ژاپن چگونه با اخبار گمراه‌کننده در هنگام وقوع بلایای طبیعی مقابله می‌کند؟

انتشار اطلاعات درست به‌تنهایی کافی نیست… و مهار این پدیده فقط به دولت‌ها محدود نمی‌شود

TT

ژاپن چگونه با اخبار گمراه‌کننده در هنگام وقوع بلایای طبیعی مقابله می‌کند؟

در سایه گسترش شتابان اطلاعات گمراه‌کننده و جعلی، به‌ویژه از طریق شبکه‌های اجتماعی، و چالش‌ها و پیامدهای فزاینده‌ای که این پدیده برای جوامع و دولت‌ها در سراسر جهان به همراه دارد، تجربه ژاپن در مواجهه با آن برجسته می‌شود. این تجربه بر تلاش‌هایی استوار است که توسعه ابزارهای فنی را با تقویت آگاهی اجتماعی پیوند می‌دهند تا از گسترش اطلاعات گمراه‌کننده جلوگیری کنند و توانایی تشخیص اطلاعات درست از نادرست را تحکیم بخشند.
به گفته پروفسور اونو شیبویا، دانشیار دانشکده تحصیلات تکمیلی مطالعات میان‌رشته‌ای اطلاعات در دانشگاه توکیو، «مقابله با اخبار جعلی در واقع فقط به اصلاح اطلاعات پس از انتشار آن‌ها محدود نمی‌شود، بلکه مستلزم توانمندسازی مخاطبان برای تشخیص محتوای گمراه‌کننده و درک انگیزه‌های نهفته در پس انتشار آن است.»

لزوم هم‌افزایی تلاش‌ها

شیبویا معتقد است که «مسئولیت مقابله با این پدیده تنها بر عهده دولت‌ها نیست، بلکه مستلزم هم‌افزایی تلاش‌های پژوهشگران، پلتفرم‌های دیجیتال و کاربران، در کنار تقویت آگاهی اجتماعی و مهارت‌های سواد دیجیتال است.»
او در پاسخ به پرسشی که روزنامه «الشرق الأوسط» درباره وجود ابزارهای فنی برای محدودکردن انتشار اخبار گمراه‌کننده از وی مطرح کرد، گفت: «پژوهشگران و شرکت‌ها در حال توسعه ابزارهای فنی‌ای هستند که به کاربران کمک می‌کنند منبع محتوا را بشناسند. در کنار آن، مطالعاتی نیز درباره راه‌های ارائه اطلاعات درست به‌گونه‌ای در جریان است که جعلی‌بودن ادعاهای منتشرشده را آشکار کند.» بااین‌حال، او تأکید کرد که انتشار اطلاعات درست به‌تنهایی کافی نیست، مگر آنکه به شیوه‌ای ارائه شود که به مردم کمک کند دریابند اطلاعات گمراه‌کننده دیگری نیز وجود دارد.
شیبویا این موضوع را با آنچه «حفاظت از ادراک» می‌نامد، مرتبط می‌داند؛ یعنی کمک به فرد برای مقاومت در برابر فشارهایی که او را به اقدام بدون تفکر وامی‌دارند؛ همان‌گونه که در برخی کلاهبرداری‌ها، از عبارت‌های فوریت‌دار مانند «همین حالا پرداخت کنید» استفاده می‌شود. او این نوع حفاظت را در پنج مؤلفه خلاصه می‌کند: بازنگری در خود، تردید سالم، خویشتن‌داری، فروتنی معرفتی و توانایی داوری مستقل.

دانشیار اونو شیبویا در دانشکده تحصیلات تکمیلی مطالعات میان‌رشته‌ای اطلاعات (دانشگاه توکیو)

