عمرو الشوبکی
TT

در کنست اسرائیل… پایبندی به دستورالعمل‌ها، راز بقا

هرکس جلسه کنست را که احمد الطیبی، نایب‌رئیس کنست، ریاست آن را بر عهده داشت دنبال کرده باشد، درمی‌یابد که چگونه قواعد و پایبندی به دستورالعمل‌ها به سلاحی واقعی در دست او تبدیل شد تا در برابر نمایندگان افراطی و یهودیانی که به تحریک و نفرت‌پراکنی می‌پردازند بایستد؛ همان کسانی که او را به حمایت از تروریسم متهم کردند. هنگامی که ایتامار بن‌گویر، وزیر افراطی، از جایگاه کنست به او گفت که رئیس یک گروه تروریستی است و جایش در سوریه است، نه اسرائیل، نماینده عرب بر اخراج او از جلسه به‌دلیل نقض قواعد کنست پافشاری کرد. بن‌گویر با وجود اصرار الطیبی، از پذیرش این درخواست سر باز زد و به سخنرانی و فریاد زدن ادامه داد. در این هنگام، الطیبی از مأموران امنیتی خواست او را از جلسه بیرون کنند. وزیر افراطی تلاش کرد مانع آن‌ها شود و با هیاهو و جنجال به اعتراض برخاست، اما سرانجام ناچار شد جلسه را ترک کند. همین اتفاق درباره چهار نماینده افراطی حزب لیکود نیز تکرار شد؛ آن‌ها الطیبی را تروریست و خائن خواندند و او همان مأموران را فراخواند تا در میان فریادهای اعتراض و مخالفت نمایندگان افراطی اسرائیل، آن چهار نفر را از جلسه بیرون کنند.
صحنه اجرای دستورهای یک نماینده عرب از سوی دو مأمور یهودی، که یکی از آن‌ها به نشانه دینداری کلاه کوچک یهودی بر سر داشت، تأمل‌برانگیز بود؛ نماینده‌ای که آن دو به احتمال زیاد از او متنفرند و شاید تمایلی به اجرای دستورهایش نداشته باشند، اما بی‌هیچ بحثی آن‌ها را اجرا کردند؛ زیرا قانون همین است و قواعد نیز چنین اقتضا می‌کند. آن‌ها می‌دانند راز موفقیت هر دولتی، حتی اگر نژادپرست و استعمارگر باشد، احترام گذاشتن به قواعدی است که خود وضع کرده است، هر اندازه هم که با آن قواعد مخالف باشند.
کسی که در جهان عرب میزان توهین‌ها و تحریک به نفرت در این جلسه را دیده باشد، خواهد گفت محال است مأموران یهودی وزیری یهودی را به دستور یک عرب از جلسه بیرون کنند؛ محال است چنین مشاجره‌ای بدون مشت‌ولگد و شاید تیراندازی پایان یابد، نه با پایبندی به قواعد و دستورالعمل‌ها، فارغ از اینکه چه نظری درباره آن‌ها وجود داشته باشد.
درست است که اسرائیل میان شهروندان خود تبعیض قائل شده و مؤلفه عرب را از محافل تصمیم‌گیری سیاسی کنار گذاشته است، اما حتی برای این طرد و حذف نیز قواعدی وضع کرده است؛ نه به‌خاطر «چشم‌روشنی عرب‌ها»، بلکه چون این کار به سود دولت یهودی و شهروند یهودی است.
به‌واسطه قانون اساسی، قانون و اجرای قواعد و دستورالعمل‌ها، جبهه داخلی اسرائیل محافظت شده است؛ با وجود شکافی که میان راست افراطی و جریان‌های افراطی‌تر، میان سکولارها و حریدی‌ها، میان عرب‌ها و یهودیان و میان طرفداران نتانیاهو و مخالفانش وجود دارد. همین امر باعث شد صدها هزار معترض به نتانیاهو ماه‌ها به خیابان‌ها بیایند، بی‌آنکه برای سرنگونی او به خشونت و تخریب متوسل شوند؛ بلکه منتظر برگزاری انتخابات ماندند و او را شکست دادند؛ یا دقیق‌تر بگوییم، حزبش را از اکثریتی که در دوره‌های پیشین در اختیار داشت محروم کردند.
