اميل امين
نویسنده مصری
TT

انویدیا و امپراتوری‌های بزرگ هوش مصنوعی

چرا ملت‌ها به تکاپو افتاده‌اند و مردم درباره سرنوشت شرکت «انویدیا» و به‌تبع آن، وضعیت صنعت هوش مصنوعی در ایالات متحده درنگ می‌کنند؟
مدتی پیش، روزنامه «نیویورک‌تایمز» گزارش داد که سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا بر این باورند که آلیس هوانگ، زن چینی و دوست جنسن هوانگ، مدیرعامل این شرکت، ممکن است یکی از منابع سازمان‌های اطلاعاتی چین بوده باشد.
«انویدیا» تراشه‌های پیشرفته‌ای تولید می‌کند که برای آموزش و راه‌اندازی مدل‌های هوش مصنوعی در مراکز عظیم داده در سراسر جهان به کار می‌روند. این محصولات از ارکان اصلی جهش جهانی در این حوزه به شمار می‌روند. پیشرفته‌ترین تراشه‌هایی که این شرکت تولید می‌کند، از اهمیت راهبردی برای امنیت ملی آمریکا برخوردارند؛ زیرا یکی از برجسته‌ترین مزیت‌های فناورانه ایالات متحده را در حوزه‌ای فراهم می‌کنند که انتظار می‌رود اقتصادها و بخش‌های صنعتی سراسر جهان را از نو شکل دهد.
جنسن هوانگ در واشنگتن چهره‌ای معمولی به نظر نمی‌رسد؛ به‌ویژه از آن رو که او بر بزرگ‌ترین تلاش‌ها برای تأمین مالی پروژه‌های هوش مصنوعی در سطح جهان نظارت دارد. «انویدیا» در قالب ابتکاری به ارزش ۵۰۰ میلیارد دلار، با شماری از بزرگ‌ترین مؤسسات مالی «وال‌استریت» همکاری کرده است تا به شرکت‌ها در تسریع روند ساخت زیرساخت‌ها و تجهیزات مورد نیاز هوش مصنوعی کمک کند. افزون بر این، این شرکت در تقویت زنجیره‌های تأمین و مشتریان نوپا نیز سرمایه‌گذاری کرده است. ازاین‌رو، هر نشانه‌ای مبنی بر احتمال هدف قرار گرفتن هوانگ یا اعمال نفوذ بر او از سوی یک دستگاه اطلاعاتی خارجی، مایه نگرانی جدی است؛ نگرانی از اینکه «سنگ‌بنای» هوش مصنوعی آمریکا از سوی قطبی که در راهبردهای امنیت ملی از سال ۲۰۱۰ به این سو، خطرناک‌ترین رقیب معرفی شده است، یعنی چین، مورد نفوذ قرار گیرد.
به نظر می‌رسد ایالات متحده با یکی از خطرناک‌ترین پرونده‌های معاصر در عرصه نبرد اطلاعاتی و فناورانه روبه‌روست؛ به‌ویژه از آن رو که موضوع صرفاً سرقت اطلاعات از یک شرکت آمریکایی نیست، بلکه به نهادی مربوط می‌شود که به یکی از کلیدهای قدرت آمریکا در قرن بیست‌ویکم و شاید پس از آن تبدیل شده است.
«انویدیا» بی‌آنکه بخواهیم اهمیت موضوع را کوچک یا بزرگ‌نمایی کنیم، به چیزی شبیه خزانه ایالات متحده در عصر هوش مصنوعی بدل شده است. نکته شگفت‌انگیزتر در پرونده «انویدیا» این است که ظن و گمان‌ها صرفاً درباره نفوذ الکترونیکی به سرورهای این شرکت نیست، بلکه احتمال استفاده سازمان‌های اطلاعاتی چین از یک عامل انسانی برای دسترسی به حلقه اطراف مدیرعامل شرکت نیز مطرح است. در اینجا صحنه چنان به نظر می‌رسد که آمریکا با الگویی بسیار مهم از جاسوسی انسانی در حوزه فناوری روبه‌روست؛ الگویی که به‌جای نفوذ مستقیم به فناوری، از راه‌های انسانی به آن دسترسی پیدا می‌کند.
