آنتونی بلینکن وزیر خارجه آمریکا چهارشنبه (۲۲ مه) گفت که آمریکا و سعودی «تا حد زیادی» به نهایی کردن پیمان دفاعی مشترک و توافق هسته ای صلح آمیز نزدیک شده اند.
بلینکن در جلسه استماع کمیته منابع مالی مجلس نمایندگان افزود «تا چند هفته دیگر» توافقات نهایی می شوند اما با این حال وزیر خارجه آمریکا هشدار داد مادامی که آتش بس در غزه برقرار نشود و راه تشکیل کشور فلسطین هموار نگردد روند عادی سازی روابط بین سعودی و اسرائیل در سطح وسیع شدنی نیست.
پیش از اظهارات بلینکن یک مقام عالی رتبه آمریکا در گفتگو با خبرنگاران پس از سفر هفته گذشته جیک سالیوان مشاور امنیت ملی به خاورمیانه گفت که به نهایی شدن توافقات بین آمریکا و سعودی که تضمین های دفاعی آمریکا به سعودی و اسلحه های پیشرفته برای ریاض را به همراه خواهد داشت نزدیک شده ایم. او افزود «این توافقات همچنین شامل یک توافق هسته ای غیر نظامی و نیز احتمال فروش جنگنده های اف ۳۵ و اسلحه های پیشرفته دیگری خواهد بود».
خواسته های واضح سعودی
بلینکن سه شنبه (۲۱ مه) در جلسه استماع کمیته روابط خارجه سنا گفت «توافقات دو جانبه بین آمریکا و سعودی تقریبا نهایی شده اما اجرای توافق گسترده و جامع بستگی به اقدامات اسرائیل دارد». او توضیح داد «مقامات سعودی به صراحت تمام گفتند که (برقراری روابط با اسرائیل) نیازمند برقراری آتش بس در غزه و آغاز یک روند معتبر و مورد اعتماد برای تشکیل کشور فلسطین است». بلینکن افزود «اسرائیل باید در این باره تصمیم بگیرد که آیا می خواهد فرصت را برای داشتن روابط با کشورهای منطقه و رسیدن به هدف مد نظر خود از زمان تاسیس اسرائیل غنیمت بشمرد یا خیر».
مشاور امنیت ملی آمریکا چهارشنبه (۲۲ مه) پس از بازگشت از سفر منطقه ای خود در نشست خبری در کاخ سفید اظهار کرد پرزیدنت جو بایدن «معتقد است که راهکار دو کشوری برای اسرائیل امنیت خواهد آورد و آینده مملو از امنیت برای ملت فلسطین به ارمغان می آورد و بهترین وسیله برای برقراری امنیت و ثبات بلند مدت در منطقه است».
سالیوان خاطر نشان کرد بایدن درباره چشم اندازی صحبت کرد که در آن اسرائیل واقعا به عنوان بخشی از محیط پیرامونی و امنیت ساز منطقه ای نقش آفرینی کند. او افزود «بنده در سعودی درباره این چشم انداز درست در تعطیلات آخر هفته گذشته با ولیعهد (شاهزاده محمد بن سلمان) صحبت کردم و همگی اظهارات ولیعهد را شنیدیم که اگر اسرائیل در این مسیر گام بردارد چه دستاوردهایی برای همه خواهد داشت. این گفتگو را با کابینه اسرائیل هم در میان می گذارم».
توافقی بسیار مهم
دنیس راس فرستاده پیشین آمریکا به خاورمیانه در گفتگو با «الشرق الاوسط» درباره اهمیت دست یابی آمریکا و سعودی به این توافق مشترک گفت «توافقی در این حجم و اندازه با نیازمندی ها و دغدغه های دو کشور همسو است».
استیون کوک پژوهشگر ارشد در شورای روابط خارجه آمریکا رسیدن به این توافق را «بسیار مهم» ارزیابی کرد و در ادامه گفتگو با «الشرق الاوسط» خاطر نشان کرد «این یک توافق بی سابقه است که رسما امنیت آمریکا و سعودی را به هم پیوند می دهد. این توافق چیزی بیشتر از حجم روابط سعودی با چین است و پیام محکمی به ایرانی ها می دهد که به احتمال زیاد در اولین فرصت استحکام این توافق را امتحان خواهند کرد».
