بالا رفتن از پله‌ها به‌جای استفاده از آسانسور، یکی از توصیه‌های رایج برای بهبود آمادگی جسمانی و افزایش فعالیت روزانه است. اما آیا توانایی بالا رفتن از پله‌ها می‌تواند سلامت قلب را نیز آشکار کند؟
آزمایش ۶۰ ثانیه بالا رفتن از پله‌ها روشی ساده برای سنجش آمادگی قلبی‌تنفسی است؛ در حالی که برخی معتقدند این آزمایش ممکن است به پیش‌بینی سلامت قلب در بلندمدت نیز کمک کند.
کارشناسان تأکید می‌کنند که اگرچه این آزمایش نمی‌تواند احتمال وقوع حمله قلبی در آینده را مشخص کند، اما روشی سریع برای ارزیابی توانایی عملکردی فرد در انجام فعالیت‌های بدنی فراهم می‌آورد.
آزمایش بالا رفتن از پله‌ها چیست؟
این آزمایش تعداد پله‌هایی را اندازه‌گیری می‌کند که فرد می‌تواند در مدت زمانی مشخص بالا برود. هدف از آن ارزیابی توانایی عملکردی فرد برای انجام تمرینات ورزشی است؛ یعنی میزان کارآمدی قلب، ریه‌ها و عضلات در همکاری با یکدیگر برای انجام فعالیت‌های بدنی.
دو نوع رایج از این آزمایش وجود دارد:
-آزمایش ۶۰ ثانیه بالا رفتن از پله‌ها: تعداد پله‌هایی را اندازه‌گیری می‌کند که فرد می‌تواند طی یک دقیقه بالا برود.
-آزمایش بالا رفتن از چهار طبقه: مدت زمانی را اندازه‌گیری می‌کند که فرد برای بالا رفتن از چهار طبقه پله نیاز دارد.
هر یک از این آزمایش‌ها می‌تواند اطلاعات مهمی درباره وضعیت سلامت ارائه دهد، اما این دو، جنبه‌های متفاوتی را اندازه‌گیری می‌کنند.
کارن اووک، متخصص فیزیولوژی بالینی ورزش، توضیح می‌دهد: «آزمایش بالا رفتن از چهار طبقه، توانایی عملکردی فرد در انجام فعالیت بدنی را بر اساس زمان صرف‌شده اندازه‌گیری می‌کند؛ در حالی که آزمایش ۶۰ ثانیه‌ای، تعداد پله‌هایی را می‌سنجد که فرد می‌تواند در یک بازه زمانی ثابت بالا برود.»
او می‌افزاید: «نمی‌توان به‌طور مطلق یکی از این دو آزمایش را بهتر از دیگری دانست؛ انتخاب آزمایش مناسب به چیزی بستگی دارد که می‌خواهیم ارزیابی کنیم.»
آزمایش‌های سنتی آمادگی جسمانی معمولاً با استفاده از تردمیل یا دوچرخه ثابت انجام می‌شوند. اما چه چیزی بالا رفتن از پله‌ها را به روشی مفید برای ارزیابی سلامت قلب تبدیل می‌کند؟
اووک توضیح می‌دهد: «بالا رفتن از پله‌ها فعالیتی شدیدتر از راه رفتن است، زیرا مستلزم بالا بردن وزن بدن در برابر نیروی جاذبه، صرف تلاش بیشتر و مصرف انرژی بسیار بالاتر از پیاده‌روی سریع روی سطح صاف است.»
او می‌افزاید که این نیازهای جسمانی، نیاز عضلات فعال به اکسیژن را افزایش می‌دهد و در نتیجه، قلب باید خون بیشتری پمپاژ کند تا این نیاز را برآورده سازد.
به عبارت دیگر، بالا رفتن از پله‌ها فشار بیشتری بر قلب وارد می‌کند تا اکسیژن را به عضلات برساند. نحوه پاسخ قلب به این فشار می‌تواند تصویر روشن‌تری از سطح آمادگی قلبی‌تنفسی و سلامت عمومی قلب ارائه دهد.
آزمایش بالا رفتن از پله‌ها چگونه انجام می‌شود؟
برای انجام آزمایش ۶۰ ثانیه بالا رفتن از پله‌ها، رعایت چند مرحله مهم است تا نتایج دقیق‌تری به دست آید و خطر آسیب‌دیدگی کاهش یابد.
ابتدا توصیه می‌شود کفش راحت و بسته بپوشید تا خطر سقوط کاهش یابد و پله‌هایی را انتخاب کنید که نرده داشته باشند تا در صورت لزوم بتوانید به آن تکیه کنید.
ممکن است انجام آزمایش روی پله‌هایی که چند طبقه را به هم متصل می‌کنند آسان‌تر باشد؛ مانند پله‌های ساختمان‌های مسکونی یا پارکینگ‌های چندطبقه.
اگر فقط به پله‌های یک طبقه دسترسی دارید، باید هنگام پایین آمدن زمان‌سنج را متوقف کنید و هنگام بالا رفتن دوباره آن را به کار بیندازید؛ به‌گونه‌ای که فقط زمان صرف‌شده برای بالا رفتن محاسبه شود، نه پایین آمدن.