زلزله نوتو الگوهای تکرارشونده‌ای را آشکار کرد

به گفته شیبویا، یکی از نمونه‌هایی که بررسی شده، پست‌هایی است که پس از زلزله شدیدی که در سال ۲۰۲۴ شبه‌جزیره نوتو در غرب ژاپن را لرزاند، به‌ویژه در پلتفرم «ایکس»، دست‌به‌دست شدند.
او توضیح داد: «زمان انجام پژوهش با تغییر سازوکار کسب درآمد در این پلتفرم ارتباط داشت؛ زیرا پژوهشگران می‌خواستند بررسی کنند که آیا این تغییر بر ماهیت پست‌ها تأثیر گذاشته است یا نه. در جریان این بررسی، پژوهش به پست‌هایی برخورد که درخواست کمک می‌کردند؛ از جمله پیامی که مدعی بود زنی همراه با همسرش گرفتار شده‌اند، همسرش با دشواری تنفس روبه‌روست، پای او زیر آوار گیر کرده و نمی‌تواند بیرون بیاید و امکان تماس با نیروهای امدادی نیز وجود نداشته است. پژوهشگران متوجه شدند همین پیام در حساب‌های مختلف تکرار شده است. آن‌ها ۴۵ الگوی مختلف از پست‌های کپی‌شده را شناسایی کردند که در مجموع بیش از ۷۲۳۰ پست را دربر می‌گرفت.»
به گفته پروفسور شیبویا، «هویت منتشرکنندگان این پیام‌ها مشخص نشد، اما پژوهشگران احتمال دادند که بسیاری از آن‌ها ژاپنی را زبان اول خود نمی‌دانند و این افراد متن‌ها را با هدف جذب بازدید و کسب درآمد بازنشر کرده‌اند. بر همین اساس، پژوهش برآورد کرد که این پست‌ها ۸۵ درصد از نمونه بررسی‌شده را تشکیل می‌دادند.»
ازاین‌رو، شیبویا گسترش این پیام‌ها را با احتمال تلاش برخی کاربران برای افزایش درآمد خود پس از تغییر سازوکار کسب درآمد در پلتفرم «ایکس» مرتبط دانست و اشاره کرد که این موضوع «تفسیری محتمل است، نه واقعیتی اثبات‌شده درباره انگیزه تک‌تک منتشرکنندگان».
از سوی دیگر، این پژوهش انتشار ادعاهایی درباره زلزله‌های «مصنوعی» پس از وقوع لرزش‌های واقعی زمین و همچنین جعل هویت حساب‌های رسمی رسانه‌ای را رصد کرد. از جمله این موارد، استفاده از نشان سازمان پخش عمومی ژاپن، «ان‌اچ‌کی»، برای ترویج ادعاهای دروغین بود. پژوهش هشدار داد که این نوع محتوا می‌تواند اعتماد مخاطبان به رسانه‌های رسمی را تضعیف کند.

افشای استفاده از هوش مصنوعی، تشخیص را قطعی نمی‌کند...

در آزمایش دیگری که با مشارکت افرادی از آمریکا، ژاپن، آلمان، اندونزی و فرانسه انجام شد، پروفسور شیبویا می‌گوید: «ویدئوهایی برای ارزیابی صحت آن‌ها به شرکت‌کنندگان نشان داده شد و پژوهشگران ویدئوهایی را که برچسب تولیدشده با هوش مصنوعی داشتند، با ویدئوهایی مقایسه کردند که چنین توضیحی درباره آن‌ها ارائه نشده بود. در این آزمایش، بهبود عمومی‌ای در توانایی شرکت‌کنندگان برای تشخیص ادعاهای درست از نادرست، در نتیجه این شیوه اطلاع‌رسانی، مشاهده نشد. البته واکنش‌ها در کشورهای مختلف متفاوت بود و پاسخ «نمی‌دانم» در میان شرکت‌کنندگان ژاپنی بیش از همه تکرار شد.»
پس از آن، دامنه پژوهش به ویدئوهای منتشرشده در «یوتیوب» طی کارزارهای انتخاباتی ژاپن گسترش یافت. به گفته شیبویا، «سهم رسانه‌های سنتی از میان منتشرکنندگان محتوا از ۳ درصد فراتر نرفت؛ درحالی‌که این سهم در میان افراد غیررسمی به ۶۵ درصد می‌رسید. ویدئوهای این افراد بیش از ۷۷ درصد مجموع بازدیدها را به خود اختصاص داده بود. همچنین ۷۲ درصد محتوایی که پژوهشگران بررسی کردند، بازتولیدشده بود؛ یعنی بر اساس مطالب قبلی تهیه شده و تغییراتی در آن اعمال شده یا تدوین و مونتاژ شده بود.»
پروفسور ژاپنی در این زمینه معتقد نیست که «استفاده مجدد از مطالب لزوماً به معنای انتشار اطلاعات گمراه‌کننده است»، اما هشدار می‌دهد که «ممکن است با کنار هم قراردادن بخش‌های پراکنده یک ویدئوی واقعی یا دست‌کاری آن‌ها، زمینه و معنای اصلی آن تغییر کند؛ کاری که هوش مصنوعی انجام‌دادنش را آسان‌تر کرده است».
تلاش‌هایی که توسعه ابزارهای فنی را با تقویت آگاهی اجتماعی برای محدودکردن انتشار اطلاعات گمراه‌کننده پیوند می‌دهند.



