دکتر جبرئیل العبیدی
TT

آیا اخوان‌المسلمین از قرار گرفتن در فهرست جهانی گروه‌های تروریستی جان سالم به در می‌برند؟

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، در جریان گفت‌وگویی تلفنی در یکی از برنامه‌ها گفت: «اخوان‌المسلمین از کمونیست‌ها خطرناک‌ترند و تهدید آن‌ها بسیار فراتر از خاورمیانه گسترش می‌یابد. گروه اخوان‌المسلمین شاید در حال حاضر تهدیدی به‌مراتب خطرناک‌تر از کمونیست‌ها باشد و من معتقدم که این گروه اکنون ممکن است همان طرفی باشد که بزرگ‌ترین و جدی‌ترین تهدید را برای ایالات متحده نمایندگی می‌کند.»
اظهارات رئیس‌جمهوری ترامپ درباره پیگیری فعالیت‌های اخوان‌المسلمین و شاخه‌های آن، صرفاً برای مصرف داخلی یا بهره‌برداری سیاسی نیست؛ بلکه دولت آمریکا عملاً تلاش‌های خود را برای قرار دادن همه شاخه‌های این گروه در فهرست سازمان‌های تروریستی گسترش داده است. اقدامات تنبیهی، شاخه‌هایی از این گروه را در چندین کشور عربی نیز دربر گرفته است؛ تلاشی جدی برای خشکاندن سرچشمه‌های مالی آن و تضعیف توان لجستیکی‌اش در منطقه. دولت آمریکا در دوره ترامپ می‌کوشد این سازمان‌ها را از دسترسی به منابع مالی و لجستیکی محروم کند؛ منابعی که امکان فعالیت، تأمین مالی و پیشبرد اقدامات تروریستی را برای آن‌ها فراهم می‌آورد.
تصمیم رئیس‌جمهوری ترامپ برای تروریستی اعلام‌کردن اخوان‌المسلمین، با هدف قطع شریان‌های اقتصادی این گروه اتخاذ شده است؛ شریان‌هایی که فعالیت تروریستی آن را تغذیه می‌کنند و امکان ادامه عضوگیری، جلب وفاداری‌های مالی، خرید سلاح و مقرهای سازمانی و گسترش فعالیت‌هایش را فراهم می‌آورند.
گروه اخوان‌المسلمین حسن‌البنا و سید قطب، با همه جریان‌های متفاوت از نظر اعتقادی، هدف مشترکی دارند: رسیدن به قدرت و انحصار آن، و ساختن دولتی تئوکراتیک بر اساس برداشت ویژه این گروه. این پروژه فرامرزی است و دولت ملی را به رسمیت نمی‌شناسد. این گروه پشت اسلام پنهان می‌شود و از آن بهره‌برداری سیاسی می‌کند، اما پروژه‌اش در اساس، بیرون از اصول اسلام و قواعد و اخلاق مداراجویانه آن قرار دارد.
اخوان‌المسلمین برای دستیابی به قدرت تلاش کرد، اما پس از رسیدن به آن در مصر، لیبی و تونس شکست خورد. این گروه حتی زمانی که قدرت را از دست داد، به خشونت متوسل شد و پشت سلاح سنگر گرفت؛ همان‌گونه که در مصر و لیبی رخ داد. اخوان‌المسلمین گروهی است که از نظر دینی بدعت‌گذار و از نظر سیاسی ورشکسته است؛ به دولت ملی و همزیستی اجتماعی باور ندارد، بلکه گروهی فرصت‌طلب و شبیه انگل‌هاست که هرگاه شرایط پیرامونی و زمینه مناسب فراهم شود، درنده‌خو می‌شود و از وضعیت مسالمت‌آمیز به خشونت روی می‌آورد.
این گروه از دموکراسی همچون چوب کبریتی استفاده کرد که فقط یک بار شعله‌ور می‌شود. برای مثال، به‌محض پیروزی در مصر اعلام کرد که نیم‌قرن در قدرت خواهد ماند؛ اما در حالی که دچار نوعی بی‌خبری سیاسی بود، تنها یک سال در قدرت دوام آورد؛ یک سالی که خداوند در آن مردم را از ستم و فساد حکومتشان رهایی بخشید.