جدا از زمینه‌های فعالیت اطلاعاتی در این ماجرا، شاید این پرسش به ذهنمان خطور کند: «آیا شاهد زایش امپراتوری‌های تازه‌ای هستیم که تاریخ پیش از این به خود ندیده است؛ امپراتوری‌هایی که شرکت‌های هوش مصنوعی بنیان آن‌ها را تشکیل می‌دهند و ما را وارد دوره‌ای تاریخی متفاوت با آنچه اسناد تاریخ درباره پادشاهی‌های کهن، پیش و پس از میلاد، ثبت کرده‌اند، می‌کنند؟»
نیال فرگوسن، مورخ اسکاتلندی‌تبار و شهروند آمریکا، در مقاله‌ای ژرف‌نگرانه در مجله آمریکایی «فارن افرز»، به این پرسش و بسیاری پرسش‌های دیگر پاسخ می‌دهد. از نگاه فرگوسن، چین و ایالات متحده طی چند سال گذشته، چیزی ساخته‌اند که مورخان آینده ممکن است آن را نوعی تازه از امپراتوری بنامند؛ امپراتوری‌هایی که نفوذشان تنها به سرزمین‌ها، مسیرهای تجاری و حریم هوایی محدود نمی‌شود، بلکه خودِ دانش را نیز دربرمی‌گیرد. اما چگونه؟
به‌سادگی، از راه تسلط بر مدل‌های زبانی بزرگ، تراشه‌های الکترونیکی، زیرساخت‌های فیزیکی و سرمایه‌ای که بنیان شناخت ماشینی پیشرفته را شکل می‌دهد.
از اینجا می‌توان با اطمینان گفت که واشنگتن و پکن تنها به دنبال دستیابی به سطوح تازه‌ای از عملکرد اقتصادی و گسترش نفوذ خود نیستند، بلکه هم‌زمان معیارهای پیشرفت علمی و فکری آینده را نیز تعیین می‌کنند.
به نظر می‌رسد دوران معاصر شاهد زایش امپراتوری‌های بزرگ هوش مصنوعی است؛ امپراتوری‌هایی که حتی بدون برخورداری از ائتلاف‌های مؤثر یا توسل به اجبار، نظم جهانی کنونی را از نو شکل می‌دهند. این امپراتوری‌ها می‌توانند همه کشورهای دیگری را که می‌خواهند به قلب نوزایی مدرن، یعنی نرم‌افزارها، تراشه‌ها و روش‌های مربوط به این هوش‌ها، دسترسی پیدا کنند، به خود وابسته سازند؛ بی‌آنکه حتی گلوله‌ای شلیک شود. گویی عصر درگیری‌ها، از باروت تا اتم، با شتابی بسیار زیاد به پایان خود نزدیک می‌شود.
شگفت‌انگیزترین بُعدی که این مورخ بزرگ آمریکایی از آن پرده برمی‌دارد، این است که این هوش‌ها ناگزیر به زایش امپراتوری‌هایی امپریالیستی خواهند انجامید؛ زیرا هرکس مدل‌های پیشرو را تولید و کنترل کند، بر نوآوری، تولید، علوم و فرهنگ در سطح جهانی نفوذ خواهد یافت و در نهایت بر اندیشه پیشرفته نیز تسلط پیدا خواهد کرد.
تفاوت بزرگ امپراتوری‌های هوش مصنوعی با همتایان کهن خود نه در بلندپروازی، بلکه در سرعت سرسام‌آور و تحولاتی است که انسان‌ها را به دنبال خود می‌کشاند. آیا واشنگتن و پکن وارد رقابتی امپراتوری‌طلبانه در روزگار معاصر شده‌اند که ممکن است به جنگی غیرمتعارف بینجامد؛ جنگی که پیروزی در آن برای هیچ‌یک از دو طرف ممکن نیست، مگر به بهای پرداخت هزینه‌ای سنگین؟ یا آنکه این دو کشور امپراتوری‌مآب ناگزیرند راهی برای همزیستی با یکدیگر در دل رقابت بیابند؟