ژاپن چگونه با اخبار گمراه‌کننده در هنگام وقوع بلایای طبیعی مقابله می‌کند؟

TT

ژاپن چگونه با اخبار گمراه‌کننده در هنگام وقوع بلایای طبیعی مقابله می‌کند؟

در سایه گسترش شتابان اطلاعات گمراه‌کننده و جعلی، به‌ویژه از طریق شبکه‌های اجتماعی، و چالش‌ها و پیامدهای فزاینده‌ای که این پدیده برای جوامع و دولت‌ها در سراسر جهان به همراه دارد، تجربه ژاپن در مواجهه با آن برجسته می‌شود. این تجربه بر تلاش‌هایی استوار است که توسعه ابزارهای فنی را با تقویت آگاهی اجتماعی پیوند می‌دهند تا از گسترش اطلاعات گمراه‌کننده جلوگیری کنند و توانایی تشخیص اطلاعات درست از نادرست را تحکیم بخشند.
به گفته پروفسور اونو شیبویا، دانشیار دانشکده تحصیلات تکمیلی مطالعات میان‌رشته‌ای اطلاعات در دانشگاه توکیو، «مقابله با اخبار جعلی در واقع فقط به اصلاح اطلاعات پس از انتشار آن‌ها محدود نمی‌شود، بلکه مستلزم توانمندسازی مخاطبان برای تشخیص محتوای گمراه‌کننده و درک انگیزه‌های نهفته در پس انتشار آن است.»

لزوم هم‌افزایی تلاش‌ها

شیبویا معتقد است که «مسئولیت مقابله با این پدیده تنها بر عهده دولت‌ها نیست، بلکه مستلزم هم‌افزایی تلاش‌های پژوهشگران، پلتفرم‌های دیجیتال و کاربران، در کنار تقویت آگاهی اجتماعی و مهارت‌های سواد دیجیتال است.»
او در پاسخ به پرسشی که روزنامه «الشرق الأوسط» درباره وجود ابزارهای فنی برای محدودکردن انتشار اخبار گمراه‌کننده از وی مطرح کرد، گفت: «پژوهشگران و شرکت‌ها در حال توسعه ابزارهای فنی‌ای هستند که به کاربران کمک می‌کنند منبع محتوا را بشناسند. در کنار آن، مطالعاتی نیز درباره راه‌های ارائه اطلاعات درست به‌گونه‌ای در جریان است که جعلی‌بودن ادعاهای منتشرشده را آشکار کند.» بااین‌حال، او تأکید کرد که انتشار اطلاعات درست به‌تنهایی کافی نیست، مگر آنکه به شیوه‌ای ارائه شود که به مردم کمک کند دریابند اطلاعات گمراه‌کننده دیگری نیز وجود دارد.
شیبویا این موضوع را با آنچه «حفاظت از ادراک» می‌نامد، مرتبط می‌داند؛ یعنی کمک به فرد برای مقاومت در برابر فشارهایی که او را به اقدام بدون تفکر وامی‌دارند؛ همان‌گونه که در برخی کلاهبرداری‌ها، از عبارت‌های فوریت‌دار مانند «همین حالا پرداخت کنید» استفاده می‌شود. او این نوع حفاظت را در پنج مؤلفه خلاصه می‌کند: بازنگری در خود، تردید سالم، خویشتن‌داری، فروتنی معرفتی و توانایی داوری مستقل.

