اولین مجموعه کیف دستی دیور؛ ترکیبی از خطوط و اشکال فرانسوی و ایده پردازی سعودی

منال الضویان به الشرق الاوسط: طرح هایم بازتاب سوژه های بومی و سیر تحول انسانی آن است

چطور می توان هنر را به مد تبدیل کرد و به منطقه خاورمیانه اعتبار داد؟ چطور فشن همچون تاریخ مکتوب به ثبت دوران سرنوشت ساز تاریخ بشریت و اجتماعی و سیاسی با گفتمان مترقی می پردازد؟ منال الضویان طراح لباس و کیف و کفش سعودی در گفتگوی چند روز پیش با «الشرق الاوسط» از طریق واتس اپ به این سوال ها پاسخ داد.
منال الضویان اخیرا با همکاری با خانه مد فرانسوی «دیور» سه کیف دستی زنانه با اشکال و خطوط فرانسوی و ایده های صرفا سعودی طراحی کرد. او اولین طراح زن عرب است که فعالیتش را با «دیور» یا به عبارت دیگر «لیدی دیور آرت» آغاز کرد.
«لیدی دیور آرت» یک برنامه هنری است که خانه «دیور» شش سال پیش آن را راه اندازی کرد و طراحان و هنرمندان سراسر جهان می توانند با شرکت در این برنامه طرح های ویژه خود را در قالب مجموعه «لیدی دیور» عرضه کنند. «لیدی دیور» سپتامبر ۲۰۲۰ از منال دعوت کرد تا مجموعه خود را تا ۲۰۲۱ به دست آنها برساند. منال گفت «اولین کاری که پس از قبول این درخواست انجام دادم این بود که به خواهرهایم زنگ زدم. به آنها گفتم کمکم کنید چون من چندان طرفدار برندهای جهانی نیستم و همه طرح هایم بومی است اما در عوض خواهرهایم مد گرا هستند».
او در ادامه خاطر نشان کرد «استفاده از تجربه های آنها یک بهانه بود چون من در واقع می خواستم با آنها هماهنگ و منظم دید و بازدید داشته باشم تا نفس راحتی از دست این قرنطینه نفسگیر بکشم. خب من به عنوان طراح اغلب اوقات به تنهایی کار می کنم اما شخصیت اجتماعی دارم و دوست دارم با بقیه باشم و به حرف ها و داستان ها و تجربه های زندگی مردم گوش بدهم و همه شنیده ها را در کارهایم منعکس می کنم».
شاید همین شخصیت اجتماعی و علاقمند به ارتباط با دیگران باعث شد تا منال الضویان با تیم کاری «دیور» همکاری کند. او گفت «تیم دیور به هنر اهمیت می دهد و هنر را درک می کند و این ویژگی باعث شد تا مجموعه من پررونق از آب دربیاید و این تجربه دلپذیر باشد. تیم دیور در کارم دخالت نکرد و تلاش نکرد تا ایده ها یا طراحی هایم را دستکاری کند تا جایی که کلیه ایده هایم با استقبال آنها روبرو شد».