برایان کاتولیس پژوهشگر ارشد اندیشکده موسسه خاورمیانه مستقر در واشنگتن با تاکید بر اهمیت این توافق دو جانبه در گفتگو با «الشرق الاوسط» اظهار کرد «این توافق در بردن منطقه به سمت ثبات سهیم خواهد بود چرا که توافقات امضا شده بین سعودی و آمریکا دو کشور را در بخش های کلیدی امنیت و اقتصاد و انرژی به یکدیگر نزدیک می کند».
لزوم گام های اسرائیلی
هر چند این توافق به زودی نهایی و اعلام می شود اما مقامات آمریکا می گویند که چارچوب هر توافق نهایی که باید رسما در سنا تصویب شود چند چالش دارد.
کریس مورفی سناتور دموکرات در این راستا در جلسه استماع که در کمیته روابط خارجی سنا برگزار شد مستقیم خطاب به وزیر خارجه آمریکا گفت «برداشت کمیته روابط خارجی سنا این است که هر گونه توافق باید به نحوی باشد که اسرائیل را هم در بربگیرد و به طور خاص باید تعهدهای واقعی برای تشکیل کشور فلسطین نیز داشته باشد. متاسفانه اراده سیاسی در اسرائیل در شرایط کنونی برای عمل به چنین تعهداتی وجود ندارد».
بلینکن نیز با کریس مورفی هم نظر است و در پاسخ به مورفی با اشاره به سرنوشت تمامی توافقات پیشین در مورد عادی سازی روابط اظهار کرد «حتی اگر به چارچوب نهایی توافقات هم دست پیدا کنم که تصور می کنم می توان این کار را خیلی زود انجام داد اما بسته کامل و جامع توافقات به دلیل نبود چیزهای دیگر امکان اجرا شدن ندارد و ما به امور بسیاری برای آغاز روند عادی سازی روابط نیاز داریم».
کوک درباره اظهارات بلینکن معتقد است «به نظر می رسد آمریکا و سعودی در یک قدمی توافق هستند. آمریکا مرتب به عادی سازی روابط اشاره می کند به امید اینکه اسرائیل موافقت کند که در اینصورت منازعه عربی اسرائیلی پایان خواهد یافت و روند گفتگوها درباره تشکیل کشور فلسطین سرعت بیشتری می گیرد. اسرائیل فقط بخش اول توافق را می خواهند اما با بخش دوم موافق نیستند چون از لحاظ سیاسی کار بسیار دشواری است.. مساله این است که برخی اعضای سنا گفتند که اگر این توافق اسرائیل را در بر نگیرد از امضای آن خودداری می کنند».
هر توافق امنیتی برای اجرایی شدن نیازمند تصویب کنگره با رای دو سوم اعضای آن است و قراردادهای فروش اسلحه نیز به بازنگری از سوی کمیته های روابط خارجی سنا و مجلس نمایندگان نیاز دارد چرا که دو نهاد اخیر اختیارات لازم برای منع فروش اسلحه را دارند.
دنیس راس معتقد است «امکان ندارد بدون عادی سازی روابط با اسرائیل به توافق امنیتی که تصویب آن دو سوم آرای سنا را می طلبد دست یافت. البته تعهدات آمریکایی دیگری نیز برای سعودی هستند که در حد عادی سازی روابط نیستند اما سعودی می خواهد پایبندی رسمی آمریکا به بازدارندگی و ارسال اسلحه های آمریکایی پیشرفته را برای خود تضمین کند».
اینجا احتمال دیگری مطرح می شود تصویب پیمان دفاعی با کاهش تعهدات آمریکا و بدون موافقت سنا. برایان کاتولیس درباره چالش های کنگره به «الشرق الاوسط» گفت «کنگره دچار چند دستگی متعدد شده که عملکرد این نهاد را تحت تاثیر قرار داده. نمونه آن را دیدیم. عقب افتادن جلسه تصویب کمک های اضافی به اوکراین و تایوان و اسرائیل به مدت ۶ ماه». او افزود «کمتر از ۶ ماه دیگر انتخابات ریاست جمهوری آمریکا برگزار می شود که این موضوع تصویب هر لایحه ای در کنگره را دشوار خواهد کرد».
دنیس راس افزود «درست است که برخی در سنا مخالف این توافق هستند اما تصویب آن به نفع خاورمیانه و به سود رقابت آمریکا با مثلث چین و روسیه و ایران است».