دانشیار اونو شیبویا در دانشکده تحصیلات تکمیلی مطالعات میان‌رشته‌ای اطلاعات (دانشگاه توکیو)

زلزله نوتو الگوهای تکرارشونده‌ای را آشکار کرد

به گفته شیبویا، یکی از نمونه‌هایی که بررسی شده، پست‌هایی است که پس از زلزله شدیدی که در سال ۲۰۲۴ شبه‌جزیره نوتو در غرب ژاپن را لرزاند، به‌ویژه در پلتفرم «ایکس»، دست‌به‌دست شدند.
او توضیح داد: «زمان انجام پژوهش با تغییر سازوکار کسب درآمد در این پلتفرم ارتباط داشت؛ زیرا پژوهشگران می‌خواستند بررسی کنند که آیا این تغییر بر ماهیت پست‌ها تأثیر گذاشته است یا نه. در جریان این بررسی، پژوهش به پست‌هایی برخورد که درخواست کمک می‌کردند؛ از جمله پیامی که مدعی بود زنی همراه با همسرش گرفتار شده‌اند، همسرش با دشواری تنفس روبه‌روست، پای او زیر آوار گیر کرده و نمی‌تواند بیرون بیاید و امکان تماس با نیروهای امدادی نیز وجود نداشته است. پژوهشگران متوجه شدند همین پیام در حساب‌های مختلف تکرار شده است. آن‌ها ۴۵ الگوی مختلف از پست‌های کپی‌شده را شناسایی کردند که در مجموع بیش از ۷۲۳۰ پست را دربر می‌گرفت.»
به گفته پروفسور شیبویا، «هویت منتشرکنندگان این پیام‌ها مشخص نشد، اما پژوهشگران احتمال دادند که بسیاری از آن‌ها ژاپنی را زبان اول خود نمی‌دانند و این افراد متن‌ها را با هدف جذب بازدید و کسب درآمد بازنشر کرده‌اند. بر همین اساس، پژوهش برآورد کرد که این پست‌ها ۸۵ درصد از نمونه بررسی‌شده را تشکیل می‌دادند.»
ازاین‌رو، شیبویا گسترش این پیام‌ها را با احتمال تلاش برخی کاربران برای افزایش درآمد خود پس از تغییر سازوکار کسب درآمد در پلتفرم «ایکس» مرتبط دانست و اشاره کرد که این موضوع «تفسیری محتمل است، نه واقعیتی اثبات‌شده درباره انگیزه تک‌تک منتشرکنندگان».
از سوی دیگر، این پژوهش انتشار ادعاهایی درباره زلزله‌های «مصنوعی» پس از وقوع لرزش‌های واقعی زمین و همچنین جعل هویت حساب‌های رسمی رسانه‌ای را رصد کرد. از جمله این موارد، استفاده از نشان سازمان پخش عمومی ژاپن، «ان‌اچ‌کی»، برای ترویج ادعاهای دروغین بود. پژوهش هشدار داد که این نوع محتوا می‌تواند اعتماد مخاطبان به رسانه‌های رسمی را تضعیف کند.

افشای استفاده از هوش مصنوعی، تشخیص را قطعی نمی‌کند...

در آزمایش دیگری که با مشارکت افرادی از آمریکا، ژاپن، آلمان، اندونزی و فرانسه انجام شد، پروفسور شیبویا می‌گوید: «ویدئوهایی برای ارزیابی صحت آن‌ها به شرکت‌کنندگان نشان داده شد و پژوهشگران ویدئوهایی را که برچسب تولیدشده با هوش مصنوعی داشتند، با ویدئوهایی مقایسه کردند که چنین توضیحی درباره آن‌ها ارائه نشده بود. در این آزمایش، بهبود عمومی‌ای در توانایی شرکت‌کنندگان برای تشخیص ادعاهای درست از نادرست، در نتیجه این شیوه اطلاع‌رسانی، مشاهده نشد. البته واکنش‌ها در کشورهای مختلف متفاوت بود و پاسخ «نمی‌دانم» در میان شرکت‌کنندگان ژاپنی بیش از همه تکرار شد.»
پس از آن، دامنه پژوهش به ویدئوهای منتشرشده در «یوتیوب» طی کارزارهای انتخاباتی ژاپن گسترش یافت. به گفته شیبویا، «سهم رسانه‌های سنتی از میان منتشرکنندگان محتوا از ۳ درصد فراتر نرفت؛ درحالی‌که این سهم در میان افراد غیررسمی به ۶۵ درصد می‌رسید. ویدئوهای این افراد بیش از ۷۷ درصد مجموع بازدیدها را به خود اختصاص داده بود. همچنین ۷۲ درصد محتوایی که پژوهشگران بررسی کردند، بازتولیدشده بود؛ یعنی بر اساس مطالب قبلی تهیه شده و تغییراتی در آن اعمال شده یا تدوین و مونتاژ شده بود.»
پروفسور ژاپنی در این زمینه معتقد نیست که «استفاده مجدد از مطالب لزوماً به معنای انتشار اطلاعات گمراه‌کننده است»، اما هشدار می‌دهد که «ممکن است با کنار هم قراردادن بخش‌های پراکنده یک ویدئوی واقعی یا دست‌کاری آن‌ها، زمینه و معنای اصلی آن تغییر کند؛ کاری که هوش مصنوعی انجام‌دادنش را آسان‌تر کرده است».
تلاش‌هایی که توسعه ابزارهای فنی را با تقویت آگاهی اجتماعی برای محدودکردن انتشار اطلاعات گمراه‌کننده پیوند می‌دهند.