ورشکستگی و نوسان سیاسی اخوان‌المسلمین در تلاش اعضای آن برای تکثیر شاخه‌هایی از این گروه در قالب احزاب سیاسی ظاهری آشکار بود. نام این احزاب متفاوت است، اما همگی واژه «عدالت» را در نام خود دارند و در هر کشور آن را با عنوان دیگری همراه می‌کنند؛ مانند «عدالت و سازندگی» در لیبی، «عدالت و توسعه» در مراکش، «عدالت و اصلاح» در اردن یا «آزادی و عدالت» در مصر و غیره. این احزاب چیزی جز پوشش‌های سیاسی سازمان بین‌المللی اخوان‌المسلمین در کشورهای مختلف نیستند؛ احزابی که واژه‌ای تهی از معنا، یعنی «عدالت»، آن‌ها را به یکدیگر پیوند می‌دهد.
با وجود تلاش‌های سازمان بین‌المللی اخوان‌المسلمین برای تطبیق خود با شرایط پیرامونی و بزک‌کردن چهره‌اش و ظاهرشدن در لباسی تازه ــ از جمله تلاش برای جایگزین‌کردن رهبران، دلجویی از نظام بین‌المللی و ادعای پذیرش برخی دستاوردهای آن، و حتی پذیرفتن موجودیت اسرائیل و فرستادن عناصر اخوانی به رقابت‌های انتخاباتی اسرائیل در کنست ــ این سازمان همچنان تشکیلاتی بین‌المللی است که شاخه‌های آن از یکدیگر تغذیه می‌کنند. این تشکیلات به جغرافیای ملی کشورها باور ندارد، به قانون اساسی و مرزهای آن‌ها احترام نمی‌گذارد و میهن‌ها را صرفاً مشتی خاک بی‌ارزش می‌داند.
این همان چیزی است که سازمان به اعضای خود می‌آموزد: آنان باید از همان نخستین روزی که به اندیشه این تشکیلات می‌پیوندند، عشق به میهن را کنار بگذارند. در غیر این صورت، تا زمانی که عضو جدید اطاعت کورکورانه را نپذیرد و به‌کارگیری عقل را در چارچوب مقررات سازمان تعطیل نکند، نه بیعتش پذیرفته می‌شود و نه عضویتش رسمیت می‌یابد. این همان چیزی است که بنا آن را «اطاعت مرده از غسل‌دهنده» توصیف کرده است.
این گروه امروز با سالخوردگی رهبران و ظهور رهبران جوانی روبه‌روست که می‌کوشند علیه میراث فکری آن شورش کنند. اخوان‌المسلمین با وجود برخورداری از منابع مالی گسترده و سرچشمه‌های متعدد تأمین بودجه، حتی پس از رسیدن به قدرت در آغاز «بهار عربی» نیز شکست خورد. خیلی زود ضعف‌هایش آشکار شد، حقیقتش نمایان گشت و توانایی‌اش برای اداره کشورهایی که در مصر، لیبی و تونس بر موج «انقلاب‌های» آن‌ها سوار شده بود، فروپاشید.
گروه «اخوان‌المسلمین» که در گذشته توافق‌نامه غزه و اریحا را رد می‌کرد و با پیمان کمپ‌دیوید مخالفت می‌ورزید، امروز در برابر اقدام شاخه اخوانی جنبش اسلامی جنوب در داخل اسرائیل سکوت اختیار کرده است. این رفتار، وضعیت دروغ‌گویی و دوگانگی سیاسی اخوان‌المسلمین و تناقض موجود در سیاست‌های عمل‌گرایانه این گروه را آشکار می‌کند.
قرار دادن این گروه در فهرست سازمان‌های تروریستی، پس از آنکه کنگره آمریکا گزارش‌های اطلاعاتی درباره خطر این گروه برای ایالات متحده، و نه فقط خاورمیانه، دریافت کرد ــ منطقه‌ای که این گروه در آن ریشه دوانده و به آن نفوذ می‌کند ــ گامی جدی و پیشرو از سوی دولت آمریکا به شمار می‌رود.
آیا اخوان‌المسلمین با اجماع بین‌المللی به‌عنوان گروهی تروریستی شناخته خواهد شد تا قدرتش درهم شکسته و نقشه‌های آینده‌اش افشا شود؟