مارک شمپیون
نویسنده بلومبرگ
TT

بحران اوکراین و چشم‌انداز امنیت اروپا

دلایلی وجود دارد که می‌توان بر اساس آن‌ها باور داشت فرصتی مناسب برای دستیابی به توافق صلح درباره اوکراین فراهم شده است: روسیه با حضور در دور تازه‌ای از مذاکرات موافقت کرده، تشکیل کنگره جدید آمریکا با رویکردی کمتر دوستانه در قبال مسکو نزدیک است، میزان تلفات انسانی در میان نیروهای ولادیمیر پوتین به‌شدت افزایش یافته و هزینه‌های جنگ برای شهرها و اقتصاد اوکراین به سطحی غیرقابل‌تحمل رسیده است. اما نتیجه‌گیری منطقی از مجموع این عوامل ــ اینکه در آستانه توافقی برای پایان‌دادن به جنگ قرار داریم ــ متأسفانه گمراه‌کننده است.
به نظر می‌رسد دونالد ترامپ و تیمش سرانجام دریافته‌اند که اروپا باید در این روند مشارکت داشته باشد؛ زیرا هر توافقی و هرگونه تضمین امنیتی که پوتین بپذیرد، ناگزیر باید جاه‌طلبی‌ها و نگرانی‌های گسترده‌تری را نیز در نظر بگیرد که روسیه به‌خاطر آن‌ها وارد جنگ شده است. مسئله هرگز فقط اوکراین نبوده، بلکه جاه‌طلبی روسیه برای سلطه و اعمال نفوذ در اروپا نیز مطرح بوده است. همان‌طور که جرد کوشنر، یکی از فرستادگان ترامپ در مذاکرات، اذعان کرده، این روندی طولانی خواهد بود؛ چیزی که کاملاً با خواسته کرملین سازگار است.
پوتین برنامه‌ای برای پیروزی دارد و به آن پایبند است؛ زیرا این برنامه، در مقایسه با اقداماتی که از نخستین ساعات جنگ تاکنون آزموده، موفق‌تر به نظر می‌رسد. تنها تاکتیک‌های تهاجم تغییر کرده‌اند؛ تحولی که می‌توان آن را به زمانی نسبت داد که آمریکا در فوریه وارد جنگ با ایران شد و ذخایر محدود موشک‌های رهگیر «پاتریوت» خود را به مصرف رساند. بهای هر یک از این موشک‌ها چندین میلیون دلار است و کی‌یف برای سرنگونی موشک‌های بالستیک به آن‌ها متکی است. برآوردها نشان می‌دهد روسیه اکنون این موشک‌ها را با نرخ بی‌سابقه‌ای، حدود ۲۰۰ موشک در ماه، تولید می‌کند؛ امری که برتری قاطعی برای این کشور به همراه آورده است.
ناتوانی کی‌یف در دفاع از خود در برابر این تسلیحات قدرتمند به این معناست که راهبرد روسیه دیگر ناچار نیست بر موفقیت نیروهایش در میدان نبرد متکی باشد. هدف پوتین، آن‌گونه که صریحاً اعلام کرده، تبدیل زیرساخت‌ها و اقتصاد اوکراین به ویرانه است. او روی این موضوع حساب می‌کند ــ و این محاسبه چندان هم غیرمنطقی نیست ــ که پس از آن، توافقی بر اساس شروط او حاصل خواهد شد.
از نگاه مسکو، مذاکراتی که دربرگیرنده گفت‌وگوهای هم‌زمان درباره تبادل اسرا، اقدامات کاهش تنش و ترتیبات امنیتی بوده‌اند، سودمند هستند؛ زیرا به روسیه امکان می‌دهند جنگ ویرانگر خود را ادامه دهد، بی‌آنکه با فشارها و تحریم‌های بین‌المللی بیشتری روبه‌رو شود.
اوکراین در این شرایط همان کاری را انجام می‌دهد که باید انجام دهد، اما در این مرحله سرنوشتش به دست اروپا افتاده است. این قاره تاکنون بیش از آنچه پوتین انتظار داشت از خود استقامت نشان داده، اما وحدت هدفی که از این طریق شکل گرفته، کافی نیست. اروپا اکنون باید به حرکت درآید و به شیوه‌هایی پیشگامانه عمل کند که پیش از این تجربه نکرده است.