از مرگ‌ومیر ماهی‌ها تا اضطراب و افسردگی… گرمای دریا چگونه بر انسان‌ها تأثیر می‌گذارد؟

موج گرمای دریایی دوره‌ای است که طی آن دمای سطح دریا از سطوح معمول بالاتر می‌رود (پیکسلز)
موج گرمای دریایی دوره‌ای است که طی آن دمای سطح دریا از سطوح معمول بالاتر می‌رود (پیکسلز)
TT

از مرگ‌ومیر ماهی‌ها تا اضطراب و افسردگی… گرمای دریا چگونه بر انسان‌ها تأثیر می‌گذارد؟

موج گرمای دریایی دوره‌ای است که طی آن دمای سطح دریا از سطوح معمول بالاتر می‌رود (پیکسلز)
موج گرمای دریایی دوره‌ای است که طی آن دمای سطح دریا از سطوح معمول بالاتر می‌رود (پیکسلز)

موج‌های گرمای دریایی دیگر صرفاً یک مشکل زیست‌محیطی نیستند که صخره‌های مرجانی و موجودات ساکن اقیانوس‌ها را تهدید کنند؛ پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد که افزایش دمای آب دریا برای دوره‌های طولانی ممکن است تأثیر خود را به سلامت انسان، امنیت غذایی، معیشت و حتی سلامت روانی نیز گسترش دهد.
تیمی از پژوهشگران دانشگاه آدلاید و دانشگاه هنگ‌کنگ، در مطالعه‌ای که در نشریه «Nature Sustainability» منتشر شد و وب‌سایت «The Health Site» آن را نقل کرده است، به این نتیجه رسیده‌اند که موج‌های گرمای دریایی ممکن است زنجیره‌ای از پیامدها را ایجاد کنند که از اکوسیستم‌های دریایی تا جوامع ساحلی و افرادی امتداد می‌یابد که برای تأمین غذا، کار و زندگی روزمره خود به اقیانوس وابسته‌اند.

موج گرمای دریایی چیست؟

موج گرمای دریایی به دوره‌ای گفته می‌شود که طی آن دمای سطح دریا در یک مکان و زمان مشخص، از سطوح معمول بالاتر می‌رود و این وضعیت برای مدتی طولانی ادامه می‌یابد.
دانشمندان هشدار می‌دهند که این پدیده‌ها می‌توانند بر شمار زیادی از انسان‌ها و اکوسیستم‌های دریایی تأثیر بگذارند و با پدیده‌هایی مانند سفیدشدگی صخره‌های مرجانی، مرگ‌ومیر گسترده موجودات دریایی، شکوفایی جلبک‌های مضر و اختلالات گسترده در شیلات و آبزی‌پروری ارتباط داشته باشند.
با ادامه افزایش دمای جهانی، کارشناسان انتظار دارند فراوانی، مدت و شدت موج‌های گرمای دریایی افزایش یابد؛ مسئله‌ای که ممکن است پیامدهای آنها را از محیط دریایی فراتر ببرد و به تهدیدی برای جوامع انسانی نیز تبدیل کند.