آزمایش با تنظیم زمان‌سنج روی ۶۰ ثانیه آغاز می‌شود. سپس فرد بالا رفتن از پله‌ها را شروع می‌کند و تعداد پله‌ها را می‌شمارد. پس از پایان یک دقیقه، تعداد کل پله‌های طی‌شده ثبت می‌شود.
اما در صورت احساس سرگیجه، درد قفسه سینه یا تنگی نفس، باید فوراً آزمایش را متوقف کرد.
کارشناسان همچنین توصیه می‌کنند زنان باردار، افرادی که به‌تازگی تحت عمل جراحی قرار گرفته‌اند، کسانی که اخیراً دچار مشکل قلبی شده‌اند و افرادی که به دلیل افزایش سن یا سایر مشکلات سلامتی با اختلال در تعادل یا حرکت مواجه‌اند، احتیاط کنند یا به‌طور کامل از انجام این آزمایش خودداری کنند.
نتایج این آزمایش برای سلامت قلب چه معنایی دارند؟
اگرچه معیارهای مشخصی برای ارزیابی عملکرد در آزمایش بالا رفتن از چهار طبقه وجود دارد، پژوهش‌های موجود درباره آزمایش ۶۰ ثانیه بالا رفتن از پله‌ها هنوز برای تعیین تعداد پله‌هایی که می‌توان آن را نتیجه‌ای «خوب» یا «بد» دانست، کافی نیستند.
اووک می‌گوید: «هیچ معیار استاندارد جهانی و مورد تأییدی برای تعداد پله‌هایی که می‌توان طی ۶۰ ثانیه بالا رفت، وجود ندارد که بتواند به‌طور قابل اعتماد سلامت خوب یا ضعیف قلب را مشخص کند.»
او توضیح می‌دهد که عملکرد افراد بسته به سن، سطح آمادگی جسمانی، ارتفاع پله‌ها و توانایی حرکتی متفاوت است.
اووک به‌جای تمرکز بر تعداد پله‌ها، پیگیری ضربان قلب را برای بررسی سرعت بازگشت آن به حالت عادی پس از فعالیت بدنی مناسب‌تر می‌داند.
او می‌گوید: «اگر ضربان قلب طی ۶۰ ثانیه پس از پایان تمرین، ۲۰ ضربه یا بیشتر کاهش یابد، این امر عموماً نشان‌دهنده آمادگی خوب قلبی‌عروقی و احتمالاً کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی است.»
او می‌افزاید: «اما اگر ضربان قلب به‌آرامی کاهش یابد، ممکن است به این معنا باشد که قلب حتی در حالت استراحت نیز همچنان تلاش زیادی می‌کند؛ موضوعی که ارزش مطرح کردن با پزشک را دارد.»
با این حال، اندازه‌گیری ضربان قلب در یک نوبت، شاخص قدرتمندی برای پیش‌بینی سلامت قلب محسوب نمی‌شود.
اما اگر ضربان قلب پس از پایان تمرین‌ها به‌طور مکرر بالا باقی بماند، ممکن است مشورت با پزشک مفید باشد.
آزمایش بالا رفتن از پله‌ها، حملات قلبی آینده را پیش‌بینی نمی‌کند
اگرچه آزمایش بالا رفتن از پله‌ها ارزیابی سریعی از سطح آمادگی جسمانی و توانایی عملکردی فرد ارائه می‌دهد، اما لزوماً تصویر کاملی از سلامت قلب به دست نمی‌دهد.
راس آرنا، استاد فیزیولوژی ورزش و پژوهشگر سلامت قلب و ریه در دانشگاه ایلینوی شیکاگو، توضیح می‌دهد که افرادی که در این آزمایش نتایج خوبی کسب می‌کنند، ممکن است همچنان به مشکلات قلبی‌عروقی، مانند بیماری‌های قلبی یا حملات قلبی، مبتلا شوند و عکس این موضوع نیز صادق است.
او می‌گوید: «ممکن است فردی سابقه طولانی ورزش کردن داشته باشد، اما از نظر ژنتیکی دچار اختلال در سطح چربی‌های خون باشد؛ مسئله‌ای که می‌تواند او را در مقطعی از زندگی در معرض حمله قلبی خفیف قرار دهد، حتی اگر در آزمایش بالا رفتن از پله‌ها نتیجه خوبی کسب کرده باشد.»
او می‌افزاید: «در مقابل، ممکن است فرد دیگری در حال حاضر هیچ مشکل قلبی نداشته باشد، اما زندگی کم‌تحرکی داشته باشد و ورزش نکند. در نتیجه، شاید در این آزمایش عملکرد خوبی نداشته باشد و بعدها به دلیل سبک زندگی خود، سلامت قلبش رو به وخامت بگذارد.»
در نهایت، آزمایش بالا رفتن از پله‌ها تنها یکی از مجموعه عواملی است که به ارزیابی سلامت قلب کمک می‌کنند.
نمی‌توان به این آزمایش به‌عنوان جایگزینی برای سایر شاخص‌های سلامت، مانند اندازه‌گیری علائم حیاتی، آزمایش‌های خون، تصویربرداری‌های پزشکی، عادت‌های مرتبط با سبک زندگی و عوامل ژنتیکی، تکیه کرد.
