نشست شورای همکاری خلیج و آمریکا و اولویت‌های دوره پس از امضای یادداشت تفاهم

روز پنج‌شنبه ۲۵ ژوئن، نشستی سرنوشت‌ساز میان وزیران امور خارجه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج و مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در منامه برگزار شد. هرچند از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، طرف آمریکایی به‌طور مستمر با کشورهای شورای همکاری در تماس بوده است، اما این نشست از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بود؛ زیرا تنها چند روز پس از امضای یادداشت تفاهم میان ایالات متحده و ایران و آغاز مذاکرات برای دستیابی به راه‌حل نهایی میان دو کشور برگزار شد.
روبیو تأکید کرد که آمریکا هرگز توافقی را به بهای منافع کشورهای شورای همکاری یا توافقی که به زیان آن‌ها باشد، منعقد نخواهد کرد. از همین رو، برگزاری این نشست را ضروری دانست تا دیدگاه‌ها و دغدغه‌های کشورهای عضو شورای همکاری را در قالبی جمعی بشنود و این نظرات در جریان مذاکرات مورد توجه قرار گیرد.
دومین هدف این نشست، تأکید دوباره بر تعهد ایالات متحده به امنیت کشورهای شورای همکاری بود؛ تأکیدی که با توجه به اظهارات متناقض کاخ سفید و برخی اعضای کنگره و نیز گمانه‌زنی‌های متفاوت رسانه‌های آمریکایی، اهمیت ویژه‌ای داشت.
هدف سوم نیز هماهنگی درباره دیگر پرونده‌های منطقه، از جمله غزه، کرانه باختری، لبنان، سوریه و عراق بود.
وزیران خارجه کشورهای عربی خلیج از امضای یادداشت تفاهم میان آمریکا و ایران در ۱۷ ژوئن استقبال کردند و بر ضرورت حضور و مشارکت کشورهای شورای همکاری در مذاکرات مربوط به توافق نهایی تأکید ورزیدند. همچنین درباره اولویت‌های مرحله آینده توافق گسترده‌ای وجود داشت که نخستین آن، تداوم آتش‌بس و توقف هرگونه اقدامات خصمانه علیه کشورهای شورای همکاری بود.
دومین اولویت، تضمین باز بودن تنگه هرمز بدون هیچ‌گونه مانع، عوارض، تهدید یا اعمال حاکمیت از سوی هیچ کشوری بر آن بود. همچنین بر این نکته تأکید شد که آزادی کشتیرانی و حق عبور ترانزیتی برای امنیت منطقه‌ای و اقتصاد جهانی ضرورتی اساسی است. در این میان، از اعلام اخیر پادشاهی عمان مبنی بر ایجاد گذرگاهی امن برای عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز، بدون دریافت عوارض، و نیز تلاش‌های این کشور برای تخلیه و نجات هزاران دریانورد گرفتار، به‌شدت قدردانی شد. این اقدام در واقع پاسخی به ادعاهای رسانه‌های ایرانی درباره عمان بود و بیانیه سلطنت عمان آن ادعاها را رد کرد.
سومین اولویت، جلوگیری از توسعه یا دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای و همچنین رسیدگی به تهدیدهای ناشی از برنامه موشکی و پهپادی این کشور بود.
اولویت چهارم به مقابله با تهدیدهای گروه‌های نیابتی وابسته به ایران در منطقه اختصاص داشت؛ به‌ویژه در عراق، جایی که به گفته حاضران، شبه‌نظامیان مورد حمایت ایران نزدیک به نیمی از مجموع حملات علیه سعودی و کویت را انجام داده‌اند.
طرف‌های خلیجی همچنین به گزارش‌هایی که در رسانه‌ها درباره ایجاد صندوقی برای توسعه یا بازسازی ایران منتشر شده بود، واکنش نشان داده و چنین پیشنهادهایی را رد کردند. آنان تأکید کردند که اولویت باید پرداخت غرامت به کشورهای شورای همکاری بابت خسارت‌هایی باشد که در نتیجه حملات ایران متحمل شده‌اند.
در پایان، همه طرف‌ها توافق کردند که تعهدات مربوط به تجارت و سرمایه‌گذاری مندرج در یادداشت تفاهم با ایران، تعهداتی مشروط و قابل بازنگری است؛ به این معنا که اجرای آن‌ها منوط به پایبندی ایران به مفاد یادداشت تفاهم و توافق نهایی، توقف رفتارهای بی‌ثبات‌کننده این کشور و فراهم شدن شرایط لازم برای همکاری اقتصادی خواهد بود.
از نظر اصولی، کشورهای شورای همکاری با گفت‌وگو و همکاری اقتصادی با ایران مخالفتی ندارند، اما معتقدند که تحقق این امر مستلزم بازسازی اعتماد از دست‌رفته بر اثر حملات ایران به کشورهای عضو شورا است و این نیز نیازمند تعهد تهران به عدم تکرار چنین اقداماتی خواهد بود.