موج‌های گرمای دریایی چگونه می‌توانند بر سلامت انسان تأثیر بگذارند؟

پژوهشگران مجموعه‌ای از تأثیرات مستقیم و غیرمستقیم موج‌های گرمای دریایی بر انسان‌ها را شناسایی کرده‌اند.
بر اساس یافته‌های این مطالعه، افزایش دمای اقیانوس‌ها می‌تواند شدت طوفان‌ها و دیگر پدیده‌های شدید جوی را افزایش دهد؛ مسئله‌ای که ممکن است به جراحت و مرگ، آوارگی مردم و تخریب خانه‌ها و اموال منجر شود.
پژوهشگران، برای نمونه، به طوفان «اوتیس» اشاره کردند که در سال ۲۰۲۳ مکزیک را درنوردید و بر فراز آب‌های گرم با سرعتی غیرمعمول شدت گرفت و خسارت‌هایی به ارزش حدود ۱۵ میلیارد دلار بر جای گذاشت.
آنها همچنین به طوفان «دوکسوری» اشاره کردند که با آب‌های دریایی به‌طور استثنایی گرم ارتباط داشت و در سال ۲۰۲۳ بیش از دو میلیون نفر را در آسیا تحت تأثیر قرار داد.

آیا غذاهای دریایی کم‌خطرتر خواهند شد؟

ایمنی و دسترسی به غذاهای دریایی یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های مرتبط با موج‌های گرمای دریایی است. آب‌های گرم می‌توانند به شکوفایی گونه‌هایی از جلبک‌ها که سم تولید می‌کنند کمک کنند و این امر ممکن است برخی غذاهای دریایی را برای سلامت انسان خطرناک کند.
تأثیر این پدیده تنها به ایمنی غذا محدود نمی‌شود؛ موج‌های گرمای دریایی همچنین می‌توانند بر شیلات و آبزی‌پروری تأثیر بگذارند و در نتیجه بر تولید غذاهای دریایی و معیشت جوامعی که به اقیانوس وابسته‌اند، اثر بگذارند.
پژوهشگران هشدار می‌دهند که این پیامدها ممکن است به مشکلی در زمینه امنیت غذایی تبدیل شوند، به‌ویژه در جوامعی که غذاهای دریایی منبع اصلی تأمین غذای آنهاست.

آیا پیامدهای موج‌های گرمای دریایی به سلامت روان نیز می‌رسد؟

یکی از نگران‌کننده‌ترین جنبه‌های این مطالعه، اشاره پژوهشگران به احتمال تأثیر موج‌های گرمای دریایی بر سلامت روان است. افرادی که زندگی‌شان به‌طور نزدیک با اقیانوس پیوند دارد، چه از طریق کار، چه فعالیت‌های فرهنگی و چه فعالیت‌های تفریحی، ممکن است هنگامی که اکوسیستم‌های دریایی مورد اتکای آنها رو به نابودی می‌گذارند، با فشارهای عاطفی مواجه شوند.
تکرار آسیب‌های زیست‌محیطی می‌تواند به احساساتی مانند اضطراب، اندوه، سرخوردگی و افسردگی منجر شود؛ وضعیتی که گاهی از آن با عنوان «اضطراب زیست‌محیطی» یاد می‌شود.
پژوهشگران همچنین میان شکوفایی جلبک‌های سمی که در سال ۲۰۲۵ در جنوب استرالیا رخ داد و برخی رنج‌های روانی، در کنار مشکلات جسمی مانند تحریک دستگاه تنفسی و آسم، ارتباط برقرار کرده‌اند.

فراخوان برای آمادگی در برابر پیامدهای موج‌های گرمای دریایی

نویسندگان این مطالعه معتقدند دولت‌ها و سازمان‌های بهداشت عمومی باید پیش‌بینی‌های مربوط به موج‌های گرمای دریایی را هنگام تدوین برنامه‌های آمادگی برای شرایط اضطراری بهداشتی در نظر بگیرند.
همچنین تقویت همکاری میان پژوهشگران اقیانوس‌ها، مسئولان حوزه سلامت و مدیران منابع ساحلی می‌تواند به جوامع کمک کند تا برای این پدیده‌ها آمادگی بیشتری داشته باشند و واکنش مؤثرتری در برابر آنها نشان دهند.
این مطالعه در نهایت نشان می‌دهد که موج‌های گرمای دریایی نباید صرفاً بحرانی مربوط به اقیانوس‌ها تلقی شوند؛ زیرا پیامدهای آنها می‌تواند در امتداد زنجیره‌ای به‌هم‌پیوسته گسترش یابد که از اکوسیستم‌های دریایی آغاز می‌شود و به سلامت انسان، غذای او، معیشت و سلامت روانی‌اش می‌رسد.