این برنامه دیور شش سال پیش آغاز شد و هر سالانه ۱۲ طراح لباس و کیف و کفش در قالب برنامه مزبور از کارگاه ها و موزه ویژه دیور و کارخانه های چرم سازی و پارچه دیور بازدید می کنند. البته همه برنامه های امسال به صورت مجازی برگزار شد. منال می گوید «به رغم همه محدودیت ها اما مسئولان دیور سنگ تمام گذاشتند.
چندین بسته طرح و الگو و رنگ های متنوع و چرم و پر و گلدوزی فرستادند تا از میان آنها انتخاب کنم. من معمولا با چهره های با تجربه و پیشکسوت در حوزه های سدو و بافندگی و نساجی و مجسمه سازی همکاری می کنم اما با این حال همکاری با نیروهای حرفه ای برند دیور به صورت آنلاین تجربه ای دلپذیر بود. وقتی ایده یا دیدگاهم را برایشان توضیح می دادم آنها طرح های پیشنهادی از کارگاه برای من می آوردند تا ایده خود را اجرا کنم. خب این تجربه بی نظیری بود».
از او می پرسم که آیا پس از این تجربه دلپذیر با «دیور» قصد همکاری و فعالیت با «برندهای طراز اول جهان» را دارید؟ او با خنده جواب داد «نه تا این حد. در حال حاضر طراحی می کنم اما مد ستیز نیستم به شرطی که حرفه ای باشد. دوست ندارم روی یک ایده تکراری کار کنم چون هر کدام از طراح ها شخصیت مستقل و ویژه و متفاوتی دارند.بنده به عنوان طراح لباس همواره به دنبال این هستم که کار متفاوت عرضه کنم. به عنوان مثال، اگر ده نفر خانم در یک مراسم کیف یک مدل یا لباس یک مدل بپوشند چندان خوشایند نیست.از این رو صنعتگران و مد سازان کارکشته که بهترین مد را عرضه می کنند همیشه به تمام جزئیات و ریزه کاری ها توجه می کنند. این یکی از عواملی است که باعث شد با «دیور آرت» همکاری کنم چون متقاعد شدم که آنها در این پروژه بیشتر به جنبه های فنی و ریزه کاری ها اهمیت می دهند. کیف های این مجموعه نام دیور را یدک می کشند اما اصل و اساس کار همان جنبه فنی و هنری است».
اولین پیشنهاد منال این بود که حروف کلمه «دیور» به عربی نوشته شود و این طرح برای این برند فرانسوی بی سابقه بود اما بی درنگ مورد تایید قرار گرفت. منال افزود «در ابتدا حروف را با دستخط خودم نوشتم تا واقعی تر باشد. توافق اولیه این بود که منال یک کیف دستی طراحی کند اما وقتی او دست به کار شد چندین طرح و پیشنهاد و شکل ارایه کرد. طرح اول اجرا نشد اما همین طرح مقدمه ای شد برای شکل گیری سه ایده که ارایه کردم تا یکی از آنها تایید شود. خانه دیور گفت از همه سه ایده خوششان آمده و اگر امکانش باشد کلیه طرح ها را کار بکنم. علاوه بر این، آنها با ایده بسیار متفاوت دیگری هم موافقت کردند و منال اصلا تصورش را هم نمی کرد که این طرح مورد استقبال آنان قرار بگیرد. این طرح کلا با استایل «لیدی دیور» متفاوت بود. یکی از کارهایم مجسمه کریستال رز صحرایی است». منال می گوید این اثر بخشی از پیشینه هنری و انسانی او است که از کودکی در حافظه اش ثبت شده چون او در یک منطقه بیابانی زاده و بزرگ شده است.
او افزود «رز صحرایی همیشه در محیط اطرافش وجود داشته است. من در خانواده ای بزرگ شدم که اغلب اعضای آن در آرامکو کار می کردند. آنها تخصص زمین شناسی نداشتند اما علاقه فراوانی به صخره و سنگ کریستال داشتند. همیشه از کودکی صحبت های بزرگ ترها درباره ویژگی ها و اشکال سنگ ها را می شنیدم. از همین سنگ ریزه ها و صخره ها در بسیاری از آثارم استفاده می کنم چون به نظرم آنها نماد زنانگی و باروری و تحول خواهی هستند».