در خصوص سوریه، هر هفت کشور شرکت‌کننده بر حمایت خود از مردم سوریه برای ساختن کشوری باثبات و امن تأکید کردند؛ کشوری که منافع همه اقشار جامعه خود را در نظر بگیرد و به‌طور کامل در محیط منطقه‌ای خود ادغام شود. آنان در واکنش به اهداف اعلام‌شده اسرائیل درباره سوریه و نیز طرح‌های تجزیه‌طلبانه و تضعیف وحدت ملی، بر پایبندی خود به حاکمیت، وحدت و تمامیت ارضی سوریه تأکید کردند. همچنین توافق شد همکاری با دولت سوریه ادامه یابد و برای مقابله با چالش‌های اصلی، از جمله مبارزه با تروریسم، احیای خدمات اساسی، بهبود فضای سرمایه‌گذاری و فراهم کردن زمینه بازگشت داوطلبانه پناهندگان و آوارگان، به این کشور کمک شود.
درباره لبنان نیز وزیران بر تعهد کامل خود به حاکمیت، امنیت، ثبات و تمامیت ارضی لبنان تأکید کردند؛ موضعی که در واکنش به حملات مکرر اسرائیل و اشغال جنوب لبنان اتخاذ شد. آنان خواستار تثبیت آتش‌بس و فراهم شدن شرایط برای بازگشت امنیت و صلح به لبنان شدند و بر حفظ روندی مستقل برای مذاکرات، بدون وابستگی به نتایج دیگر منازعات منطقه‌ای، تأکید کردند. این موضع پاسخی به تلاش‌های ایران برای گره زدن سرنوشت لبنان به اختلافات خود با ایالات متحده تلقی شد.
وزیران همچنین خواستار گسترش حاکمیت دولت لبنان بر سراسر خاک این کشور، تعیین و تثبیت مرزها و تأکید کردند که حاکمیت واقعی لبنان تا زمانی که گروه‌های مسلح غیردولتی توان نظامی مستقل از دولت در اختیار داشته باشند، تحقق نخواهد یافت. آنان خواستار انحصار استفاده از سلاح در اختیار دولت لبنان و حمایت از نیروهای مسلح این کشور برای تحقق این هدف شدند.
در مورد غزه، وزیران بار دیگر از طرح جامع ارائه‌شده از سوی رئیس‌جمهوری ترامپ برای پایان دادن به درگیری در غزه، که به گفته نویسنده در قطعنامه شماره «۲۸۰۳» شورای امنیت نیز به تصویب رسیده است، حمایت کردند. روبیو نیز از حمایت کشورهای شورای همکاری از «شورای صلح» استقبال کرد و از تعهد آنان به همکاری برای موفقیت تلاش‌های مربوط به برقراری ثبات، بازسازی و احیای غزه قدردانی نمود. طرف آمریکایی بار دیگر تأکید کرد که هیچ‌کس مجبور به ترک غزه نخواهد شد و هر فردی که مایل به خروج باشد، در هر زمانی که بخواهد حق بازگشت خواهد داشت.
وزیران همچنین بر ضرورت خلع سلاح همه گروه‌های مسلح غیردولتی تأکید کردند تا زمینه بازسازی غزه و واگذاری اداره آن به یک نهاد مدنی فلسطینی مستقل و توانمند فراهم شود.
طرف آمریکایی نیز بار دیگر اظهارات رئیس‌جمهوری ترامپ را مبنی بر مخالفت ایالات متحده با الحاق کرانه باختری تأیید کرد. همه حاضران توافق داشتند که پیشرفت در بازسازی و توسعه نوار غزه و همچنین اصلاحات در تشکیلات خودگردان فلسطین، می‌تواند شرایط لازم را برای تحقق حق تعیین سرنوشت مردم فلسطین و تشکیل کشور مستقل فلسطینی فراهم سازد.
البته درباره برخی از این موضوعات، اختلاف‌نظرهایی میان طرفین وجود داشت؛ با این حال، وزیر امور خارجه آمریکا بر تمایل خود برای ایجاد کانال‌های جدید ارتباطی میان دو طرف تأکید کرد تا روند رایزنی‌ها، به‌ویژه در دو ماه آینده که ایالات متحده در تلاش برای دستیابی به توافقی دائمی درباره مسائل حل‌نشده با ایران است، به‌طور مستمر ادامه یابد.
این نشست بار دیگر اهمیت شراکت راهبردی میان شورای همکاری خلیج و ایالات متحده را که در ماه مه ۲۰۱۵ به‌عنوان یک چارچوب همکاری پایه‌گذاری شده بود، نشان داد. مارکو روبیو نیز پیشنهاد کرد این شراکت با ایجاد سازوکار ارتباطی جدیدی تقویت شود تا در دوره حساس پیش‌رو، تا زمان دستیابی به توافق نهایی با ایران، مشورت‌ها و هماهنگی‌ها به‌صورت مستمر ادامه یابد.