عبیر مشخص
TT

حافظه را کجا نگه می‌داریم؟

در دوره اخیر، دولت بریتانیا و چند دولت اروپایی دیگر به شهروندان خود توصیه کرده‌اند برای هر وضعیت اضطراری احتمالی که ممکن است اینترنت، برق یا دیگر خدمات اساسی را تحت تأثیر قرار دهد، آماده باشند. فهرست اقلام ضروری این توصیه‌ها شامل آب و مواد غذایی کنسروشده بود و بر نگهداری چراغ‌قوه، شمع، داروهای مهم و هر وسیله ضروری دیگری برای خانواده تأکید داشت؛ به‌گونه‌ای که خانواده بتواند سه روز بدون خرید از فروشگاه‌ها سر کند. فروشگاه‌های زنجیره‌ای با استقبال گسترده مردم برای خرید اقلام یادشده در این فهرست روبه‌رو شدند. بسیاری به یاد دوران همه‌گیری کووید ۱۹ و قفسه‌های خالی فروشگاه‌های مواد غذایی افتادند؛ قفسه‌هایی که پس از هجوم جنون‌آمیز مردم برای خرید و آماده شدن جهت روزهای طولانی قرنطینه خالی شده بودند.
با هر بار انتشار چنین اطلاعیه‌ای، گمانه‌زنی‌ها درباره ماهیت خطری که ممکن است زندگی شهروندان را تحت تأثیر قرار دهد، آغاز می‌شود. آیا موضوع به حملات سایبری مربوط است؟ خطری که همین حالا هم وجود دارد؛ از جمله حملات سایبری به یخچال‌های فروشگاه‌های اروپایی که موجب فاسد شدن مقادیر زیادی مواد غذایی و وارد آمدن خسارتی چندمیلیون پوندی شده است. یا شاید خطر متوجه بانک‌ها باشد؟ توصیه دولت این است که برای احتیاط، مقداری پول نقد در خانه نگهداری شود. این توصیه در شرایطی مطرح می‌شود که بانک‌ها و شرکت‌های مالی از حملات سایبری و اختلال در خدمات خود خبر داده‌اند؛ هرچند این وضعیت چندان طول نکشیده است.
اما فراتر از مسئله خطرهای امنیتی، پرسشی درباره حافظه انسانی مطرح می‌شود؛ اینکه آیا حافظه ما نیز به‌دلیل تنبلی و میل به آسان‌طلبی در معرض خطر قرار گرفته است؟ این وضعیت مرا به فکر فرو برد که چه حجم عظیمی از اطلاعات و چیزها را به حافظه الکترونیکی سپرده‌ایم و خود به فراموشی سپرده‌ایم. از شماره تلفن‌هایی که در گوشی همراه ذخیره می‌کنیم تا فیلم‌ها و مجموعه‌های تلویزیونی که در حافظه پلتفرم‌های مختلف نگه می‌داریم؛ نوارهای ویدئویی و دیسک‌های فشرده تقریباً از خانه‌ها ناپدید شده‌اند و حتی موسیقی نیز به فضای الکترونیکی کوچ کرده است. دوران نوار کاست و صفحه‌های موسیقی و دیگر ابزارهای مشابه به سر آمده است. چه چیزی برایمان باقی مانده؟ پول‌ها الکترونیکی شده‌اند و تلویزیون‌ها هوشمند. رمزهای عبور ــ که تعدادشان هم کم نیست ــ در حافظه رایانه ذخیره می‌شوند یا ما را گرفتار تلاش‌های مکرر برای بازیابی‌شان می‌کنند؛ تا جایی که سرانجام ناچار می‌شویم برای دسترسی به رمزهای عبور پیچیده و غیرقابل‌نفوذ، به اینترنت متکی شویم.
بااین‌حال، هنوز بخش‌هایی از زندگی ما در برابر این موج الکترونیکی مقاومت می‌کنند. کتاب‌های کاغذی نمونه‌ای از این مواردند که توانسته‌اند جایگاه خود را در جهانی که ما را به سوی صفحه‌نمایش‌های گوناگون سوق می‌دهد، حفظ کنند. کتاب‌های الکترونیکی در کنار همتایان کاغذی خود قرار گرفته‌اند، اما هنوز نتوانسته‌اند بر آن‌ها غلبه کنند. شاید همین موضوع اندکی امیدبخش باشد؛ اینکه هنوز بتوانید کتاب محبوبتان را در دسترس داشته باشید و آن را در دست بگیرید.
آیا حافظه ما هنوز چنان کارآمد است که بتوانیم بر هر دشواری احتمالی غلبه کنیم؟ حافظه، مانند هر عضو دیگری از بدن انسان، برای سالم و جوان ماندن به تمرین مداوم نیاز دارد. شاید راه‌حل، ایجاد پیوندی میان فضای الکترونیکی و حافظه انسانی باشد. شاید نخستین گام این باشد که شماره تلفن نزدیکانمان و حتی برخی رمزهای عبور را، اگر امکانش وجود دارد، به خاطر بسپاریم تا اسیر حافظه الکترونیکی‌ای نشویم که ممکن است هر لحظه از کار بیفتد.

عبیر مشخص، در این متن با اشاره به توصیه دولت‌های بریتانیا و برخی کشورهای اروپایی برای آمادگی در برابر اختلال احتمالی برق و اینترنت، به وابستگی روزافزون انسان به حافظه الکترونیکی می‌پردازد. امروزه شماره تلفن‌ها، فیلم‌ها، موسیقی، پول و حتی رمزهای عبور در ابزارها و سامانه‌های دیجیتال نگهداری می‌شوند و بسیاری از مهارت‌های حافظه‌محور ما به حاشیه رفته‌اند. او هشدار می‌دهد که این وابستگی، در صورت از کار افتادن فناوری، می‌تواند انسان را با دشواری روبه‌رو کند. از نظر نویسنده، حافظه انسانی نیز مانند دیگر اعضای بدن به تمرین نیاز دارد و بهتر است میان امکانات دیجیتال و توانایی‌های ذهنی خود تعادل برقرار کنیم.