد) ۲۰۲۵ تأسیسات هستهای ایران را هدف قرار دادند، فاش کردند که برنامهی حمله به فردو چند روز پیش از عملیات از نو طراحی شد، چون ایران کوشیده بود دریچههای تهویهی آن را با بتن بپوشاند.
این خلبانان که با نام مستعار با مجلهی آمریکایی «ایر اند اسپیس فورسز» گفتوگو کردهاند، جزئیات عملیات «چکش نیمهشب» را روایت کردند. در این عملیات هفت بمبافکن رادارگریز پروازی ۳۷ ساعته (رفتوبرگشت) انجام دادند.
بمبافکنها ۱۴ بمب سنگرشکن «جیبییو-۵۷» را با پشتیبانی نزدیک به ۱۲۵ هواپیما روی فردو و نطنز انداختند. زیردریاییهای آمریکایی نیز همان شب موشکهای «توماهاوک» را بهسوی اصفهان شلیک کردند.

بتن، برنامه را تغییر داد
ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، پس از حمله گفته بود ایرانیها در روزهای پیش از آن کوشیده بودند دریچههای تهویهی فردو را با بتن بپوشانند.
برنامهی اصلی بر استفاده از همین دریچهها برای رساندن بمبها به اعماق تأسیسات استوار بود. به همین دلیل، بمبافکن نخست باید ابتدا پوشش بتنی را منفجر میکرد تا بمبافکنهای بعدی آنچه را زیر آن بود هدف بگیرند.
فرمانده مأموریت که در گزارش مجله «آلفا» نام گرفته، گفت بازچینی عملیات «بسیار سریع انجام شد».
برنامهی نهایی تنها ۱۶ ساعت پیش از برخاستن قطعی شد و باز هم در حالی که خلبانان خواب بودند تغییر کرد. «اسکار»، افسر مسئول یکپارچهسازی برنامهها، گفت برنامهای که خلبانان آن را بررسی کرده و «دوستش داشتند» تغییر کرد و نیروهای ذخیره اصلاحات را اعمال کردند.
«وای... اینجا تهران است!»
حدود ۱۸ ساعت پس از شروع پرواز، شهری از میان تاریکی پیش روی خدمهی بمبافکن نخست پدیدار شد و یکی از خلبانان فریاد زد: «وای، اینجا تهران است!». خلبان دیگر افزود: «داریم انجامش میدهیم. این واقعی است».
ساعت ۲ و ۱۰ دقیقهی بامداد به وقت محلی، درهای محفظهی بمب باز شد و دو بمب که وزن هر یک ۳۰ هزار پوند بود رها شد. این نخستین بار بود که این بمبها علیه هدفی دشمن بهکار میرفت و نخستین انفجار شبانهی آنها بود.
بمبافکن ناگهان سبکتر شد و یکی از خلبانان گفت: «بیا از اینجا برویم!». دیگری پاسخ داد: «نه، صبر کن».

دو خلبان چرخیدند تا محل را زیر نظر بگیرند و آرزو میکردند که دو بمب ناکارآمد نباشند. «براوو» روایت کرد که همکارش را به شتاب بیشتر ترغیب میکرد، اما «آلفا» در تاریکی خیره مانده بود و منتظر انفجار بود.
حدود ۱۵ ثانیه بعد، دو بمب به هدف خوردند و گلولهی آتشی برخاست که کوههای اطراف را «مثل روز» روشن کرد. خلبانی در بمبافکنی که بهسوی نطنز میرفت، آن را آتشی «به بلندی یک ساختمان دهطبقه» توصیف کرد.
بمبافکن دوم باید آماده میشد که اگر بمبافکن نخست ناکام ماند، منفجر کردن پوشش بتنی را بر عهده بگیرد. «چارلی»، یکی از خلبانان آن، گفت همهچیز باید «در زمان درست و با ترتیب درست» انجام میشد.
او توضیح داد که حاشیهی زمانی از ۱۵ ثانیه فراتر نمیرفت و لحظهی رها کردن بمب را چنین وصف کرد: باز شدن درها، سپس صدای جدا شدن دو بمب، آنگاه هواپیما اندکی بالا میرود و مسیر خود را بهسوی غرب ادامه میدهد.
این توالی تکرار شد تا اینکه ۱۲ بمب روی فردو انداخته شد و به گفتهی این گزارش، سایت غنیسازی تا حد زیادی ویران شد. بمبافکن هفتم دو بمب خود را روی نطنز انداخت و خدمهاش بهدلیل ارتفاع زیاد آن را بهصورت دستی هدایت کردند.
ارزیابیهای پس از عملیات به این نتیجه رسید که بمبها بخش بزرگی از توان ایران برای غنیسازی در سطح ساخت سلاح را نابود کردند، اما مجله گفت میزان دقیق خسارت «همچنان معما است».
بازگشت
«آلفا» گفت هنگام عقبنشینی در کابین خلبان هشدارهایی دربارهی شلیک بهسوی آنها به صدا درآمد و با وجود رهایی از بمبها همچنان نگران بود.
خلبانی دیگر روایت کرد که سالها پیش قول داده بود اگر این مأموریت اجرا شد، بالای هدف ساندویچ بخورد. او پس از رها کردن بمبها به قولش عمل کرد، اما از ترس موشک ایرانی به یک گاز بسنده کرد.
پس از خروج از حریم هوایی ایران، خدمهی بمبافکن نخست دومین پیام بیسیم خود را از زمان برخاستن مخابره کردند: «کارمان تمام شد، در امانیم!».

دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، حمله را بدون اطلاع خلبانان اعلام کرد. آنها در راه بازگشت از خدمهی هواپیمای سوخترسان شنیدند که «خبرها را پر کردهاند».
پیش از فرود در میزوری، «آلفا» بمبافکنها را در یک پرواز جشن برنامهریزینشده بالای واشنگتن هدایت کرد و گفت: «برای خودمان رژه گذاشتیم».
خلبانان در پایگاه وایتمن با شگفتی خانوادههای خود را منتظر یافتند. سپس آنها را به تأسیساتی امن بردند تا تصاویر اهداف ویرانشده را بازبینی کنند و همانجا بود که برای نخستین بار نام عملیات را فهمیدند.
سفری مخفیانه
بمبافکنها نیمهشب ۲۱ ژوئن از وایتمن برخاستند. عملیات نام رسمی و رمز تماس نداشت و آنها سکوت بیسیمی را رعایت کردند.
برای فریب ناظران، بمبافکنهای دیگری آشکارا بهسوی غرب پرواز کردند و رسانهها حدس زدند که مقصدشان گوام یا دیگو گارسیا باشد. اما بمبافکنهای حمله مسیری شرقی را از اقیانوس اطلس و مدیترانه در پیش گرفتند.

خلبانان مقصد خود را از خانوادههایشان پنهان کردند. «آلفا» دربارهی همسرش گفت: «به او چیزی نگفتم. رفتم سر کار و برنگشتم».
«براوو» گفت بهدلیل سوختگیری مکرر و آمادهسازی سامانهها، استراحت روی بمبافکن به چرتهایی ۳۰ تا ۴۵ دقیقهای محدود بود و برخی خلبانان از داروهای محرکِ دارای مجوز پزشکی کمک گرفتند.
پس از عبور از حریم هوایی اروپا، خدمه تنها یک بار پیش از ورود به ایران با فرماندهی تماس گرفتند. «براوو» گفت این پیام از طریق بلندگوها در مرکز عملیات هوایی مشترک پخش شد و حاضران هلهله کردند.
خلبانان گفتند بیشترین ترسشان دیدن موشک رهگیری بود که مستقیم بهسوی آنها بیاید. اما بازبینیهای پس از عملیات نشان داد پدافند ایران بهسوی بمبافکنها شلیک نکرده بود.
۱۵ سال برنامهریزی
برنامهریزی برای حمله به فردو پس از آن آغاز شد که تحلیلگران آمریکایی در سال ۲۰۰۹ فعالیتهای ساختوساز غیرعادی را در کوههای جنوب غربی تهران شناسایی کردند. کارشناسان وزارت دفاع آمریکا از آن زمان سامانههای تهویه و نقاط ضعف این تأسیسات را بررسی کردهاند.
تنها «بی-۲» میتواند بمبهای «جیبییو-۵۷» را حمل کند. «متیو»، خلبان سابقی که مجله نام او را آورده، گفت نسخهی بهکاررفته در حمله پس از سالها آزمایش، با نمونهی آزمایشی نخست تفاوت زیادی دارد.

این برنامهها در اوت ۲۰۲۴ دوباره به صدر بازگشت، پس از آنکه آژانس بینالمللی انرژی اتمی از افزایش ذخایر اورانیوم غنیشدهی ۶۰ درصدی ایران خبر داد.
اما پنتاگون در آن زمان فقط به زدن انبار سلاح زیرزمینی حوثیها در یمن با بمبافکنهای «بی-۲» بسنده کرد؛ پیامی به تهران.
در بهار ۲۰۲۵، با بنبست مذاکرات با ایران، «اسکار» دستور شروع برنامهریزی حمله را دریافت کرد و ظرف یک هفته، ۵۰ تا ۶۰ متخصص در تدوین برنامه مشارکت کردند.
«آلفا» گفت جنگ اسرائیل علیه ایران که از ۱۳ ژوئن آغاز شد، آمریکاییها را غافلگیر نکرد، اما جنگندههای اسرائیلی بسیاری از پدافندهای هوایی را از میان بردند. او این را «درسی پیشرفته» خواند که مأموریت را «برای ما امنتر» کرد.
تهران میگوید برنامهی هستهایاش صلحآمیز است، اما آژانس بینالمللی انرژی اتمی تأکید میکند ایران تنها کشور فاقد سلاح هستهای است که اورانیوم غنیشدهی ۶۰ درصدی تولید کرده است.



