خانواده پادشاه خوفو

ملکه حتپ‌حرس اول یکی از مهم‌ترین ملکه‌های تاریخ مصر باستان به شمار می‌رود. او همسر پادشاه سنفرو، بنیان‌گذار سلسله چهارم، و مادر پادشاه خوفو، صاحب هرم بزرگ، بود. پیش از آنکه درباره این ملکه سخن بگویم، مایلم به مقبره شماره ۲۰۰۰ اشاره کنم که در گورستان غربی جیزه قرار دارد. در داخل این مقبره، اسکلت مردی سالخورده کشف شد، اما هیچ کتیبه‌ای که نام او را آشکار کند، به دست نیامد. بنای مقبره نیز تا حد زیادی ویران شده بود. به نظر می‌رسد صاحب آن شخصیتی مهم بوده است، اما ما هنوز هویت او را نمی‌دانیم.
پیش‌تر درباره ملکه حتپ‌حرس اول نوشته‌ام. نکته جالب این است که او را در نزدیکی پسرش خوفو به خاک سپردند، نه در کنار همسرش سنفرو. در مقبره او اثاثیه تدفینی و زیورآلاتی چشمگیر کشف شد که جایگاه این ملکه و عظمت هنر مصر باستان را آشکار می‌کند.
اما در میان همسران پادشاه خوفو، یکی از مشهورترین آن‌ها ملکه «مریت‌ایت‌اس» اول بود که نامش به معنای «محبوب پدرش» است. هرم میانی از میان سه هرم ملکه‌ها در شرق هرم بزرگ را به او نسبت می‌دهند، درحالی‌که هرم جنوبی متعلق به ملکه حنوت‌سن دانسته می‌شود.
هرودوت، مورخ یونانی ملقب به پدر تاریخ، داستان عجیبی درباره یکی از دختران خوفو نقل کرده است. او مدعی بود که این دختر به روسپی‌گری اشتغال داشت و از هر مردی یک قطعه سنگ می‌خواست تا در ساخت هرم پدرش مشارکت کند. البته این روایت به هیچ مدرک باستان‌شناختی مستند نیست. به نظر می‌رسد هرودوت این داستان را از ساکنان منطقه پیرامون اهرام شنیده باشد؛ منطقه‌ای که با نام بوزیریس یا ابوصیر نیز پیوند داشته است. این ماجرا حدود دو هزار سال پس از مرگ پادشاه خوفو نقل شده بود.
ملکه‌های دیگری نیز با خانواده خوفو ارتباط داشتند، اما به اندازه مریت‌ایت‌اس یا حنوت‌سن شهرت نیافتند. از جمله آن‌ها نفرت‌کاو اول، دختر پادشاه سنفرو، بود که نامش با پسرش، شاهزاده نفرمعت دوم، یکی از شاهزادگان سلسله چهارم، پیوند خورده است. ازدواج درون خانواده سلطنتی امری شناخته‌شده بود و با سنت‌های دینی ارتباط داشت؛ از جمله ازدواج خدا اوزیریس، با خواهرش ایزیس.
اما شاهزاده کاوعب یکی از بزرگ‌ترین پسران پادشاه خوفو بود. او با شاهزاده‌خانم حتپ‌حرس دوم ازدواج کرد و در برخی نقش‌برجسته‌ها به تصویر کشیده شده که در هیئت یک کاتب نشسته است. اینکه چرا پس از مرگ پدرش به تخت سلطنت نرسید، پرسش‌های بسیاری برانگیخته است. همین موضوع باعث شد جورج رایزنر، باستان‌شناس آمریکایی، احتمال دهد که میان پسران خوفو اختلافاتی درگرفته بود؛ به‌ویژه از آن رو که پادشاه جدف‌رع ابورواش، در شمال جیزه، را برای ساخت هرم خود برگزید و آن را در کنار هرم پدرش بنا نکرد؛ برخلاف خفرع که چنین کرد. بااین‌حال، کاوش‌های جدید در ابورواش وجود چنین کشمکشی را تأیید نمی‌کنند و ما از علت واقعی انتخاب این مکان به دست جدف‌رع آگاه نیستیم. او حدود هشت سال حکومت کرد و علت مرگش را نمی‌دانیم. جدف‌حور نیز نام دیگر او بود.
شاهزاده باو‌اف‌رع نیز از دیگر پسران خوفو بود که نامش با ملکه مریت‌ایت‌اس پیوند خورده است. از شاهزاده‌خانم‌های سلسله چهارم می‌توان به مرس‌عنخ دوم اشاره کرد که احتمال می‌رود دختر پادشاه خوفو بوده باشد. او با شاهزاده حورباع‌اف ازدواج کرد و مقبره‌اش در گورستان شرقی جیزه قرار دارد.
اما حتپ‌حرس دوم، دختر خوفو، با شاهزاده کاوعب ازدواج کرد و مرس‌عنخ سوم را به دنیا آورد. پس از مرگ کاوعب، او با پادشاه جدف‌رع ازدواج کرد. مرس‌عنخ سوم بعدها همسر پادشاه خفرع شد. جورج رایزنر در سال ۱۹۲۷ مقبره او را کشف کرد. درون مقبره، نقش‌برجسته‌های زیبایی وجود داشت که او را در کنار مادرش نشان می‌داد؛ همچنین تندیس‌هایی حجاری‌شده در دل صخره و تابوتی از گرانیت سیاه در آنجا یافت شد. نکته جالب این است که مقبره در اصل برای مادرش آماده شده بود، اما مادر آن را به دخترش واگذار کرد.
ملکه خع‌مرر‌نبتی اول، همسر خفرع، نیز از دیگر چهره‌های این خاندان است که تبار او همچنان موضوع بحث میان پژوهشگران قرار دارد.
به باور من، مطالعه مقبره‌های این ملکه‌ها و شاهزاده‌خانم‌ها اطلاعات بیشتری از رازهای خانواده خوفو در اختیار ما خواهد گذاشت؛ خانواده‌ای که تاریخ آن به اندازه خود هرم بزرگ اهمیت دارد.