۱۶ ژئو پارک جهان از جمله ۲ پارک سعودی در یونسکو ثبت شدند


 
پارکی در شمال ریاض (واس)
  پارکی در شمال ریاض (واس)
TT

۱۶ ژئو پارک جهان از جمله ۲ پارک سعودی در یونسکو ثبت شدند


 
پارکی در شمال ریاض (واس)
  پارکی در شمال ریاض (واس)

۱۶ ژئو پارک در کشورهای مختلف در فهرست ژئو پارک های یونسکو ثبت شدند و بدین ترتیب تعداد ژئو پارک های ثبت شده در فهرست یونسکو به ۲۲۹ پارک در ۵۰ کشور رسید که وسعت آنها روی هم رفته بیش از ۸۵۵ هزار کیلومتر مربع است.

شبکه جهانی ژئو پارک های تحت حمایت «یونسکو» که امسال دهمین سال تاسیس آن است مجموعه مناطقی را در برمی گیرد که دارای پدیده های زمین شناسی منحصر به فرد مثل سازه های سنگی عظیم و رشته کوه و آتشفشان و غار و سایت های فسیلی و مناطق بیابانی کهن و غیره هستند و قدمت آنها نه به سده و هزاره بلکه به میلیون ها سال قبل تر بازمی گردد و شاهد تحولات زمین شناسی و آب وهوایی بوده اند. ژئو پارک ها در راستای حفاظت از طبیعت و ارتقای فرهنگ محیط زیست از اهمیت ویژه برخوردارند و فضایی برای نشان دادن فرهنگ جوامع بومی هستند.

ژئو پارک های سعودی (واس)

ادری آزوله مدیر کل «یونسکو» گفت «ژئو پارک هایی که از مناطق مختلف جهان در تنها ده سال گذشته در یونسکو ثبت شدند الگوی حفاظت از میراث ژئولوژی به شمار می روند. این ژئو پارک ها صرفا کارکرد حفاظت از میراث ژئولوژی ندارند بلکه در تقویت پروژه های آموزشی و گردشگری پایدار و تثبیت آداب و رسوم اهالی این مناطق از طریق مشارکت دادن موثر جوامع بومی سهیم هستند مثل ژئو پارک کاتلا در ایسلند که پروژه ها و سفرهای علمی دانش آموزان منطقه در این منطقه طبیعی انجام می شود و این ژئو پارک هنوز آثار آتشفشان ها و یخ بندان ها را حفظ کرده است».
بنا به تصمیم شورای مرکزی یونسکو و پس از ارزیابی شورای ژئو پارک های جهان متشکل از کارشناسان بین المللی ژئو پارک های بیشتری هر ساله به شبکه جهانی ژئو پارک های تحت حمایت یونسکو اضافه می شوند.
۱۶ ژئو پارکی که به تازگی وارد فهرست یونسکو شدند در چین و جمهوری دموکراتیک خلق کره (ژئو پارک این کشور برای اولین بار در یونسکو ثبت شد) و اکوادور و اندونزی و ایتالیا و نروژ و سعودی و اسپانیا و بریتانیا و ایرلند شمالی و ویتنام قرار دارند. دو ژئو پارک سعودی برای اولین بار در فهرست یونسکو قرار گرفتند. یونسکو به افزایش برنامه های مرتبط با ژئو پارک ها در کشورهایی که ژئو پارک های کمتر دارند به خصوص در آفریقا و کشورهای عربی و جزایر کوچک و دورافتاده ادامه می دهد. یونسکو با ارسال هیئت های کارشناسی و برگزاری کارگاه های آموزشی تخصصی و ارایه مشاوره جداگانه برای کشورها و مناطق مختلف زمینه را در راستای پروسه آماده کردن پرونده های تقاضا برای معرفی ژئو پارک های جهان در یونسکو آماده می کند.

ژئو پارکی در شمال ریاض (واس)