تناقض ماجرا در این است که همین نظامی که برای شهروندان یهودی خود به قواعد و قوانین پایبند بوده، در عمل یکی از فجیع‌ترین شکل‌های تبعیض و طرد را علیه مؤلفه عرب به کار گرفته است. این نظام عرب‌ها را به‌عنوان رأی‌دهنده و نماینده در پارلمان پذیرفته، اما حاضر نشده است آن‌ها را به‌عنوان شرکایی برابر در حقوق و وظایف، یا مشارکت‌کنندگان در قدرت و تصمیم‌گیری سیاسی به رسمیت بشناسد.
این الگو یکی از تناقض‌های نظام سیاسی اسرائیل را نشان می‌دهد: از نظر ظاهری، این نظام دموکراسی‌ای است که نمایندگی مؤلفه‌های مختلف جامعه را می‌پذیرد؛ اما در محتوا، مؤلفه اصیل عرب را از حضور در قوه مجریه محروم می‌کند؛ قوه‌ای که اکنون از نژادپرستی، تحریک به نفرت و کینه‌توزی لبریز شده و هر روز خواستار ریشه‌کن کردن حضور عرب‌ها است.
اگر طرح تشکیل دولت گادی آیزنکوت موفق شود، این موفقیت به‌واسطه آرای نمایندگان عرب خواهد بود. بااین‌حال، او بارها مخالفت خود را با هرگونه ائتلاف سیاسی با دو فهرست عربی اعلام کرده است؛ زیرا چنین ائتلافی به معنای از دست دادن اعتماد رأی‌دهنده یهودی خواهد بود؛ رأی‌دهنده‌ای که اکنون نه‌تنها به فهرست‌های عربی، بلکه به خود حضور عرب‌ها در فلسطین تاریخی به چشم باری بر دوش می‌نگرد که باید کنار گذاشته و از میان برداشته شود، نه اینکه در نظام سیاسی ادغام شود و به‌عنوان شهروندانی به رسمیت شناخته شوند که می‌توان با آن‌ها بر سر گرایش سیاسی توافق یا اختلاف داشت، نه بر سر هویت قومی‌شان به‌عنوان عرب.
در حال حاضر هیچ کشوری وجود ندارد که نزدیک به یک‌چهارم جمعیت خود را به این شکل منزوی کند؛ جز دولت عبری که «نظامی دموکراتیک» و منحصربه‌فرد بنا کرده است که فقط شهروند یهودی را دربرمی‌گیرد. این در حالی است که در دیگر کشورهای جهان نیز ممکن است تبعیض و نژادپرستی وجود داشته باشد، اما هیچ‌کدام یک اقلیت کامل را از هرگونه نقش قابل‌ذکر در قوه مجریه کنار نمی‌گذارند؛ آن‌گونه که در اسرائیل اتفاق افتاده است.
تناقض بزرگ همچنان پابرجا خواهد ماند: این دولت الگویی سیاسی و دینی بنا کرده، چنین حجم گسترده‌ای از تحریک به نفرت و نژادپرستی را علیه نزدیک به یک‌چهارم جمعیت خود به کار گرفته و آن‌ها را از مشارکت در تصمیم‌گیری سیاسی بیرون نگه داشته است؛ بااین‌حال، همین جمعیت را در کنست نمایندگی کرده، نقشی نزدیک به نقش شوراهای محلی برایشان در نظر گرفته و قواعدی برای تنظیم این نمایندگی وضع کرده است که نظام سیاسی و اداری نیز به آن‌ها احترام گذاشته‌اند؛ نه از سر علاقه به نمایندگان عرب، بلکه از این رو که این تنها راه حفظ قدرت و استحکام این الگوست؛ الگویی با همه فاجعه‌هایی که در داخل و خارج به بار آورده و با همه جنایت‌هایی که دولت نتانیاهو مرتکب شده است.