احمد عبدالمعطی حجازی

وقتی رساله طه حسین را که درباره ابن خلدون و فلسفه اجتماعی او نوشته بود و به‌خاطر آن از دانشگاه سوربن مدرک دکترا گرفته بود خواندم، با طه حسین دیگری روبه‌رو شدم.

در این گفتار، یا بهتر است بگویم در این مقاله درباره رساله دکتر طه حسین که با آن از دانشگاه سوربن دکترا گرفت آغاز می‌کنم. او در این رساله «مقدمه ابن خلدون» را بررسی کرد و نام آن را «فلسفه اجتماعی ابن خلدون» گذاشت؛ فلسفه‌ای که جهان را شیفته ابن خلدونی کرد که ما، وارثان او، او را نمی‌شناسیم یا جز…

در مقاله پیشین، نخستین مقاله‌ای که درباره ابن‌خلدون نوشتم، گفتم که نخستین آشنایی من با او به بیش از پنجاه سال پیش برمی‌گردد و، تا آنجا که به یاد می‌آورم، در کتاب «الأیام» طه حسین بود. اما مطمئن نبودم؛ ازاین‌رو، به سراغ اصل موضوع رفتم و جست‌وجو درباره نخستین منبعی را که مرا با ابن‌خلدون آشنا کرد، به…

از نخستین باری که بیش از نیم قرن پیش درباره ابن‌خلدون خواندم، همواره به این فکر بوده‌ام که درباره این متفکر بزرگ عرب بنویسم؛ اما هر بار دست نگه داشته‌ام و منصرف شده‌ام. زیرا نوشتن درباره ابن‌خلدون ــ که برای من چیزی جز یک مقاله یا چند مقاله نخواهد بود که در آنها تنها به برخی جنبه‌های نبوغ او اشاره…

گفت‌وگویم درباره زبان را که یک‌شنبه پیش آغاز کرده بودم ادامه می‌دهم؛ با نوشته‌ای که عنوانش «زبان ما... چه کسی نجاتش می‌دهد؟» بود، عنوانی که از ترس عمیق من نسبت به سرنوشتی پرده برمی‌داشت که نمی‌توانیم تصورش کنیم یا تاب بیاوریم. در واقع این ترس کاملاً موجه است؛ و همین را در سخنم توضیح دادم. خواستم…

فکر می‌کنم حالا می‌توانیم دربارهٔ تصویری که از غرب و غربی‌ها در ذهن داریم سؤال کنیم: آیا این تصویر پس از آنچه از تحول — که هنوز نمی‌توانیم وسعت آن را در موضع غربیان نسبت به مسئلهٔ فلسطین برآورد کنیم — دیده‌ایم تغییر کرده است؟ یا هنوز همان تصویری است که نسل‌به‌نسل به ما منتقل شده بود؟ قبلاً حق…

می‌دانم که در مقاله‌ پیشینم که در همین روزنامه‌ وزین، یکشنبه‌ دو هفته پیش، با عنوان «فرهنگ غربی... آیا در حال پس‌رفت است؟» منتشر شد، به مسئله‌ای پرداختم که در آن دیدگاه‌ها و مواضع گوناگونی وجود دارد و بیان این دیدگاه‌ها می‌تواند معانی متفاوتی داشته باشد. این امر نویسنده را، همچون خواننده، وادار می…

وقتی درباره فرهنگ عربی سخن می‌گوییم، بسیاری گمان می‌کنند که منظورمان تنها میراث کهنی است؛ چه موضعشان در دفاع از این میراث باشد، چه موضعی دیگر که در آن خواستار تجدید و نوسازی هستند. کسانی که از میراث دفاع می‌کنند، آن را ریشه‌ای برای خود می‌دانند که نمی‌توانند از آن روی‌گردان شوند یا بی‌نیاز از آن…

گمان نمی‌کنم ما هیچ‌گاه به اندازهٔ امروز به فرهنگ نیاز داشته‌ایم. و نیز گمان نمی‌کنم که فرهنگ ما در هیچ دوره‌ای دچار چنین افولی شده باشد که دیگر نتواند نقش پیشین خود را ایفا کند. خود فرهنگ نیز بیش از هر زمان دیگری به ما نیاز دارد تا جان تازه کند و سلامت خود را بازیابد، همان‌گونه که ما نیز بیش از…

در دهه‌های هفتاد و هشتاد قرن گذشته، مقدر بود که من چندین سال در پاریس زندگی کنم؛ سال‌هایی که در آن‌ها به زندگی و فرهنگ فرانسویان نزدیک شدم، البته در حدودی که شرایط من اجازه می‌داد و سرنوشت معین کرده بود. به این ترتیب توانستم با بخشی نه‌چندان اندک از این فرهنگ آشنا و با شماری از فعالان این عرصه، به…