نخستین نیاز، پول است. به گفته اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، اوکراین سال آینده با کسری کلی بودجه‌ای به میزان ۷۰ میلیارد یورو (۷۷.۷ میلیارد دلار) روبه‌رو خواهد بود و بخش عمده منابع موردنیاز برای جبران این کسری باید از اروپا تأمین شود. رهبران اتحادیه اروپا اعطای وامی اضافی به ارزش ۴۵ میلیارد یورو را برای پوشش بخش اعظم این شکاف مالی بررسی می‌کنند، اما ملاحظات و کشمکش‌های سیاسی داخلی پیرامون این موضوع هر روز پیچیده‌تر می‌شود؛ و این دلیل دیگری است که پوتین را به سودمندبودن گذر زمان برای خود امیدوار می‌کند.
دوم اینکه آلمان و دیگر کشورها باید برای انتقال دارایی‌های مسدودشده روسیه از بلژیک با یکدیگر همکاری کنند؛ دارایی‌هایی که بلژیک از ترس انتقام‌جویی مسکو مانع استفاده از آن‌ها شده است. این دارایی‌ها باید برای اعطای وام‌های بیشتر به اوکراین به کار گرفته شوند. این اقدام از نظر اخلاقی و سیاسی درست است؛ به‌ویژه آنکه گزینه جایگزین، تحمیل هزینه ویرانی‌هایی است که پوتین به بار آورده وادارکردن مالیات‌دهندگان اروپایی به پرداخت آن است.
موضوع دیگر، پدافند هوایی است. اروپا و کی‌یف در تلاش‌اند توانمندی‌های مستقل خود را در این زمینه توسعه دهند و وعده‌هایی نیز برای تحویل سامانه‌های بیشتر «پاتریوت» در آینده داده شده است. تا آن زمان، تنها راه نجات شهرهای اوکراین، نابودکردن سکوهای پرتاب موشک و کارخانه‌های تولید تسلیحات در داخل روسیه است. اوکراین با استفاده از دسته‌های پهپادهای دوربرد، تا آنجا که توانسته به این اهداف دسترسی پیدا کرده است، اما برای عبور از سامانه‌های دفاعی مستحکمی که پیرامون این تأسیسات ایجاد شده‌اند، به کمک نیاز دارد؛ کمکی که می‌تواند آشکار یا محرمانه باشد.
این اقدام، پاسخ متقابل به بمباران غیرنظامیان و زیرساخت‌های حیاتی زندگی آن‌ها از سوی روسیه نیست. همچنین به این معنا نیست که اروپا وارد جنگ با روسیه شده است؛ بلکه صرفاً کمک به اوکراین برای دفاع از خود است.
در نهایت، اروپا به صدایی هماهنگ و معتبر نیاز دارد. شماری از رهبران، از جمله جورجیا ملونی، نخست‌وزیر ایتالیا، اشاره کرده‌اند که این آشفتگی ناشی از رقابت و جابه‌جایی رهبرانی که هر یک ادعا می‌کنند از جانب قاره کهن درباره اوکراین سخن می‌گویند، به‌سادگی نشان‌دهنده جدی‌نبودن این روند است. وسوسه‌انگیز خواهد بود که اتحادیه اروپا، مطابق رویه معمول خود، یک تروئیکا (رهبری سه‌نفره) یا نهادی جمعی با همین ماهیت ایجاد کند.
خوشبختانه نامزدهای مناسبی برای این نقش وجود دارند؛ از جمله ملونی که در عرصه حکمرانی شایستگی خود را نشان داده و از استواری لازم برخوردار است. همچنین مته فردریکسن، نخست‌وزیر دانمارک، که به همان اندازه استوار و عمل‌گراست و در یافتن راه‌حل‌های نوآورانه برای اوکراین پیشگام بوده است؛ از بازسازی در زمان جنگ در شهر ساحلی میکولائیف گرفته تا ایجاد «صندوق اوکراین دانمارک» برای خرید تسلیحات از تولیدکنندگان اوکراینی و ارسال مستقیم آن‌ها به جبهه. سازوکاری که کشورهای کمک‌کننده دیگری نیز به آن پیوسته‌اند.
بااین‌حال، الکساندر استوب در فنلاند احتمالاً از شانس بیشتری برخوردار است؛ با توجه به سابقه طولانی کشورش در تعامل با روسیه، مرز مشترک دو کشور و توان نظامی فنلاند برای دفاع از آن. افزون بر این، همراهی او با ترامپ در بازی گلف نیز به سودش تمام می‌شود.
انتخاب سریع یکی از این نامزدهای شایسته، مهم‌تر از آن است که کدام‌یک از آن‌ها انتخاب شود. همه این تصمیم‌ها باید طی هفته‌های آینده اتخاذ شوند؛ زیرا وضعیت اوکراین و همچنین چشم‌انداز امنیت اروپا به‌شدت نگران‌کننده است.