عبدالرحمان الراشد
روزنامه‌نگار و روشنفکر سعودی، سردبیر سابق روزنامه «الشرق الاوسط» و مدیر سابق شبکه العربیه
TT

سوریه از یمن و سعودی حمایت می‌کند

حمایت سوری‌ها از سعودی، کویت و دیگر کشورهای خلیج نباید مایه شگفتی باشد. ایران سال‌هاست که با گروه‌هایی لبنانی، عراقی، افغانستانی و پاکستانی جنگ‌های خود را پیش می‌برد. این کشور همچنین سال‌هاست که به‌طور مستقیم و با حضور فرماندهان و مشاوران سپاه پاسداران در یمن فعالیت می‌کند و از خارج، نیروهای جنگجو به خدمت گرفته است که هم‌اکنون در کنار حوثی‌ها در کوه‌ها و دشت‌های یمن می‌جنگند.
در کنار ارتش چندملیتی ایران، راهبرد تهران بر تسلط بر نقاط راهبردی منطقه و به انقیاد کشیدن کشورهای آن استوار است. محسن رضایی، دبیرکل شورای عالی امنیت ملی ایران، هفته گذشته نوشت که همگان باید طرح ایران و هفت بند آن را بپذیرند؛ طرحی که سلطه تهران را بر آنچه «غرب آسیا» نامیده است، از جنوب دریای سرخ تا شمال‌شرقی مدیترانه، تضمین می‌کند.
حتی اگر تهدیدهای او بخشی از جنگ روانی و تبلیغاتی باشد، تسلط بر یمن و عراق در کانون راهبرد ایران برای گسترش نفوذ منطقه‌ای‌اش قرار دارد؛ راهبردی که همه کشورهای پیرامون آن را تهدید می‌کند.
از این منظر می‌توان جنگ یمن را جنگی منطقه‌ای دانست، نه جنگی میان یمنی‌ها. همه جنگ‌های ایران در سه دهه گذشته بخشی از طرحی به‌هم‌پیوسته بوده‌اند. ایران این جنگ‌ها را از طریق نیروهای نیابتی افغانستانی، پاکستانی و عراقی پیش برده و با همین نیروها در سوریه و عراق جنگیده و امروز در یمن می‌جنگد.
درباره حمایت سوریه، وزیر خارجه این کشور، اسعد الشیبانی، گفته است که اگر کشورش گامی برای استقرار نیروهای نظامی در خارج از سوریه بردارد، این اقدام پنهانی نخواهد بود.
ما اولویت‌های دولت سوریه را می‌شناسیم: تثبیت ثبات کشور، تقویت امنیت آن و مصون‌سازی‌اش در برابر تهدیدهای خارجی. سوری‌هایی که از همان نخستین روز پس از سرنگونی حکومت بشار اسد کوشیدند با نظام ایران آشتی کنند و صفحه تازه‌ای بگشایند، از احساسات تهران نسبت به خود آگاه‌اند. ایران هنوز از شوک سقوط حکومت اسد بهبود نیافته است؛ حکومتی که ده سال برای تثبیت آن سرمایه‌گذاری کرد و همه امکانات خود را در اختیارش گذاشت و در کنار آن، در برابر جهان ایستاد و در کشتارها و ویرانی‌هایی مشارکت کرد که منطقه نظیرشان را به خود ندیده بود. سقوط حکومت اسد به‌هیچ‌وجه قابل پیش‌بینی نبود. این حکومت یکی از ارکان اصلی راهبرد منطقه‌ای ایران به شمار می‌رفت و پس از سقوط آن، قلمرو نفوذ ایران در معرض تندباد قرار گرفت.
انتظار می‌رود ایران در دوره پیش رو بکوشد سوریه را در محاصره قرار دهد و دمشق را تضعیف کند تا خود بار دیگر به شرق مدیترانه بازگردد؛ منطقه‌ای که اکنون کاملاً از دسترس آن خارج شده است. ایران با از دست دادن دمشق، بیروت را نیز از دست داد و در معادله توازن منطقه‌ای با تل‌آویو و آنکارا، به طرف ضعیف‌تر تبدیل شد.
همین مسئله نشان می‌دهد که حملات گسترده ایران در غرب خلیج، که هشت کشور را هدف قرار داد، دیگر جنگی صرفاً ایرانی ـ آمریکایی یا ایرانی ـ اسرائیلی نیست؛ جنگی که در آغاز چنین به نظر می‌رسید. تهران عملاً، با خودداری از هدف قرار دادن اسرائیل و آمریکا در پاسخ به عملیات آشکار و پنهانی آن‌ها، واقعیت جدید را پذیرفته است؛ اما می‌خواهد با منطقه‌ای کردن جنگ و کشاندن آن به سوی کشورهای خلیج، عراق، یمن و فراتر از آن، خسارت‌های خود را جبران کند.
درک ماهیت و روند تحول تفکر ایران و مقابله با آن، مستلزم همکاری گسترده منطقه‌ای برای متوقف کردن طرح جدید این کشور است. ایران که هیچ‌کس تصور نمی‌کرد در لبنان تسلیم شکست شود، در عمل تسلیم شد. این کشور جز تلاش برای قاچاق چند میلیون دلار از طریق شبکه مسافرانی که پول نقد حمل می‌کنند تا بخشی از هزینه‌های «حزب‌الله» را تأمین کنند، کار دیگری انجام نداد. شکست آن در برابر اسرائیل و ویران شدن سنگرهایش در دمشق و بیروت، ایران را وادار می‌کند فعالیت‌های منطقه‌ای خود را از نو ترسیم کند. سوریه دیگر از نگاه ایران در شرق اسرائیل قرار ندارد، بلکه این کشور سوریه را در شمال و غرب عراق می‌بیند. ایران تمام تلاش خود را برای تضعیف نظام جدید سوریه و فعال‌سازی گروه‌های تروریستی به کار خواهد گرفت؛ گروه‌هایی که پیش‌تر در دوران اشغال عراق به دست آمریکا، در سازمان‌دهی و اداره آن‌ها موفق شده بود.
ایران به‌عنوان یک قدرت منطقه‌ای، در جنگ اخیر فرسوده شده و ناچار به بازنگری در محاسبات خود شده است؛ زیرا دریافته که توان رویارویی با اسرائیل را ندارد. از این رو، به‌جای آن، مراکز قدرت منطقه‌ای دیگر را هدف قرار خواهد داد تا حضور خود را بازیابد، توانمندی‌هایش را بازسازی کند و نیروهای نیابتی و حوزه‌های نفوذی ایجاد کند که بتواند بر سر آن‌ها با غرب و همچنین چین چانه‌زنی کند.
تغییر رویکرد ایران از رویارویی با اسرائیل، که آن را رقیب منطقه‌ای خود می‌دانست، به واقعیتی تازه تبدیل شده که هر روز ملموس‌تر می‌شود. این وضعیت، همکاری منطقه‌ای برای مقابله با تهدید جدید را به ضرورتی برای تأمین امنیت منطقه و ایجاد توازنی بدل می‌کند که تهران را وادار سازد سیاست گسترش‌طلبی و تجاوزگری‌ای را که از زمان تأسیس جمهوری اسلامی دنبال کرده است، کنار بگذارد.