«توافق مکه» معادله را تغییر می‌دهد

پیامی که از طریق توافق دفاعی سه‌جانبه سعودی ـ ترکیه ـ پاکستان، که بیش از یک سال برای آماده‌سازی آن زمان صرف شده است، ارسال شد، این بود که تعرض به امنیت کشورهای خلیج در نهایت به معنای تعرض به امنیت کل منطقه است! کشورهای امضاکننده با این احساس که منطقه باید برای ساختن پیشرفت و پایان دادن به هرج‌ومرج تلاش کند، تصمیم گرفتند چنین اقدامی انجام دهند.
این توافق از نظر شکل، زمان و مکان اهمیت ویژه‌ای دارد؛ روز جمعه و در مکه مکرمه امضا شد تا پیامی را به هر آن کس که باید آن را دریافت کند، برساند. همان‌گونه که در مثل عامیانه خلیجی گفته می‌شود، این موضوع دیگر «آب خورش را نوشیده است»؛ یعنی کار به پختگی رسیده و دیگر جایی برای پذیرش این وضعیت و این جنگ‌های ویرانگر باقی نمانده است. ایران باید توجه داشته باشد که پروژه آن توسعه‌طلبانه است و با انبوهی از اندیشه‌های غیرعقلانی احاطه شده است.
کشورهای امضاکننده در مجموع از امکانات و نیروهای قابل‌توجهی برخوردارند و مجموع تولید ناخالص داخلی آنها حدود ۳.۳ تریلیون دلار برآورد می‌شود. پاکستان بر دریای عرب اشراف دارد و حضور ترکیه در سومالی به این کشور امکان دسترسی و اشراف بر دریای سرخ را می‌دهد؛ افزون بر قدرت اقتصادی سه کشور و نفوذ آنها در عرصه بین‌المللی. ترکیه چند هفته پیش میزبان نشستی از «ناتو» بود و پاکستان نیز در میانجیگری میان ایران و آمریکا فعال بوده است؛ زیرا از سوی هر دو طرف پذیرفته شده است. پاکستان دشمن نظام حاکم در تهران نیست و روابط ترکیه با ایران نیز خصمانه نیست، اما تهدید دائمی کشورهای خلیج باعث شده همه احساس خطر کنند. این توافق تلاشی است برای گفتن این نکته به تهران که منافع با شما مهم‌تر از حفظ امنیت خلیج نیست و ادامه تهدید آن دیگر پذیرفتنی نیست.
با این توافق، در کنار توافقی که چند هفته پیش از آن به امضا رسید ــ یعنی «ائتلاف دفاعی چندملیتی در دریای سرخ» ــ و چهارده کشور آن را امضا کردند، در حالی که درها همچنان به روی هر کشور دیگری که مایل باشد باز است، حلقه بازدارندگی کامل شده است. سعودی گام مهمی را برداشته که بسیاری از استراتژیست‌های بین‌المللی خواستار آن بودند و شایستگی خود را در اجرای آن ثابت کرده است؛ و آن «محاصره کردن مخالفان با دوستان» است. اکنون اردوگاه مخالفان در دریای سرخ و باب‌المندب و همچنین در حوزه خلیج، توان تحرک کمتری دارد.
روشن‌ترین پیام این است که ایران باید رؤیای خود برای شکل دادن به خاورمیانه مطابق خواست خود را، هرچه درباره این توافق‌های راهبردی بگوید، به‌طور جدی مورد بازنگری قرار دهد. این رؤیای ایرانیِ توسعه‌طلبی و سلطه، رؤیایی آزاردهنده است.
قدرت‌های منطقه‌ای نیز از درگیری‌های مزمن نظام ایران با محیط پیرامونش به ستوه آمده‌اند و آنچه رخ داده، دیگر بس است! مردم ایران بیش از همه فرسوده شده‌اند؛ در تلاشی برای عرضه کالایی که برای هیچ‌کس پذیرفتنی نیست. حتی افکار عمومی ایران نیز بارها و با هزینه‌ها و فداکاری‌های سنگین به خیابان آمده است تا بگوید آنچه رخ می‌دهد، علاوه بر غیرعقلانی بودن، از نظر خود مردم ایران نیز پذیرفتنی نیست. حجم مخالفان حکومت ایران امروز با همه طیف‌هایشان، چه در داخل و چه در خارج، رو به افزایش است و اقتصاد ایران نیز تقریباً در آستانه فروپاشی قرار دارد.
تلاش‌های دشوار و طولانی‌ای برای دستیابی به یک توافق با تهران انجام شده است و هر بار توافق‌هایی امضا شده‌اند، حتی با میانجیگری کشورهای بزرگ و دوست ایران، اما پس از آن به دلایل مختلف نقض شده‌اند. برخی معتقدند مشکل در تعدد مراکز تصمیم‌گیری در درون خود نظام است و برخی دیگر آن را ناشی از سرسختی ایدئولوژیک می‌دانند که یک باور سیاسی ـ مذهبی بسته آن را رهبری می‌کند؛ باوری که تفکری سیاسی خارج از زمانه پدید آورده است. اما هر علتی که داشته باشد، نتیجه یکی است: ویرانگری کامل و هرج‌ومرج گسترده در سراسر منطقه؛ و حتی در مقطعی اخیر، وارد کردن ضربه‌ای مهلک به اقتصاد جهانی.
بسیاری از کشورها و جوامع از «وضعیت انقلابی» عبور کرده‌اند، اما پس از مدتی روشن شده است که شرایط انقلاب پایدار نمی‌ماند و واقعیتی عملی و روزمره وجود دارد که آنها را وادار می‌کند به‌طور کامل یا جزئی با جهان پیرامون خود سازگار شوند. این اتفاق در نمونه‌های معاصر، مانند اتحاد جماهیر شوروی و چین، و نیز در بسیاری از نمونه‌های تاریخی رخ داده است. اما پس از نزدیک به نیم قرن، ایران نمی‌خواهد بداند که ایدئولوژی‌اش به‌هیچ‌وجه پذیرفتنی نیست و به سرابی می‌ماند که هرچه تصور می‌کند به آن نزدیک‌تر شده، دورتر می‌شود.
ایران امروز باید رفتار خود را اصلاح کند، به همسایگان احترام بگذارد و به زندگی مشترک روی آورد.
سخن آخر: منتظریم ایران غبار گذشته را از خود بتکاند و در میان همسایگانش با دوستی و صلح زندگی کند!