نبیل عمرو
نویسنده و سیاستمدار فلسطینی
TT

تغییر در اسرائیل… و پرونده‌های غزه، کرانه باختری و تشکیلات خودگردان

غزه: پرونده غزه در پی شعله‌ورشدن جنگ آمریکا، اسرائیل و ایران به حاشیه رانده شد. کنارگذاشتن این پرونده، به معنای متوقف‌کردن اقدامات مربوط به آن، برای نتانیاهو فرصتی گران‌بها فراهم کرد تا با آسودگی خاطر و بدون محدودیت به ادامه جنگ علیه غزه بپردازد.
ملادینوف و تونی بلر، دو چهره برجسته شورای صلح، تحرکاتی انجام دادند و اظهاراتی مطرح کردند که صرفاً یادآور وجود این شورا بود؛ شورایی که مأموریت‌هایش عملاً از تلاش برای پایان‌دادن به جنگ و هدایت مرحله پس از آن، به ایفای نقش میانجی‌گری بی‌حاصل میان «حماس» و اسرائیل تغییر کرده است. در همین چارچوب، جرد کوشنر در مصر با خلیل الحیه دیدار کرد و بر سر سفره او غذا خورد.
در طول یک سال جنگ با ایران، جنگ نتانیاهو علیه نوار غزه از سر گرفته شد؛ هرچند با شدتی کمتر از آنچه پیش از توافق ترامپ برای برقراری آتش‌بس جریان داشت. ورود کمک‌های توافق‌شده به غزه نیز به‌شدت کاهش یافت و اسرائیل دامنه اشغال خود را گسترش داد، به‌گونه‌ای که اکنون دو سوم مساحت نوار غزه را دربر می‌گیرد.
دولت آمریکا در برابر تمام اقداماتی که اسرائیل انجام داد، چشم‌پوشی کرد و تنها به چند اظهارنظر فرعی، آن هم صرفاً برای رفع تکلیف، بسنده کرد. این چشم‌پوشی آمریکا چنین تفسیر شد که دولت ترامپ نیازهای انتخاباتی نتانیاهو را درک می‌کند؛ نیازهایی که با انعطاف‌پذیری موردنیاز بر اساس ابتکار عمل آمریکا، که نتانیاهو با اکراه آن را پذیرفته بود، در تعارض قرار دارد.
اگر پرونده غزه را فارغ از بهره‌برداری‌های شخصی نتانیاهو و از منظر ابتکار عمل آمریکا و نیاز رئیس‌جمهوری ترامپ به ثبت یک دستاورد در عرصه خارجی بررسی کنیم، این پرونده آسان‌ترین و از نظر شرایط عینی آماده‌ترین پرونده برای دستیابی به پیشرفتی جدی است. هیچ ارتباطی میان آن و پرونده ایران وجود ندارد؛ همچنین با «حزب‌الله» نیز پیوندی ندارد که از مرتبط‌کردن نبرد خود با حمایت از غزه خودداری کرده است. از نظر منطقی، این وضعیت باید به سود به‌حرکت‌درآوردن پرونده باشد؛ به‌ویژه آنکه آمریکا حامی و بانی اصلی، و شاید تنها حامی آن است و عامل اصلی کارشکنی نیز متحد این کشور، یعنی نتانیاهو، به شمار می‌رود.
در ارتباط با پرونده غزه، عواملی وجود دارد که ازسرگیری تلاش‌های آمریکا را تسهیل می‌کند. شمار کشورهایی که آمادگی مشارکت در نیروهای بین‌المللی مأمور اجرای ابتکار عمل آمریکا را دارند، افزایش یافته است؛ حتی نمایندگانی از این نیروها اکنون در مرزهای غزه حضور دارند. اگر نتانیاهو از صحنه کنار برود و آیزنکوت جای او را بگیرد، منطقی است که انتظار همکاری مثبت‌تر اسرائیل با شورای صلح را داشته باشیم. آیزنکوت نیز چنین وعده‌ای داده است و تا زمانی که آمریکایی‌ها خواهان آن باشند، مانعی برای وفای او به این وعده وجود ندارد.