۲ ژئو پارک در سعودی در کنار ژئو پارک های معروف آسیا و اروپا و آمریکای جنوبی در فهرست یونسکو ثبت شده اند. ژئو پارک شمال ریاض که در کوهپایه طویق در مرکز شبه جزیره عرب قرار دارد. یونسکو در بیانیه خود گفت این پارک با آثار و جاذبه های زمین شناسی و اکولوژیک و فرهنگی قلب ها را تسخیر می کند. کوه های مسطح و با شکوه آن با شیب های تند و قله های هموار عامل کلیدی در اشکال ژئومورفولوژی پارک هستند. سازه های سنگی دوران ژوراسیک و کرتاسه آن سایت های آموزشی و فرهنگی حائز اهمیت و ستون های ژئولوژیک میراث این کشور نفت خیز به شمار می روند.
دره عبیثران از جمله جاذبه های این ژئو پارک است که نقش کلیدی در فراهم بودن آب در منطقه دارد و ویوهای بسیار جذاب از کوه های اطراف دارد. این دره آبسنگ های قدیمی صخره های مرجانی را در خود جای داده که یک سایت آموزشی برای دانش پژوهان و گردشگران است.
شهر ثادق در مرکز این ژئو پارک است و سابقه سکونت انسان در این منطقه به بیش از ۳۷۰ سال پیش باز می گردد. واحه شکوفای این شهر انسان و طبیعت منطقه را پیوند می دهد. ژئو پارک شهر ثادق از جوامع بومی حمایت و توسعه پایدار را به طور موثر تقویت می کند.
اهالی روستای غمره در یک ابتکار عمل اجتماعی این روستا را به مقصد گردشگری جذاب تبدیل کردند. ژئو پارک ثادق برنامه های متنوعی مثل کوه پیمایی و تماشای ستاره ها و روشن کردن آتش در هوای آزاد و برنامه های محلی دارد. ابتکار عمل های بومی در این ژئو پارک به بازدیدکنندگان امکان مشارکت در زندگی روزمره جوامع محلی و برنامه های فرهنگی و لذت بردن از مهمان نوازی اهالی منطقه را می دهد. کشاورزی پایدار با ابتکار عمل «محصولات ‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍زمین شناسی» در این ژئو پارک رونق گرفته که روی محصولات بومی مثل خرما و عسل تمرکز دارد و حضور کشاورزان این منطقه در بازار را گسترش می دهد.

ژئو پارک سلمی در سعودی (واس)

ژئو پارک سلمی پارک دوم ثبت شده در فهرست یونسکو است. یونسکو در بیانیه خود گفت این پارک جایگاه منحصر به فرد و جذابی دارد و ما را به تاریخ کهن زمین می برد و گنجینه عظیمی از سنگ های آذرین بیرونی و درونی بوده که قدمتشان بیش از ۷۴۰ میلیون سال است و مثل آرشیوی است که کنش های اعماق زمین را قابل دسترس تر می کند. دهانه الهتیمه یکی از پدیده های جغرافیایی این پارک است که سازه های آتشفشانی عجیب و غریب پس از انفجارهای آتشفشانی و فرسایش در چندین هزار سال را در خود جای داده است. این پارک زیستگاه گونه های متنوعی از گیاهان و جانوران مثل بز نوبی در حال انقراض و آهوی عربی که سازگاری فوق العاده با آب و هوای خشک دارد است.
میراث فرهنگی سعودی نیز در این منطقه حضور دارد مثل جاده زبیده که مسیر قدیمی حج بوده و شهر تاریخی کوفه در مرکز عراق و مکه با جایگاه دینی ویژه در سعودی را به هم وصل می کرد. چاه ها و برکه ها و دره معروف فید در امتداد جاده زبیده قرار دارند. دره فید با آب زلال و خاک حاصلخیز کارونسرای بزرگ حجاج بوده است. قلعه قدیمی و چهل و پنج چاه آن از نمادهای کهن منطقه به شمار می روند.

نمایی از رشته کوه های «اجا و سلمی» در منطقه حائل در شمال سعودی (واس)

روستای تاریخی طابا نیز یکی از مقاصد جذاب منطقه است که «تله های غول پیکر صحرایی» را در خود جای داده است. این ابزارهای شکار به شکل سازه های سنگی عظیم هستند که با آنها جانورهای وحشی را شکار می کردند و این سازه ها امروز آینه تمام نمای ابزارهای شکار در دوران باستان هستند. جوامع محلی و دانش آموزان برنامه های فشرده و گوناگونی در این ژئو پارک دارند؛ مثل افطاری های ماه رمضان و راه زبیده که مسیر حج در زمان قدیم بوده و جاده تاریخی طابه. بازدیدکنندگان به کشف آثار باقی مانده از شهری می پردازند که یکی از کهن ترین شهرهای منطقه است. این برنامه ها باعث ایجاد انسجام بیشتر و افزایش آگاهی درباره میراث فرهنگی این منطقه می شوند.