اوکراین و تحولات بین‌المللی

تغییر در سیاست آمریکا در قبال اوکراین، در سایه جنگی که همچنان ادامه دارد و شاهد تشدید کیفی درگیری‌های نظامی میان مسکو و کی‌یف است، در اهداف نظامی جدید دو طرف نمود پیدا می‌کند. اگرچه این تغییر هنوز به‌طور کامل تثبیت نشده است، نمونه دیگری از سیاست خارجی ترامپ به شمار می‌رود؛ سیاستی که یک‌جانبه‌گرایی شدید را یکی از پایه‌های اساسی خود قرار داده و آن را به بهای تضعیف «دکترین» و «میراث» غرب راهبردی پیش می‌برد؛ میراثی که سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) و همکاری چندجانبه میان کشورهای عضو این پیمان در مسائل راهبردی مرتبط با امنیت حیاتی آن‌ها، هرچند با قدرتی رو به کاهش، نمایندگی‌اش می‌کنند.
دعوت ترامپ به انتخاب رئیس‌جمهوری جدید برای اوکراین به‌جای زلنسکی، یکی از نشانه‌های این تغییر است. لغو تحریم‌های دیزل روسیه، با وجود آنکه روسیه به درخواست واشنگتن برای برقراری آتش‌بس پاسخ مثبت نداده است، نشانه دیگری از این تغییر به شمار می‌رود. زلنسکی نیز در واکنش به موضع واشنگتن اعلام کرد که حملات به «پالایشگاه‌های روسیه» را متوقف نخواهد کرد. برخی معتقدند تصمیم ترامپ درباره دیزل روسیه در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا اتخاذ شده است و اولویت رأی‌دهنده آمریکایی بیش از حمایت از اوکراین، به کاهش قیمت دیزل مربوط می‌شود. ترامپ بر این باور است که توافق‌های اقتصادی با مسکو، دستیابی به صلح در اوکراین را تسهیل می‌کنند.
در چارچوب مهار پیامدهای تغییرات رخ‌داده و به‌ویژه اطمینان‌بخشی به متحدان غربی، مقام‌های آمریکایی، به‌عنوان نمونه‌ای از سیاست کاهش خسارت‌ها، تأکید می‌کنند که همکاری اطلاعاتی میان واشنگتن و کی‌یف همچنان ادامه دارد. مسئله اوکراین یکی از موضوعات اساسی اختلافات فزاینده در درون اردوگاه آتلانتیکی میان ایالات متحده و اتحادیه اروپاست؛ اگر نگوییم مهم‌ترین آن‌ها. این اختلاف از زمان بازگشت ترامپ به کاخ سفید آغاز شد و به سهم کشورهای اروپایی در تأمین بودجه ناتو مربوط می‌شد؛ سهمی که ترامپ به‌شدت از آن انتقاد کرد و تهدید کرد که در موضع و رفتار آمریکا در قبال بسیاری از مسائل اساسی امنیتی که اعضای پیمان را به یکدیگر پیوند می‌دهند و روابط فراآتلانتیکی از نظر تاریخی بر آن‌ها استوار است، تجدیدنظر خواهد کرد.
مسئله اوکراین در صدر چالش‌های امنیتی اروپا، با در نظر گرفتن مفهوم جامع امنیت، قرار دارد. موقعیت جغرافیایی قاره کهن و تاریخ روابط آن با مسکو، با وجود تغییراتی که این روابط شاهد بوده‌اند، بر اهمیت این مسئله می‌افزایند. بااین‌حال، باید یادآوری کرد که احزاب راست افراطی اروپا مواضعی اتخاذ می‌کنند که خارج از چارچوب سنتی سیاست اروپایی قرار می‌گیرند و در قبال مسکو «درک بیشتری» از خود نشان می‌دهند؛ یا به تعبیر برخی، از نوعی «همبستگی انعطاف‌پذیر» برخوردارند.
واکنش اروپا به موضع آمریکا سریع بود. این واکنش در اختصاص کمک‌هایی به اوکراین، با وجود بحران اقتصادی شدیدی که کشورهای عضو اتحادیه اروپا، البته با شدت‌های متفاوت، با آن دست‌وپنجه نرم می‌کنند، نمود یافت. این کمک‌ها برای دوره ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۷ حدود ۹۰ میلیارد یورو در نظر گرفته شده است. اروپا همچنین بار دیگر بر ضرورت تسریع روند پیوستن اوکراین به اتحادیه اروپا تأکید کرد.
اوکراین امروز نمونه‌ای آشکار از قواعدی را به نمایش می‌گذارد که در حال شکل‌گیری در نظام جهانی‌ای هستند که هنوز به ثبات نرسیده است. یکی از مهم‌ترین این قواعد، پایان عصر ائتلاف‌های فراگیر و انعطاف‌ناپذیر است؛ ائتلاف‌هایی که میراثی طولانی دارند. این امر به معنای فروپاشی کامل آن‌ها نیست؛ همان‌گونه که پس از پایان نظام جنگ سرد، «شرق» راهبردی فروپاشید و پس از آن نیز نظام «دوران تک‌قطبی آمریکا» سقوط کرد. آنچه شاهد آن هستیم، نشانه‌های شکل‌گیری نظامی جدید است که در آن ائتلاف‌ها دیگر فراگیر و انعطاف‌ناپذیر نخواهند بود؛ هرچند برخی از آن‌ها همچنان باقی می‌مانند، اما تابع چیزی خواهند بود که از آن با عنوان منطق ائتلاف یا «همکاری موردی» یاد می‌شود.
این نظام بر عناصر فزاینده‌ای از درهم‌تنیدگی، پیوند، تداخل، برخورد و واگرایی منافع میان طرف‌های مختلف، متناسب با هر مسئله و بر اساس واقعیت‌های میدانی، استوار خواهد بود. این تحولات حتی در شرایطی رخ می‌دهند که وابستگی‌ها یا عضویت کشورها در سازمان‌های بین‌المللی و منطقه‌ای همچنان پابرجاست؛ سازمان‌هایی که البته نقششان به‌طور مطلق پایان نمی‌یابد. این سازمان‌ها همچنان می‌توانند در شرایطی مشخص، اشکال مختلفی از حمایت یا مشروعیت گسترده بین‌المللی و منطقه‌ای را برای موضع یکی از طرف‌ها فراهم کنند، اما این نقش دیگر به‌صورت خودکار یا تقریباً دائمی ایفا نخواهد شد. اوکراین امروز یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های آن چیزی است که به آن اشاره کردیم؛ در کنار نمونه‌های دیگری که هم‌اکنون وجود دارند یا در آینده پدیدار خواهند شد، چنان‌که بیش از یک ناظر نیز بر این نکته تأکید کرده‌اند.