حفظ سلامت شناختی لزوماً به پیروی از یک برنامه ورزشی سنگین در باشگاه یا رعایت یک رژیم غذایی سختگیرانه مبتنی بر گیاهان نیاز ندارد؛ کارشناسان توصیه میکنند بهجای آن، با تغییراتی ساده و بدون فشار آغاز کنید.
برای مثال، یک مطالعه جدید نشان داده است که تنها دو دقیقه پیادهروی یا انجام حرکات کششی در هر ساعت میتواند آثار مثبتی بر مغز داشته باشد. همچنین، پژوهش دیگری که دانشگاه هاروارد انجام داده است، نشان میدهد افرادی که روزانه بیش از ۷ گرم روغن زیتون فرابکر مصرف میکنند، در مقایسه با کسانی که بهندرت از آن استفاده میکنند یا اصلاً مصرف نمیکنند، ۲۸ درصد کمتر در معرض مرگ ناشی از زوال عقل قرار دارند. این مطلب در گزارشی از روزنامه بریتانیایی «تلگراف» منتشر شده است.
دکتر فای بیگتی، پزشک و متخصص علوم اعصاب، میگوید: «هنوز چیزهای زیادی درباره دلایل از دست رفتن تدریجی حافظه، زبان و دیگر تواناییهای ذهنی وجود دارد که باید بیاموزیم. اگرچه عوامل ژنتیکی و افزایش سن خطرهایی اجتنابناپذیر هستند، اما بهخوبی میدانیم که انتخابهای مربوط به سبک زندگی میتوانند تفاوتی ملموس ایجاد کنند.»
در ادامه، برخی عادتهای دو دقیقهای معرفی میشوند که ارزش دارد در برنامه روزانه خود بگنجانید:
یک بازی ذهنی سریع انجام دهید یا معمایی حل کنید
بیرون آوردن منظم مغز از منطقه آسایش خود میتواند نقشی تعیینکننده در پیشگیری از زوال عقل داشته باشد. بر اساس اعلام انجمن آلزایمر بریتانیا، هنگامی که مغز را درگیر فعالیتهایی میکنید که به تلاش ذهنی نیاز دارند ــ چه یادگیری یک زبان جدید و چه انجام بازیهایی مبتنی بر برنامهریزی راهبردی ــ ارتباطات جدیدی میان سلولهای مغزی شکل میگیرد.
دکتر بیگتی، که در بیمارستان ملی عصبشناسی و جراحی اعصاب و بیمارستانهای دانشگاه آکسفورد فعالیت میکند، میگوید: «معماها و بازیهای کلمات میتوانند مکمل بسیار خوبی برای برنامه روزانه شما باشند، اما مهم است بدانید که مغز از قدرت سازگاری بالایی برخوردار است. وقتی به یک معمای مشخص عادت میکنید، حل آن به تلاش کمتری نیاز پیدا میکند و در نتیجه فایده مورد انتظار آن کاهش مییابد. به همین دلیل، مغز به چالشهای مستمر نیاز دارد. بهمحض اینکه در حل معمایی مهارت پیدا کردید، بهتر است سراغ انواع دیگر بروید یا معماهایی را انتخاب کنید که دشوارتر هستند.»
از نخ دندان استفاده کنید
دکتر بیگتی میگوید: «شواهد موجود قویتر از آن چیزی است که مردم تصور میکنند. پژوهشهای جدید، بیماریهای لثه را با افزایش خطر ابتلا به زوال عقل مرتبط دانستهاند. التهاب مزمن لثه به باکتریها و مولکولهای التهابی اجازه میدهد وارد جریان خون شوند و از آن طریق به مغز برسند و در ایجاد التهاب عصبی نقش داشته باشند. همچنین باکتریهای دهانی مانند «پورفیروموناس ژنژیوالیس» در مغز بیماران مبتلا به آلزایمر یافت شدهاند.»
او اضافه میکند که با وجود نیاز به پژوهشهای بیشتر ــ زیرا ارتباط میان زوال عقل و سلامت دهان در حال حاضر صرفاً یک رابطه آماری است و رابطه علت و معلولی آن هنوز بهطور قطعی اثبات نشده است ــ استفاده منظم از نخ دندان عادتی سریع و آسان است که میتوان به آن پایبند ماند و به احتمال زیاد فوایدی نیز دارد.