کرانه باختری: در پوشش سرگرم‌شدن آمریکا و جامعه بین‌المللی به جنگ با ایران و پیامدهای مستقیم آن بر امنیت منطقه و اقتصاد جهان، کرانه باختری شاهد گسترده‌ترین عملیات آزار و سرکوب ساکنان و تخریب اموال آنان بود. اسرائیل تصمیم‌هایی برای دوبرابرکردن شهرک‌سازی در این منطقه صادر کرد و آمادگی خود را برای کوچاندن ساکنان و الحاق کرانه باختری به نمایش گذاشت. افزون بر این، خفقان اقتصادی بی‌سابقه‌ای از زمان اشغال سال ۱۹۶۷ بر این منطقه تحمیل شد؛ وضعیتی که امکانات محدود موجود برای تشکیل یک کشور فلسطینی در این سرزمین را با خطری وجودی روبه‌رو کرد.
در دوران نخست‌وزیری نتانیاهو، جغرافیای محدود کرانه باختری از گردان‌های نظامی اضافی و شبه‌نظامیان مسلح شهرک‌نشین انباشته شد؛ گویی اشغال دوباره برقرار شده، گسترش یافته و خشونت آن شدت گرفته است. دولت آمریکا اظهاراتی هشدارآمیز مطرح کرد که بر جنایت‌های شهرک‌نشینان متمرکز بود. تحریم‌های بین‌المللی نیز علیه شهرک‌نشینان و محصولات آن‌ها اعمال شد، اما این تحریم‌ها همچنان محدود باقی ماندند. بااین‌همه، هیچ‌یک از این اقدامات نتوانست تأثیر ملموسی بر مواضع و اقدامات دولت نتانیاهو بگذارد.
اما مواضع آیزنکوت درباره کرانه باختری هنوز به‌اندازه‌ای روشن نشده است که بتوان بر اساس آن قضاوت کرد. او بر مخالفت خود با تشکیل کشور فلسطین تأکید کرده و از این نظر با اکثریت قاطع نیروهای صهیونیستی در دولت و اپوزیسیون هم‌نظر است. بااین‌حال، او باید تغییر واقعی و قانع‌کننده‌ای را به جهان نشان دهد که نقطه آغاز آن کرانه باختری باشد؛ اگر نه در سطح موافقت با تشکیل کشور فلسطین، دست‌کم در سطح متوقف‌کردن خطرناک‌ترین طرح شهرک‌سازی در کرانه باختری، یعنی طرح «E1»؛ طرحی که شمال کرانه باختری را برای همیشه از جنوب آن جدا می‌کند و قدس شرقی اشغالی را با دیواری از شهرک‌های یهودی‌نشین محاصره می‌کند و هرگونه امکان واقعی برای دستیابی به راه‌حلی درباره این شهر را از میان می‌برد.
آیزنکوت چه خواهد کرد؟ آیا می‌تواند تندروهای ائتلاف خود، از جمله بنت، لیبرمن و دیگران را مهار کند؟ این همان آزمون سرنوشت‌سازی خواهد بود که توانایی او را برای ایجاد تغییری که در دوران نخست‌وزیری‌اش مسیر اسرائیل را تعیین کند، محک خواهد زد.
تشکیلات خودگردان: نتانیاهو توانست موضعی از آمریکا به دست آورد که تشکیلات خودگردان فلسطین را تضعیف کرد و آن را از امتیازهایی محروم ساخت که پیش‌تر از حمایت آمریکا بهره‌مند بود. او در اقدامات خود نیز تا آنجا پیش رفت که هیبت و اعتبار تشکیلات و اهمیت آن را به‌عنوان نهادی که رهبری ملت فلسطین را بر عهده دارد، از میان ببرد. شرکای او در ائتلاف نیز از تهدید به انحلال این تشکیلات دست نکشیدند. این اقدامات پس از آن صورت گرفت که منابع مالی تشکیلات برای مدتی طولانی توقیف شد و این نهاد چنان به تصویر کشیده شد که گویی از انجام ابتدایی‌ترین وظایف محول‌شده به آن در مقام یک تشکیلات ملی ناتوان است؛ حتی در چارچوب محدود خودگردانی و اختیارات بسیار ناچیز آن.
از سوی آیزنکوت اشاراتی مطرح شده که حاکی از برخوردی انعطاف‌پذیرتر با تشکیلات خودگردان در صورت به‌دست‌گرفتن قدرت است. بی‌آنکه در انتظارات زیاده‌روی کنیم، حتی در حد بهبود رفتار با این تشکیلات نیز باید گفت که این کمترین چیزی است که فلسطینیان، آرمانشان و حقوق بنیادینشان به آن نیاز دارند. آیا آیزنکوت از عهده این کار برمی‌آید؟