منال الضویان خاطر نشان کرد «تحول بخشی از هنرم شده است و این ایده های هنری را از حال و هوا و محیط طبیعی و فضای تحول طلبی جاری در سعودی می گیرم که عمدتا روی پیشرفت و افزایش نقش زنان در جامعه تمرکز دارد. دو کیف دستی «بویز» و «مشهد من طبیعه الفکر» بیانگر این محیط هستند چون دومی درباره رابطه انسان و مکان است. ایده این کار را از عکس های چندین سال پیش مخازن نفت خانه مادرم در الظهران گرفتم. این عکس ها را می خواستم لطیف تر کنم و برای همین به آنها چند نوع نخل و یک کبوتر اضافه کردم و پشت طرح کیف نوشتم «در لحظه ای که هستم می میرم و زندگی می کنم». طرح کیف دستی «بویز» درباره چندین جوان با پوشش محلی سعودی است که هویت سعودی را نشان می دهد». اینجا یادآوری می کنم که ارتباط نزدیکی بین هویت خواهی و فلکلور وجود دارد. او در پاسخ گفت «به عنوان زن و هنرمند سعودی همه آثارم را با الهام از محیط اطرافم در سعودی خلق می کنم. در ابتدای کارم به خاطر می آورم که عده ای می گفتند که باید از محیط بومی فاصله بگیرم تا به عنوان هنرمند جهانی شناخته شوم. اما زیر بار این تفکر نرفتم چون باعث از بین رفتن اثر یا جنبه انسانی در کار هنری می شود. جالب اینجاست که من الان به عنوان هنرمند معاصر مطرح شده ام اما آثارم معاصر نیستند و عمدتا سیر تاریخی مسایل مختلف مثل رانندگی زنان یا زنان و آرزو و غیره را روایت می کنند. تجربه های انسانی ام را در آثارم به اشتراک می گذارم و همواره به این مساله متعهد می مانم و دنیای فشن و هنر در سطح جهانی هم از آثارم به دلیل همین ویژگی قدردانی می کنند. بنده فعالیتم را از چند دهه پیش شروع و گالری های متعددی در کشورهای مختلف برگزار کردم اما هیچ گاه با محیط بومی و زادگاهم غریبه نشدم. طرح کیف «بویز» بهترین گواه این گرایش است».

منال الضویان طرح کیف «بویز» از کالکشن دیگرش که ۲۰۱۶ وارد بازار شد گرفت و روی مفهوم هویت سعودی جدید و رابطه سعودی جدید با گذشته کار کرده است. ایده اصلی این طرح چندین عکسی است که پدر منال ۱۹۶۲ گرفته و بعدها در قالب یک آلبوم سیاه و سفید به منال ۱۲ ساله هدیه داد. منال از ابتدا از هدیه خوشش آمد و «همیشه عکس ها را زیر و رو می کردم و دوباره بر اساس مثلا عکس های خانوادگی و عکس های طبیعت می چیدم. پدرم در سعودی و در آمریکا و جاهای دیگر هم عکس گرفته و این عکس ها الهام بخش آثارم شدند. این الهام تمام نمی شود و از آنها در گالری ها و آثارم استفاده می کنم. همیشه به خودم می گویم: اگر خاطرات را از دست بدهیم چه بلایی سر حافظه می آید؟ دو گزینه داریم: مرگ حافظه یا تولد دوباره آن. این مساله در این دوره برای من اهمیت ویژه ای پیدا کرد چون کشورم دستخوش تحولات بنیادین است. وقتی پدرم این عکس ها را گرفت در راه آمریکا بود تا آنجا تحصیل کند. هویت هم نسلی های پدرم در آن زمان در هاله ای از ابهام بود. به خاطر دارم که وقتی پدرم از آمریکا بازگشت مثل اکثر هم نسلی هایش مدل های اروپایی می پوشید. تفکر غالب در آن زمان این بود که اگر شما پوشش محلی بپوشید یا بی سوادید و یا فرودست. ما اکنون هویت خود را باز یافتیم و مد و فشن خود را با الهام از میراث و پوشش سنتی خود ارایه می کنیم. اگر الان پوشش محلی بپوشید دیگر این نماد ارتجاع و عقب ماندگی نیست بلکه مایه افتخار است. برای مثال عبایه را در نظر بگیریم. عبایه حالا پوشش اجباری در سعودی نیست اما مورد استقبال گسترده دختران جوان قرار دارد. پوشش مردانه مثل الثوب هم همگام با این حرکت تحول خواهی و جوانگرایی پیش می رود و هویت خود را بازیافته است».