استفاده منظم از نخ دندان به پیشگیری از بیماریهای لثه کمک میکند؛ بیماریهایی که پژوهشهای جدید آنها را با افزایش خطر ابتلا به زوال عقل مرتبط دانستهاند.
حتی برای مدت کوتاه هم ورزش کنید
همه میدانند که ورزش برای سلامت مغز مفید است، اما بسیاری از بزرگسالان برای رسیدن به میزان توصیهشده ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط در هفته با مشکل مواجهاند. در چنین شرایطی، «ورزش منقطع» میتواند راهحل مناسبی باشد. منظور از ورزش منقطع، انجام جلسات کوتاه فعالیت بدنی در چند نوبت طی روز است؛ روشی که میتواند به شکلگیری عادتی پایدار برای فعالیت جسمانی کمک کند.
دکتر بیگتی میگوید: «در کوتاهمدت، یعنی ظرف چند ساعت، فایده این فعالیتها از بهبود جریان خون به مغز و آزاد شدن انتقالدهندههای عصبی ناشی میشود. به همین دلیل است که پس از تحرک احساس میکنید تمرکز بیشتری دارید.»
فشار خون خود را اندازهگیری کنید
فشار خون بالا معمولاً بدون علامت است و به همین دلیل بسیاری از مبتلایان از آن آگاهی ندارند. بااینحال، سالها فشار خون بالا میتواند به رگهای خونی ظریف مغز آسیب برساند.
دکتر بیگتی توصیه میکند: «فشار خون خود را بهطور منظم اندازهگیری کنید و اگر بالاتر از ۱۳۵ روی ۸۵ میلیمتر جیوه بود، با پزشک مشورت کنید.» او اضافه میکند: «درمان فشار خون میتواند از بخش قابلتوجهی از موارد زوال عقل عروقی پیشگیری کند و اندازهگیری آن تنها چند دقیقه زمان میبرد.»
صبحها در معرض هوای آزاد قرار بگیرید
مغز ما دارای یک ساعت زیستی اصلی است که از نور روز برای تنظیم ریتم شبانهروزی بدن استفاده میکند؛ چرخهای درونی که خواب، بیداری و بسیاری از فرایندهای دیگر را کنترل میکند.
دکتر بیگتی میگوید: «قرار گرفتن در معرض نور شدید در ساعات اولیه صبح، این ساعت زیستی را تنظیم میکند و چرخه خواب و بیداری را سامان میدهد. این کار به شما کمک میکند در طول روز هوشیارتر باشید و شبها خواب بهتری داشته باشید.»
او اضافه میکند: «این موضوع برای سلامت مغز اهمیت دارد، زیرا خواب عمیق زمانی است که مغز پروتئینهای مضر، از جمله آمیلوئید را که در بیماری آلزایمر تجمع پیدا میکند، دفع میکند.»
به گفته او، نور خورشید حتی در روزهای ابری، حدود ۱۰ برابر قویتر از نور محیط داخل ساختمان است؛ حتی اگر نزدیک پنجره نشسته باشید. بنابراین، بیرون رفتن و قرار گرفتن در هوای آزاد، حتی برای چند دقیقه، احتمالاً مفید خواهد بود.
روابط اجتماعی خود را با یک پیام صوتی یا متنی حفظ کنید
دکتر بیگتی در نخستین کتاب خود با عنوان «تعمیر تلفن: چگونه عادتهای استفاده از تلفن هوشمند خود را تغییر دهید؟» توصیههایی درباره نحوه تعامل با دنیای دیجیتال ارائه میکند. او بهجای پیروی از یک رژیم سختگیرانه دیجیتال یا کنار گذاشتن کامل فناوری، استفاده آگاهانهتر از تلفنهای هوشمند را توصیه میکند؛ ابزارهایی که طبیعتاً راهی سریع و آسان برای ارتباط با دوستان و اعضای خانواده در اختیار ما میگذارند.
او میگوید: «انزوای اجتماعی یکی از عوامل خطر قابلتغییر در ابتلا به زوال عقل است. تعاملات اجتماعی شبکههای متعدد مغزی را فعال میکنند و سلامت روان را تقویت میکنند. درست است که به ارتباط حضوری با دیگران نیاز داریم، اما اختصاص دادن چند دقیقه برای فرستادن یک پیام متنی یا صوتی به یکی از دوستان میتواند به حفظ روابط ما کمک کند.»